Xi gaf Bin Salman geen boks, maar een warme handdruk

Staatsbezoek De Chinese president Xi Jinping stelde donderdag in Saoedi-Arabië geen moeilijke vragen over mensenrechten. De twee landen hebben veel overlappende belangen.

De Chinese president Xi Jinping werd donderdag met veel égards ontvangen in het Yamama-paleis in de Saoedische hoofdstad Riad.
De Chinese president Xi Jinping werd donderdag met veel égards ontvangen in het Yamama-paleis in de Saoedische hoofdstad Riad. Foto Saudi Press Agency via AP

Ruiters in witte gewaden op bruine Arabische hengsten begeleidden de auto die de Chinese president Xi Jinping donderdag bracht naar het Yamama-paleis in de Saoedische hoofdstad Riad. Het égard en de hartelijkheid waarmee Xi werd onthaald contrasteert scherp met hoe de Amerikaanse president Joe Biden vijf maanden eerder werd ontvangen.

Washington, vanouds de grote bondgenoot van de Saoediërs, keek niet alleen daarom argwanend toe bij dit eerste bezoek van Xi aan het land sinds 2016. Huawei, het Chinese telecombedrijf dat in het Westen wordt gewantrouwd, ging naar huis met een principe-overeenkomst voor de levering van onder meer clouddiensten. Een trap tegen het zere been van de VS, die het bedrijf juist uit hun cruciale telecom-infrastructuur hebben verbannen en dat ook aanraden aan hun bondgenoten.

Daarnaast kwamen beide landen een zogeheten strategisch partnerschap overeen, onder meer voor samenwerking op het gebied van energie uit waterstof en over directe investeringen. Naast overleg over de reusachtige Chinese olie-invoer uit Saoedi-Arabië meldden Saoedische media vooraf dat er door beide landen 34 contracten zouden worden getekend. Hiermee zou 30 miljard dollar zijn gemoeid. Xi ontmoette in Riad ook andere Arabische leiders, zoals de Egyptische president Abdel-Fattah al-Sisi en de Palestijnse leider Mahmoud Abbas.

Mensenrechten

Xi sprak donderdag in het Yamama-paleis, waar muziek klonk, met de bejaarde koning Salman en kroonprins Mohammed bin Salman, sinds kort tevens premier. Anders dan de Amerikaanse president Biden, die het bij diens bezoek in juli bij een boks liet, begroette Xi de kroonprins onbekommerd met een handdruk. Mohammed bin Salman is omstreden omdat hij volgens Amerikaanse inlichtingendiensten zo goed als zeker de hand had in de moord op de Saoedische dissidente journalist Jamal Khashoggi. Die kwestie belast nog altijd de betrekkingen tussen Riad en Washington, al verleende een Amerikaanse rechtbank Bin Salman op voorspraak van de regering-Biden eerder deze maand wel immuniteit.

Maar voor Xi is Khashoggi geen punt. China ziet alles wat met mensenrechten te maken heeft als een interne aangelegenheid, en China verwacht zo’n houding ook van andere landen waar het gaat om mensenrechtenschendingen in China zelf. President Xi verklaarde in een ingezonden stuk in een Saoedische krant ter gelegenheid van zijn bezoek: „Het Arabische volk stelt onafhankelijkheid op prijs, keert zich tegen bemoeienis van buitenaf, stelt zich te weer tegen machtspolitiek en aanmatiging en streeft altijd naar vooruitgang”. Met andere woorden: van China hoeft u geen kritiek op schendingen van de mensenrechten zoals het uit de weg ruimen van dissidenten te verwachten. Dat is taal naar het hart van de machthebbers in Riad.

De Saoediërs vallen de Chinezen evenmin lastig met kritiek op mensenrechtenschendingen. Hoewel ze zich graag opwerpen als beschermheren van alle soennitische moslims, hielden ze zich stil, toen China de islamitische minderheid van de Oeigoeren in het noordwesten van het land massaal opsloot in heropvoedingskampen.

