Europees Hof voor de Rechten van de Mens gaat zich buigen over MH17-zaak

Mensenrechten Op aandringen van Nederland gaat het hoogste mensenrechtenhof van Europa zich zich buigen over de MH17-zaak. Een mogelijke Russische veroordeling kan het pad effenen voor schadevergoedingen.
In 2020 diende Nederland bij het Europees Hof voor de Rechten van de Mens een klacht in over de rol van Rusland bij het neerhalen van vlucht MH17 boven het oosten van Oekraïne
In 2020 diende Nederland bij het Europees Hof voor de Rechten van de Mens een klacht in over de rol van Rusland bij het neerhalen van vlucht MH17 boven het oosten van Oekraïne Foto Robin Utrecht/ANP

Het Europees Hof voor de Rechten van de Mens (EHRM) heeft besloten om de MH17-zaak te gaan behandelen. Dat maakte het woensdag bekend tijdens een hoorzitting in Straatsburg. De beslissing komt er op formeel aandringen van Nederland. Het is voor het eerst dat een internationale rechter een oordeel gaat vellen over de verantwoordelijkheid voor de vliegramp. De Russische delegatie bleef woensdag tijdens de zitting afwezig.

De beslissing komt na Russische pogingen om het Hof in Straatsburg ervan te weerhouden de zaak in behandeling te nemen. In 2020 diende Nederland bij het EHRM een klacht in over de rol van Rusland bij het neerhalen van vlucht MH17 in de zomer van 2017. Nederland stelde dat Rusland een belangrijk aandeel had in het neerhalen van de vlucht boven het oosten van Oekraïne. Ook zou Rusland niet genoeg onderzoek hebben gedaan, en onvoldoende hebben meegewerkt aan de Nederlandse verzoeken tot strafrechtelijk onderzoek. Daarmee schond Rusland het Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens.

De rechtbank oordeelde woensdag dat het gepresenteerde bewijsmateriaal aantoont dat vanaf mei 2014 gebieden in Oost-Oekraïne onder controle waren van separatistische rebellen die „onder de jurisdictie van de Russische Federatie” vielen. Moskou, zo stelt het Hof, oefende „aanzienlijke invloed” uit op de militaire strategie van de separatisten, zoals het leveren van wapens, het uitvoeren van artillerie-aanvallen op verzoek van de rebellen en het bieden van politieke en economische steun.

De rechtbank in Straatsburg is een belangrijke component van de Raad van Europa, de belangrijkste mensenrechteninstelling van het continent. Procedures bij het Europese Hof draaien om schendingen van het Europese Verdrag voor de Rechten van de Mens door een staat. Zaken tussen lidstaten van de Raad van Europa komen niet vaak voor. Vorig jaar werd Rusland, als onderdeel van een zeldzaam besluit vanwege de invasie in Oekraïne, uit de Raad gezet. Zaken die dateren van vóór de uitzetting, zoals de MH17-zaak, kunnen wel nog worden behandeld. Artikel 1 verplicht alle lidstaten van de Raad van Europa uitvoering te geven aan het verdrag. Rusland heeft zelf alle betrokkenheid ontkend.

Mijlpaal

Mocht het Hof Rusland uiteindelijk schuldig bevinden, zou dat politieke gevolgen kunnen hebben. Een mogelijke veroordeling van Rusland door het Hof kan het pad effenen voor schadevergoedingen. Het Hof zou Moskou daartoe kunnen verplichten. De uitspraak kan nog wel jaren op zich laten wachten.

Met zijn tussenkomst beoogde Nederland de nabestaanden bij te staan, die op individuele basis honderden klachten tegen Rusland hebben ingediend. Minister Wopke Hoekstra van Buitenlandse Zaken (CDA) verwelkomde de uitspraak als een belangrijke mijlpaal in de zoektocht naar verantwoording. Eerder zei de Nederlandse regering al dat het in behandeling nemen van de zaak door het Hof een belangrijke stap zou betekenen „in het komen tot waarheidsvinding, gerechtigheid en rekenschap voor alle slachtoffers en hun nabestaanden”.

De rechtbank in Nederland zag afgelopen november een „overvloed aan bewijs” voor de conclusie dat MH17 in de zomer van 2014 met een Russische Boek-raket is neergehaald vanaf een landbouwveld in Oost-Oekraïne. Een van de verdachten werd vrijgesproken, drie anderen kregen bij verstek een levenslange gevangenisstraf opgelegd door de rechtbank voor hun betrokkenheid bij de vliegramp. Bij de vliegramp kwamen 298 mensen om, onder wie 193 Nederlanders.

Lees ook: Opluchting is het meest gebruikte woord na de uitspraak in het MH17-proces