Opinie

Banken kúnnen witwassen niet bestrijden – en compliance officers al helemaal niet

Financiële sector Banken hebben compliance officers in dienst om witwassen tegen te gaan. Maar dat werkt niet – laat een overheidsinstantie het doen, schrijven , en .
Foto Getty Images

Kent u één compliance officer in een eindverantwoordelijke positie, die zijn pensioen gehaald heeft? Wij niet. Dit kan liggen aan de beroepsgroep, het individu, of aan het feit dat de functie nog maar 25 jaar bestaat. Of ligt het aan de omstandigheden?

De compliance officer moet er bij een bank of financiële instelling op toezien dat wet- en regelgeving nageleefd wordt. Toch gaat het vaak fout. ING en ABN Amro schikten voor respectievelijk 775 miljoen 480 miljoen euro omdat zij jarenlange de Wet ter voorkoming van witwassen en financieren van terrorisme (Wwft) overtraden, en er loopt nu een strafrechtelijke vervolging van de Rabobank. Het gaat steeds om hetzelfde: banken schieten tekort in het bestrijden van witwassen.

Een belangrijke oorzaak daarvan is het door de financiële toezichthouders verordonneerde Three Lines of Defence-model, waarin het bestrijden van witwassen belegd is bij 1. het management, 2. de compliance officer, 3. de interne accountant. Dit werkt niet.

De compliance officer wordt wel het Hoofd Bijzaken genoemd. Hij of zij voelt zich vaak de verkondiger van een vervelende boodschap, die ook nog eens geld kost en afleidt van alle andere prestatiedoelstellingen. Een verstandig handelende bankbestuurder probeert net (niet) genoeg te doen en kijkt wel waar het schip strandt.

Al jaren onvoldoende

Het principe ‘Know Your Customer’ staat in de financiële sector opnieuw, of nog steeds, in het middelpunt van de belangstelling. Terecht. De Russische inval in Oekraïne zorgt dat bij veel ondernemingen en ondernemers twee vragen aan klanten terecht hoofdzaak zijn geworden: wie bent u (is er een connectie met het Kremlin)? En, hoe hebt u uw geld verdiend?

Al meer dan twintig jaar geeft De Nederlandse Bank (DNB) de financiële sector een onvoldoende met betrekking tot Know Your Customer. En als je als leermeester tot de conclusie komt dat de klas door de jaren heen geen voldoende krijgt, dan is er iets grondig mis. Pas als de bovenmeester zorgt voor constante extreme druk is de karavaan in beweging te krijgen en te houden.

Terwijl bij de grote banken maar liefst één op de vijf medewerkers zich met het kennen van klanten bezig houdt.

Hoger niveau

De klant die dit uiteindelijk allemaal betaalt, heeft recht op een betere aanpak. Maar bovenal heeft de samenleving recht op een effectievere aanpak van witwassen. Het is daarbij de vraag of de samenleving van een commerciële instelling (een bank) wel mag verwachten dat het een poortwachtersfunctie vervult. Die taak conflicteert vaak met andere bedrijfsdoelen, gaat niet gepaard met budget van de overheid en is vrijwel onmogelijk effectief in te vullen. Immers, een echte witwasser zal van meerdere banken gebruik maken om transacties te verhullen. Dat betekent dat een individuele bank per definitie geen totaalbeeld heeft en met één arm op de rug gebonden het gevecht aangaat.

Het eventueel delen van klantdata met een bank waar die klant geen relatie mee heeft, is een nieuw voorstel uit Den Haag. Afgezien van alle eventuele juridische en databeschermingsissues betekent dit nog steeds het paard achter de wagen spannen. Deze data gaan dan naar een bank die deze klant niet kent. Het risico op onjuiste duiding is hoog, terwijl dit voorstel tot nog hogere kosten zal leiden.

De compliance officer wordt wel het Hoofd Bijzaken genoemd

Wat is wijsheid? Wij zien twee opties tot verbetering. Laat de overheid de verantwoordelijkheid van witwasdetectie naar een hoger niveau tillen. Juist omdat zij als enige overzicht kan creëren. Laten de individuele banken data van natuurlijke- en rechtspersonen aanleveren aan de overheid. Ook van alle transacties. De overheid kan die dan in samenhang bekijken, waardoor witwasrisico’s eerder naar boven komen. Zorg er daarbij voor dat bij overheidsinstanties (Belastingdienst, opsporingsinstanties, etc.) bekende informatie op een goede manier kan worden betrokken. De pakkans zal enorm stijgen. En daar gaat het om. Je kunt het ook uitbesteden aan DNB, omdat onze Belastingdienst nu al overvraagd is.

Is dit eenvoudig te realiseren? Nee, natuurlijk niet. Maar het is wel een stip op de horizon. Mocht de overheid aangegeven dat dit allemaal wel erg lastig is, dan begrijpt u nu hoe bankiers zich moeten voelen.

Lees ook: ‘OM merkt ook voormalig ABN Amro-topman Van Dijkhuizen aan als verdachte in antiwitwasonderzoek’

Ceo eindverantwoordelijk

Pas ten slotte de bestuursstructuur aan en schaf Compliance af. Ter verduidelijking: schaf de zelfstandige functie af in de zogenoemde ‘second line of defense’. Dat werkt niet. Door de beheersing van risico’s te verbijzonderen, en belangrijker, te personaliseren in de vorm van de compliance functie, is dit de perfecte zondebok als het fout gaat.

Als witwasdetectie dan zo belangrijk is, dan is het chefsache. Leg de eindverantwoordelijkheid dan ook daar neer: bij de ceo. Dan kan die niet verwijzen naar een medebestuurder of het Hoofd Bijzaken als het fout gaat.

Compliance officers weten dat ze nu vaak een oneerlijke strijd voeren. Maar liefde voor het vak en de gedrevenheid te proberen het goede te doen, zorgt ervoor dat velen elke dag meer doen dan van hen gevraagd mag worden. En soms worden ze overvraagd.

Het is goed als de wetgever zich dit realiseert en de twee hierboven beschreven opties omarmt. De enige verliezer is dan de huidige winnaar: de witwasser.