Opinie

De toekomst van Duitsland wordt bepaald in Lützerath

Energie De protesten tegen de bruinkoolmijn Garzweiler kunnen een keerpunt worden in strijd tegen klimaatverandering, zegt .
Protesten bij de bruinkoolmijn Garzweiler.
Protesten bij de bruinkoolmijn Garzweiler. Foto Thilo Schmülgen / REUTERS

Tot voor kort had niemand van Lützerath gehoord, maar het piepkleine dorpje is ineens ’s werelds epicentrum van de strijd tegen klimaatverandering. In Lützerath wordt duidelijk of Duitsland, als grootste vervuiler van de Europese Unie, wel of niet de doelen van het Akkoord van Parijs haalt. Duitsland moet zijn klimaat- en energiepolitiek aanpassen en stoppen met het winnen van kolen. Juist met een groene minister van Energie en Klimaat zou dat vanzelfsprekend moeten zijn.

Je zou er een spectaculaire Hollywoodfilm van kunnen maken. De open kolenmijn Garzweiler is Europa’s grootste bron van CO2. Aan de rand van dit dystopische gapende gat van 28 vierkante kilometer ligt, als boven op een 250 meter hoge klif, het spookdorpje Lützerath. Energiebedrijf RWE wil het dorpje opofferen door verder te graven en mag dat van de deelstaatregering in Düsseldorf en de bondsregering in Berlijn. Honderden demonstranten proberen Lützerath te redden, sommige zijn bereid tot geweld, anderen zelfs om te sterven. Monstrueuze machines van tweehonderd meter lang en honderd meter hoog graven ondertussen gestaag door, beschermd door de ME.

Het is het verhaal van de multinational tegen de kleine man; van miljardenwinst tegen bescherming van het leefmilieu; van de oude economie tegenover de jonge generatie. En van een minister van de Duitse Groenen die de versnelde winning van bruinkool poogt te verkopen als een goed idee – voor het klimaat welteverstaan.

Energiewende

De situatie legt de pijnlijke gebreken van de Duitse energie- en klimaatpolitiek bloot. In 2010 kondigde Duitsland de ‘Energiewende’ aan. Na de kernramp in Fukushima (in 2011) kwam daar de ‘Atomausstieg’ overheen. Duitsland zou stoppen met kernenergie en de wereld laten zien hoe je overschakelt op duurzame energie. Merkels regering besloot tot de Energiewende, maar het was een succes voor de Groenen omdat zij hun bestaansrecht deels baseren op hun anti-kernenergie standpunt. In de laatste jaren onder Merkel stagneerde de Energiewende: sinds 2019 komt steeds 40 tot 45 procent van de Duitse elektriciteit van hernieuwbare bronnen.

En toen viel Russisch gas weg als energiebron. Een eerste pijnlijke consequentie voor de Groenen was dat de Duitse regering, met de Groenen als coalitiepartner, besloot om twee kerncentrales langer open te houden dan gepland. Nu ziet de Duitse bondsminister van Energie en Klimaat Robert Habeck (Groenen) zich ook nog eens gedwongen om de kolenwinning tijdelijk op te schroeven.

De Duitse economie groeide op goedkope bruinkool. Dat ook Lützerath daaraan opgeofferd zou worden werd al in 2005 besloten. Bruinkool is de meest vervuilende bron van energie. Maar ook steenkool, het ‘zwarte goud’, is op weg naar de uitgang. Onder meer vanwege de negatieve gevolgen voor het klimaat besloot de regering van Merkel in 2019 om uiterlijk 2038 te stoppen met kolen en daarbij RWE voor 2,6 miljard euro te compenseren.

Op dubieuze wijze doet RWE alles om deze strijd te winnen

Minister Habeck heeft die zogeheten Kohleausstieg nu, samen met de tevens groene minister Mona Neubaur van Noordrijn-Westfalen al naar 2030 verplaatst. Daartegenover staat dan wel dat de kolen sneller worden gewonnen. Deze afspraak proberen zij als goed voor het klimaat te verkopen, maar onderzoek laat zien dat het juist de CO2-uitstoot verhoogt.

Bovendien blijken de extra kolen helemaal niet dringend nodig zijn voor de stroomvoorziening in Duitsland. Het is een logisch klinkend gelegenheidsargument van RWE, dat met de huidige stroomprijs grof kan verdienen aan de kolen.

Ook wijst onderzoek uit dat Duitsland de doelen van het Klimaatakkoord van Parijs niet kan halen wanneer de bruinkool onder Lützerath wordt gewonnen, omdat verbranding zal leiden tot een uitstoot van 280 miljoen ton CO2. Dat is niet alleen problematisch voor minister Habeck, maar voor de hele Duitse regering. Want in 2021 hebben jongeren een klimaatrechtszaak gewonnen bij het Constitutioneel Hof van Duitsland, waarbij de Duitse staat verplicht werd om het klimaat te beschermen voor toekomstige generaties.

Lees ook: In de Küche für Alle wordt ook tijdens de ontruiming van Lützerath stug doorgekookt

RWE zet alles op alles

Voor RWE is Lützerath ook een halszaak. Een door het energiebedrijf betaalde studie raadt ‘pacificatie’ af: het zou een motivatie zijn voor verdere blokkades en onzekerheid brengen in het verdere beheer van de mijn. Op dubieuze wijze doet RWE alles om deze strijd te winnen. Zo leent het bedrijf bijvoorbeeld vrachtwagens aan de politie om demonstranten af te voeren.

Minister Habeck heeft deze problematische situatie geërfd van de kabinetten van Merkel. Zijn kiezers zijn waarschijnlijk niet gecharmeerd door de foto’s van politieagenten die, ogenschijnlijk in het belang van een kolenbedrijf, optreden tegen burgers die tegen klimaatverandering demonstreren.

Voor de politie is de ontruiming één van de grootste politieacties ooit in Noordrijn-Westfalen. De verantwoordelijke politiechef heeft zich echter tegen die ontruiming uitgesproken omdat hij de zorgen van de klimaatactivisten deelt. Maar, zo zegt hij: de politie voert alleen maar uit, de beslissingen worden door anderen genomen. De ontruiming is volgens de demonstranten wel extreem gewelddadig en ook zou de politie de persvrijheid aan banden hebben gelegd.

Kantelpunt

Vroeg of laat zou de strijd om het behoud van de planeet zich gaan toespitsen. Dat gebeurt nu in Lützerath. De demonstranten hebben zich goed voorbereid. Escalatie ligt op de loer: in meerdere steden in Duitsland wordt inmiddels voor het behoud van Lützerath gedemonstreerd en media wereldwijd pikken het onderwerp op. Deze zaterdag werden duizenden demonstranten verwacht in Lützerath, ook vanuit Nederland.

Laten wij hopen dat dit het kantelpunt is in de strijd tegen klimaatverandering. De Groenen en de Duitse regering in het algemeen moeten hun klimaat- en energiepolitiek aanpassen en stoppen met de winning van kolen. De regels voor de energietransitie moeten vanaf nu worden ingegeven door de wetenschap en door het Akkoord van Parijs, niet door fossiele bedrijven.