Veel tevreden gezichten na Catshuis-overleg: ‘Voor het eerst echt gehoord’

Slavernijverleden Het gesprek van premier Rutte met betrokkenen over de excuses voor het slavernijverleden moest wel slagen na alle kritiek.

Volgens Johan Roozer, voorzitter van het Surinaamse Nationaal Comité Herdenking Slavernij, zijn er „nog twijfels over 19 december” als datum voor excuses.
Volgens Johan Roozer, voorzitter van het Surinaamse Nationaal Comité Herdenking Slavernij, zijn er „nog twijfels over 19 december” als datum voor excuses. Foto Remko de Waal

Tevreden gezichten in de regen en hagel na afloop van de speciale sessie in het Catshuis over de excuses voor het slavernijverleden. Minister-president Mark Rutte erkende daar het rommelige verloop van de aanloop naar de excuses. En belangrijker: er gaat opnieuw overlegd worden over 19 december als datum voor excuses voor het slavernijverleden. „De kaarten zijn opnieuw geschud voor de excuses”, zegt Linda Nooitmeer, voorzitter van het Nationaal Instituut Nederlands Slavernijverleden en Erfenis (NiNsee).

De gesprekspartners – politici, activisten en nazaten uit Nederland, Suriname en de Caribische eilanden – gaven aan zich gehoord te voelen.

Het kabinet begint namelijk een ‘dialoog’ met betrokken organisaties en nabestaanden over de datum, tekst en resultaten van excuses. Ook zal er vóór 19 december een bewindspersoon naar Suriname gaan. Johan Roozer, voorzitter van het Surinaamse Nationaal Comité Slavernijverleden, heeft „een Remkes-type” geëist. Waar volgens betrokkenen alvast overeenstemming over is bereikt, is dat het kabinet op 19 december het slavernijverleden zal erkennen als misdaad tegen de menselijkheid – een belangrijke stap richting herstel volgens voorstanders.

Het gesprek donderdag móést slagen. De excuses voor het slavernijverleden dreigden uit te lopen op een mislukking. Twee weken geleden lekte uit dat het kabinet op 19 december excuses wilde maken voor het slavernijverleden. Dat zou op acht plekken gebeuren, Rutte zou het in Nederland doen, minister Franc Weerwind (Rechtsbescherming, D66) in Suriname en zes andere bewindslieden zouden afreizen naar de Caribische eilanden.

Er kwam direct veel kritiek, vooral uit Suriname. De koning zou excuses moeten aanbieden. De datum, 19 december, is te vroeg. Franc Weerwind is onacceptabel omdat hij zelf nazaat is. En er is onvoldoende overlegd met betrokkenen en nazaten. Armand Zunder, voorzitter van de Nationale Reparatie Commissie Suriname, zei donderdag tegen NRC dat hij de Surinaamse regering had geadviseerd de excuses in deze vorm niet te accepteren.

Goed gevoel

Bij het Catshuisgesprek waren naast premier Rutte de ministers Weerwind, Robbert Dijkgraaf (Onderwijs, D66), Hanke Bruins Slot (Binnenlandse Zaken, CDA) en staatssecretaris Alexandra van Huffelen (Koninkrijksrelaties, D66) aanwezig. Na afloop zeiden de genodigden dat ze een goed gevoel hebben over het gesprek met de kabinetsleden. Mercedes Zandwijken, oprichter van de Keti Koti Dialoog Tafel, voelde zich „voor ’t eerst echt gehoord”.

Vóór de bespreking in het Catshuis was de stemming heel anders. De datum van het gesprek was omstreden. Het was donderdag veertig jaar geleden dat de Decembermoorden in Suriname werden gepleegd. Om die reden was Armand Zunder niet bij het gesprek in het Catshuis.

Rutte probeerde de spanning uit de lucht te halen door de Decembermoorden te memoreren tijdens de bespreking. Daarbij sprak hij alle namen uit van de vijftien tegenstanders van het bewind van Bouterse die vermoord werden. Daarna splitste de groep aanwezigen zich in twee zalen. De kabinetsleden liepen heen en weer. Ook bood Rutte volgens aanwezigen zijn excuses aan voor de manier waarop de aanloop naar de excuses voor het slavernijverleden is gegaan. Met name voor het lekken. Ook tegen de aanwezige pers zei de premier het „heel ergerlijk” te vinden dat „delen van de plannen” waren gelekt.

Verder bleef hij cryptisch. Hij zei dat tijdens het gesprek was vastgesteld dat er „drie belangrijke momenten” zijn. De kabinetsreactie op het rapport van het Adviescollege Dialooggroep Slavernijverleden op 19 december, de herdenking van het stoppen van de slavernij op 1 juli 2023 en het moment dat „discriminatie gestopt is”. Wat er op die eerste twee momenten zal gebeuren, wordt de komende dagen besproken. Volgens Johan Roozer zijn er „nog twijfels over 19 december” als datum voor excuses. „De algemene teneur is dat excuses gewaardeerd zullen worden”, maar eerst moeten er „fouten” gerepareerd worden. Dat repareren moet in de komende dagen gebeuren. Volgens Roozer hangt daarvan af of de excuses ook op 19 december gemaakt zullen worden.

Lees ook dit opiniestukNee, excuses voor het slavernijverleden is geen ‘woke’ ideologisch project

‘Witte man’ moet excuses aanbieden

Met fouten doelt Roozer op meerdere dingen. Ten eerste de persoon die de excuses aanbiedt. Minister Weerwind zou naar verluidt de excuses aanbieden in Suriname. Dat is onacceptabel, volgens Roozer, omdat Weerwind zelf nazaat van tot slaaf gemaakten is. Het zal „een witte man” moeten zijn. Ten tweede moet er meer betrokkenheid zijn van nazaten en belangengroepen bij de excuustekst. „Er zullen steekwoorden aangeleverd worden.” En ten derde moet er een „herstelprogramma worden geformuleerd” waarin de nazaten inbreng hebben. Als aan die zaken niet voldaan wordt – en als het kabinet aan 19 december wil vasthouden moet dat in minder dan twee weken – acht Roozer het onwaarschijnlijk dat Suriname de excuses accepteert.

Een vraag die vooralsnog niet beantwoord is: waarom wil het kabinet per se op 19 december excuses maken? Rutte zei dat het een mooie inleiding is van het herdenkingsjaar 2023, als de slavernij 150 jaar geleden daadwerkelijk beëindigd is. Roozer hintte op een andere verklaring. Het kabinet zou „politieke redenen” hebben. Dat zou te maken hebben met de „verrechtsing van de politiek”. Als de excuses niet gemaakt worden vóór de provinciale statenverkiezingen, zou het zomaar kunnen dat er in de Eerste Kamer geen meerderheid meer is voor excuses. Dan is de kans verkeken.