Op Sundance wordt de toekomst van de indiefilm bepaald

Sundance Film Festival Sundance is de belangrijkste springplank en marktplaats voor indiefilms in de wereld. Maar na twee jaar pandemie ligt de indiefilm op sterven, wordt gefluisterd.

Geraldine Viswanathan en Emilia Jones in de film Cat Person door regisseur Susanna Fogel, die in première gaat op Sundance.
Geraldine Viswanathan en Emilia Jones in de film Cat Person door regisseur Susanna Fogel, die in première gaat op Sundance. Foto Sundance Institute

Wanneer de credits van openingsfilm Sometimes I Think About Dying over het scherm rollen, zegt de man aan het gangpad met vochtige ogen tegen zijn vriend: „Er gaat toch niets boven de bioscoopervaring.” Na twee edities thuis achter computerschermen te hebben gezeten, zijn filmliefhebbers voor het eerst sinds 2020 weer welkom in Park City, Utah voor het Sundance Film Festival. Bezoekers zijn opgelucht dat ze weer fysiek aanwezig kunnen zijn bij hét festival voor de onafhankelijke film, maar ook bang dat dat filmgeluk ze zo weer kan worden afgepakt.

De indiefilm is namelijk stervende, zo werd er de afgelopen jaren gefluisterd. Vermorzeld door de superheldenfilm en de pandemie. De ticketverkoop voor het soort studio-onafhankelijke producties waar Sundance om bekend staat, is sinds 2019 met 43 procent gedaald. Vier jaar geleden was deze sector nog goed voor bijna een half miljard dollar, met 1.000 nieuwe titels. In 2022 waren dat er 855 met een totale winst van bijna 258,5 miljoen dollar, aldus analyst ComScore.

Tarantino en Soderbergh

Acteur en regisseur Robert Redford richtte in 1981 het Sundance Institute op (vernoemd naar Redfords karakter in Butch Cassidy and the Sundance Kid), nadat hij in 1978 in Salt Lake City het onbekende United States Film Festival had bezocht. Daar had hij met slechts een handvol anderen naar een kleine, lowbudget film zitten kijken. Díé makers wilde hij wel op weg helpen, op zowel financieel als creatief gebied. In 1984 nam zijn instituut het Amerikaanse filmfestival over en organiseerde in januari 1985 de eerste editie van het Sundance Film Festival. Het werd een speeltuin voor experimentele filmmakers, zoals Quentin Tarantino (Pulp Fiction) en Darren Aronofsky (The Whale), om Hollywood opnieuw uit te blijven vinden. Het werd ook een pijplijn naar de mainstream filmindustrie, die publiekstrekkers als scenarist en regisseur Steven Soderbergh (Ocean’s Eleven), regisseur Ryan Coogler (Black Panther) en acteur Jennifer Lawrence (The Hunger Games) opleverde.

Veertig jaar later is er nog steeds noodzaak voor steun aan de onafhankelijke film, zegt Richard Rushfield, schrijver van een van de populairste nieuwsbrieven in Hollywood, The Ankler. „Als indie het loodje legt, kan Hollywood het wel vergeten”, zegt hij op het festival. „De indiefilm, en met name Sundance, is een broedmachine voor de hele filmindustrie. De superheldenfilms van Marvel, bijvoorbeeld, zouden zonder niet hetzelfde zijn. Een aantal van hun regisseurs werd ontdekt op Sundance en de films halen een boel inspiratie voor cinematografie en verhaal rechtstreeks uit onafhankelijke producties.”

Ooit leverde ook indie films geld op. The Blair Witch Project ging in 1999 in première op Sundance en werd een van de meest winstgevende films aller tijden. Het productiebudget van minder dan een miljoen dollar werd ruim overschreden door de 250 miljoen dollar recette in wereldwijde bioscopen.

Biedingsstrijd

Sundance is niet alleen een plek om indiefilms te vertonen, maar ook om ze te verkopen aan distribiteurs die dromen van het Blair Witch-succes. Gesteund door de bioscoopsluitingen tijdens de pandemie, dreven grote streamers als Netflix, Amazon en Apple met biedingsstrijden de prijzen voor indiefilms op.

Lees meer over de film ‘CODA’: Dove acteurs eindelijk in beeld in Hollywood

Zodanig dat de verwachtingen voor de films opliepen en moeilijker waar te maken werden. CODA (2021) werd vorig jaar op Sundance voor een recordbedrag van 25 miljoen dollar gekocht door Apple. De film verraste daarna tijdens de Oscars in 2022 met de prijs voor Beste Film, maar verdiende slechts 10 miljoen in de bioscopen en het lijkt er niet op dat de film significant meer Apple-tv abbonees opleverde.

Volgens Arianna Bocco, President van IFC Films (Boyhood, My Big Fat Greek Wedding, Y tu mamá también) komt dat ook doordat het mondiale filmpubliek is veranderd. „Daarmee is ook het soort film dat hen aanspreekt veranderd”, vertelde ze aan het Amerikaanse tijdschrift Variety. „We hebben te maken met een meer smart house-publiek. Jonger dan de traditionele arthousebezoeker van 50-plus. Maar de films die worden gemaakt, hebben die inhaalslag nog niet gemaakt.”

„Het is nu veel belangrijker een cultureel gesprek op gang te brengen”, voegt Richard Rushfield daaraan toe. „Als mensen het komende jaar na het zien van een film als Cat Person uren de potentiële gevaren van de ‘nice guy’ met elkaar bespreken, kan je van een succes spreken.”

Lees ook de recensie van ‘The Menu’

Volgens een producer voor de makers van een hit als Spring Breakers (2012) is het nieuwe publiek ook cynischer, door veel voorkomende angststoornissen, depressies en aanhoudende wereldproblematiek. „Daarom slaat een film als The Menu aan”, zegt hij op het festival. „Zwarte humor met een snufje antikapitalisme.” Zijn naam wil hij niet in de krant, vanwege mogelijke reputatieschade. Niemand wil degene zijn die het verkeerde zegt in deze „clusterfuck”.

Sinds oktober pitchte het bedrijf waarvoor de producent werkt expres tijdelijk geen nieuwe producties. Te veel onzekerheid. „We hebben te lang het beest van de streamers willen voeden”, vervolgt hij. „Kwantiteit, niet kwaliteit, werd leidend en sindsdien tast iedereen in het duister. Maar er lijkt eindelijk weer licht aan het einde van de tunnel. Het komende jaar zullen we hopelijk zien dat er gerichter wordt geïnvesteerd, omdat men begint te leren van de gemaakte fouten.” In de besneeuwde bergen van Sundance heeft hij daarom één missie: nieuw regietalent ontdekken. „Innovatieve makers die de taal van het publiek spreken. Zij moeten de filmindustrie de toekomst inleiden.”