Recensie

Recensie Media

Bitterzoet koken voor leerling- geisha’s in modern Japans tienersprookje

Serie: ‘The Makanai: Cooking for the Maiko House’ Regisseur Hirokazu Kore-eda maakte voor Netflix een liefdevolle serie over moderne tienermeisjes die geisha willen worden. Hij toont een liefdevol traditioneel Japan.

Sumire (Natsuki Deguchi) in geishakleding, in ‘The Makanai: Cooking for the Maiko House’.
Sumire (Natsuki Deguchi) in geishakleding, in ‘The Makanai: Cooking for the Maiko House’.

Hij heeft er iets lichts en zoets van gemaakt, met een bittertje erin: Hirokazu Kore-eda, de Japanse filmregisseur, die voor Netflix een serie maakte over een hedendaagse jonge vrouw, een tiener, die kokkin wordt in een geisha-huis in Kyoto. The Makanai: Cooking for the Maiko House. ‘Makanai’ is de Japanse term voor bedrijfskok, en ‘maiko’ (dansmeisje) de term voor leerling-geisha.

Geisha worden, dat is de droom van de twee moderne Japanse zestienjarige hartsvriendinnen Kiyo (Nana Mori) en Sumire (Natsuki Deguchi), die we volgen in deze negendelige fictieserie. Ze komen uit de noordelijke Japanse stad Aomori. En geven hun verdere schoolopleiding op, om in Kyoto traditionele Japanse dans te leren, en om ingepakt in prachtige zijden kimono’s gasten kunstzinnig en geestig te entertainen. Een geisha die ze op schoolreisje zagen inspireerde ze. Hoewel er nog maar weinig geisha’s zijn, zo’n duizend, tegen tachtigduizend rond 1920, worden ze nog steeds hogelijk gewaardeerd in Japan.

Prostituee in kimono?

In West-Europa en de Verenigde Staten bestaat een nogal broeierig beeld van de geisha (letterlijk: kunst-persoon) – het zou eigenlijk een dure prostituee in kimono zijn, die ook nog mooie kunstjes kan.

Dat beeld is mede versterkt door de film Memoirs of a Geisha uit 2005 (drie Oscars, ook op Netflix). Daarin wordt een 6-jarig meisje door haar arme ouders verkocht aan een geishahuis in Kyoto, waar ze verwikkeld raakt in een bittere concurrentiestrijd om de seksuele gunsten van een rijke man.

Voor de roman waarop de film is gebaseerd, interviewde de Amerikaan Arthur Golden verschillende geisha’s. Een van hen, Mineko Iwasaki, begon een proces tegen hem (ze schikten) omdat ze vond dat hij haar verhaal en beroep te negatief had beschreven. Haar hoofdbezwaar: „Het boek gaat helemaal over seks. […] Hij schreef dat boek over het thema van vrouwen die hun lichaam verkopen. Zo was het helemaal niet.”

Alternatief gezin

Van broeierige seks en verkochte kinderen is geen sprake in Kore-eda’s Netflix-geisha-serie. Het enige wat heet wordt is de pan waarmee Kiyo mooi uitgelichte traditionele Japanse gerechten kookt, voor haar ‘zussen’ (de maiko’s), de ‘moeders’ (de twee leidsters van het maikohuis) en de ‘broers’ (de mannen die de vrouwen in de kimono’s hijsen, de enige mannen die het maikohuis in mogen).

Een familie zonder bloedband dus, iets wat vaker in Kore-eda’s films voorkomt, zoals in het recente Broker, over een boevenbende die een te vondeling gelegd kind in Korea probeert te verkopen, en ook een soort familie wordt. De regisseur zei daarover in NRC: „Ik ben steeds meer geïnteresseerd geraakt in gezinnen die bij elkaar horen om andere redenen dan biologische afkomst. Ik ben daar niet zozeer op uit, maar dat blijkt wel vaak het thema te zijn waar ik steeds weer terechtkom.”

Het is een mild en hoopvol coming-of-age-verhaal dat Kore-eda (met zijn jonge mede-regisseurs) vertelt in The Makanai: Cooking for the Maiko House. Kiyo blijkt al snel helemaal niet geschikt om geconcentreerd elegante danspasjes en waaierbewegingen te leren, terwijl Sumire een topleerling is. Doordat Kiyo haar „passie vindt” in koken – ze groet de groenten die ze bereidt – en kokkin kan worden in het maikohuis, kan ze toch bij haar vriendin blijven.

Eten om te delen

De traditionele gerechten, die Kiyo van haar oma leerde koken, spelen een verbindende rol: „Eten dat je samen deelt smaakt beter”, zeggen de huisgenoten. Als de vader van Sumire, die het er helemaal niet mee eens is dat zijn dochter geisha wil worden, haar wil komen terughalen, is het een auberginegerecht van Kiyo dat „nostalgisch” smaakt dat hem milder stemt.

Die voedselmomenten zijn heel natuurlijk verweven in het leven van alledag in het fictieve maikohuis dat we een jaar lang volgen. Kore-eda schakelt steeds soepel tussen de soms nog kinderlijke gevoelens van moderne tienermeisjes in het gesloten opleidingshuis en de gewaardeerde maar ook knellende en taaie oude Japanse tradities. Zo zijn mobiele telefoons verboden voor maiko’s. Een van de tieners vindt dat grenzen aan kindermishandeling: „We melden het aan de VN-kinderrechtenorganisatie Unicef!” grapt ze. De geisha die Sumire opleidt wil de haast versteende danstraditie nieuw leven inblazen door de zombiefilm Night of the Living Dead tot geishadans om te vormen. Zombies die Japans oude, patriarchale, sterk nationalistische verfijnde cultuur een vitale, moderne impuls moeten geven. Dat lijkt op een filmknipoog met de nodige ironische distantie.

TikTok

Tegelijkertijd worden de traditionele kimonostoffen, net als de te koken Japanse knollen en knoedels, sprookjesachtig mooi in beeld gebracht. Verleidelijk. Je krijgt mede daardoor wel het idee dat dat wat geisha’s vroeger zo bezig hield en populair maakte – mooi aankleden, elegant overkomen, dansjes doen, publiek onderhouden – helemaal niet ver af staat van wat er tegenwoordig op TikTok en andere sociale media gebeurt. Dat deze serie gebaseerd is op een populaire mangastrip en animé, Kiyo in Kyoto, uit 2016 verbaast dan ook niet.

Niet alleen perikelen van beide hartsvriendinnen stuwen de serie voort. Ook andere personages zorgen voor spanning. Onbeantwoorde liefdesaffaires smeulen. En een getrouwde, dus uitgetreden geisha (of eigenlijk geiko, dat is de naam voor een geisha in Kyoto) keert terug in het huis omdat ze in scheiding ligt: ze voelt zich in het maikohuis meer thuis dan bij haar schoonmoeder bij wie ze inwoonde. Ze wil haar plaats heroveren. En de rebelse dochter van een van de huisleidsters vindt al dat maiko- en geisha-gedoe maar onzin.

Zo worden in deze bijna als realityshow opgenomen serie steeds in rustig tempo zaken aangestipt die voor invoelbare spanningen zorgen. Maar nergens krijgt het verhaal een overdreven dramatische, opgejaagde hitsigheid die veel huidige series (bijvoorbeeld The White Lotus seizoen 2) kenmerkt. Dat is een verademing.

Correctie (28 januari 2023): in een eerdere versie van dit artikel stond dat deze serie gebaseerd is op een populaire mangastrip en animé, Kiyo in Tokyo. Dat moet zijn: Kiyo in Kyoto.