Ambitieuze projecten

Voor zowel China als Saoedi-Arabië is het zaak de onderlinge betrekkingen goed te houden. China is de grootste afnemer van Saoedische olie, terwijl Saoedi-Arabië naast Rusland de belangrijkste olieleverancier voor China is. Naast hun oliehandel doen beide landen veel andere zaken. De laatste twintig jaar heeft China voor meer dan 100 miljard dollar geïnvesteerd in Saoedi-Arabië. Er rijden steeds meer Chinese auto’s op Saoedische wegen, en Saoedi-Arabië werkt ook al langer samen met Huawei inzake 5G-technologie.

Waar de belangen van beide landen elkaar ook lijken te overlappen is bij hun ambitieuze projecten die hun economieën nieuwe impulsen moeten geven. Xi’s Nieuwe Zijderoute, een plan voor wereldwijde infrastructuur ook wel bekend als het Belt and Road Initiative, lijkt goed aan te sluiten op Vision 2030 van de Saoedische kroonprins. Dat laatste voorziet onder meer in de bouw van Neom, een geheel nieuwe stad in de woestijn aan de Rode Zee voorzien van de laatste technologische snufjes. De bouw hiervan is op 500 miljard dollar begroot. China heeft een overcapaciteit aan bouwmaterialen, en bouwt graag infrastructuur in het buitenland. Voor Saoedi-Arabië is dat een goede, niet zo dure optie om snel grote projecten uit te kunnen voeren. China kan bovendien relatief goedkope technologie leveren voor zogeheten ‘smart cities’.

Lees ook Xi waarschuwt voor ‘gevaarlijke stormen’ op het wereldtoneel

Voor China is er ook het grotere geopolitieke belang. Beijing wil af van wat het de Amerikaanse hegemonie noemt, en op weg naar een nieuwe internationale orde waarin China de normen en waarden bepaalt. Als het daarbij lukt om het Midden-Oosten bij de VS weg te trekken, is dat voor China grote winst. China komt graag in het hart te zitten van een regio waar het tot nu toe maar een beperkte rol speelde.

Olieproductie

Maar energie is en blijft in de relatie met het Midden-Oosten het belangrijkst: China haalt ruim de helft van zijn olie uit dat gebied. Niet onmiddellijk duidelijk was of de Saoediërs ermee hebben ingestemd een deel van hun olie in Chinese valuta in plaats van in dollars te laten betalen. Ook dit zou tegen het zere been van Washington zijn.

Niet alleen de Khashoggi-affaire, ook de weigering – met warme Russische steun – van Saoedi-Arabië om zijn olieproductie op te voeren zodat de prijzen op de wereldmarkt zouden dalen, heeft in Washington kwaad bloed gezet. Op hun beurt beginnen de Saoediërs steeds meer te twijfelen of de VS hen wel echt militair te hulp zullen komen als het nodig is. De aarzelende Amerikaanse steun na raketbeschietingen van de Jemenitische Houthi’s op Saoedische doelen sprak voor hen boekdelen.

Veel analisten leiden hieruit af dat de VS hun bemoeienis met het Midden-Oosten willen beperken, al probeerde Biden die indruk in juli bij zijn bezoek weg te nemen. „We zullen niet weglopen en een vacuüm achterlaten dat wordt opgevuld door China, Rusland of Iran”, verzekerde hij toen.

Ondanks groeiende twijfels over Amerika denken maar weinigen niettemin dat Saoedi-Arabië de Amerikanen helemaal zullen laten vallen. Vooral militair gezien hebben China noch Rusland te bieden wat de VS kunnen. Maar de Saoediërs maken wel steeds duidelijker dat ze de VS niet blindelings in alles volgen, en vooral bij oliezaken hun eigen gang gaan, ook wat betreft de banden met China en Rusland.