Burgemeester Halsema: te laat ingegrepen bij misdragingen stadsarcheoloog

Grensoverschrijdend gedrag De gemeente Amsterdam ontving al jaren geleden signalen over grensoverschrijdend gedrag van oud-stadsarcheoloog Jerzy Gawronski. Er werd niets mee gedaan.

Voormalig stadsarcheoloog Jerzy Gawronski was onder meer betrokken bij de archeologische opgravingen bij de aanleg van de Noord/Zuidlijn in Amsterdam.
Voormalig stadsarcheoloog Jerzy Gawronski was onder meer betrokken bij de archeologische opgravingen bij de aanleg van de Noord/Zuidlijn in Amsterdam. Foto Uitgeverij De Harmonie / Bewerking NRC

De gemeente Amsterdam heeft jarenlang signalen genegeerd over grensoverschrijdend gedrag door voormalig stadsarcheoloog Jerzy Gawronski. Hoewel leidinggevenden wisten dat er binnen zijn afdeling „vele jaren sprake was van een onveilige cultuur”, grepen leidinggevenden niet of onvoldoende in. Dat schrijft de Amsterdamse burgemeester Femke Halsema woensdag in een brief aan de gemeenteraad.

NRC berichtte dinsdag dat de gemeente de volledige oplage (vierduizend exemplaren) van een in haar opdracht gemaakt boek onder redactie van Gawronski laat vernietigen. Aanleiding is de uitkomst van een onderzoek door Bureau Integriteit naar het gedrag van de oud-stadsarcheoloog tegenover medewerkers. In de nieuwe uitgave van het boek Onder de Amstel – kosten: 150.000 euro – zal de naam van Gawronski verwijderd worden van omslag, titelblad en inleiding. Dat hij de verantwoordelijke redacteur is, staat wel vermeld in het colofon.

Halsema schrijft nu aan de raad dat er al jaren geleden signalen waren over grensoverschrijdend gedrag door Gawronski op de afdeling archeologie, waaraan hij leiding gaf van 2002 tot 2020. „Met het oog op de privacy” wil ze geen mededelingen doen over de inhoud van de klachten en het onderzoek, maar volgens betrokkenen zou het gaan om structureel bullebakkengedrag, zoals schreeuwen, woedeuitbarstingen en het kleineren van collega’s. Een ingewijde spreekt tegenover NRC van „een schrikbewind”.

Hoge ambtenaren

Uit het onderzoek blijkt volgens Halsema dat hoge ambtenaren al vóór 2019, toen besloten werd Gawronski over te plaatsen naar een andere afdeling, wisten dat hij zich misdroeg tegenover medewerkers. „Achteraf stellen wij vast dat het verantwoordelijk management tot 2019 onvoldoende heeft ingegrepen. Medewerkers hebben zich daardoor onveilig gevoeld.”

Het onderzoek werd ingesteld in februari 2022, na verschillende klachten bij Bureau Integriteit. De uitkomst ervan vormde een half jaar later aanleiding voor gemeentesecretaris Peter Teesink om excuses aan te bieden aan de medewerkers van de afdeling archeologie, aldus Halsema, „mede namens het college”.

Lees ook: Oplage van boek over archeologische vondsten in Amsterdam vernietigd vanwege onderzoek naar integriteit auteur

Desondanks kon Gawronski doorgaan met de samenstelling van het boek, waarin dertig auteurs de geschiedenis van Amsterdam bespreken aan de hand van archeologische vondsten bij de aanleg van de Noord/Zuidlijn. Toen Onder de Amstel in december vorig jaar zou verschijnen, leidde dit tot verontwaardiging bij zijn oud-collega’s. „De beoogde publicatie, waarbij de voormalige medewerker [Gawronski] een prominente positie inneemt, en de feestelijke presentatie ervan, werd door de medewerkers van de afdeling dan ook en zeer begrijpelijk als onverteerbaar ervaren”, schrijft Halsema.

Rancune

Hierop besloot het gemeentebestuur de volledige oplage van het boek te vernietigen en een nieuwe, gewijzigde uitgave te maken, die begin mei moet verschijnen. „Daarmee doen we recht aan de gekwetstheid van de medewerkers, voor wie het boek een klap in het gezicht was”, aldus Halsema woensdag in een debat met de gemeenteraad. Onduidelijk blijft waarom Halsema en de gemeentesecretaris pas in zo’n laat stadium ingrepen en Gawronski niet eerder opdroegen te stoppen met het boek.

Gawronski, tevens emeritus hoogleraar maritieme en urbane archeologie aan de Universiteit van Amsterdam, zei tegen NRC dat er „sprake van rancune” is bij zijn oud-collega’s. De klachten die aanleiding vormden voor het onderzoek hadden volgens hem „met een goed gesprek kunnen worden opgelost.” Hij noemde Onder de Amstel „een onschuldig slachtoffer van een achterhaalde kwestie”.

In de gemeenteraad noemde Halsema het „buitengewoon jammer” en „zonde van het geld” dat de volledige oplage vernietigd wordt. „Maar op langjarig grensoverschrijdend gedrag moet geen beloning volgen.”