Nederlandse paleontoloog beschuldigt Amerikaanse dino-onderzoeker van fraude

Paleontologie Paleontoloog Melanie During is het vertrouwen kwijt in een Amerikaanse collega. Zijn artikel bevat opmerkelijke fouten.

Impressie van de meteorietinslag in de lente, 66 miljoen jaar geleden.
Impressie van de meteorietinslag in de lente, 66 miljoen jaar geleden. Illustratie Joschua Knuppe

Ze haalde er het vooraanstaande wetenschappelijk tijdschrift Nature mee, in februari van dit jaar. Op basis van onderzoek naar fossiele vissen had de Nederlandse paleontoloog Melanie During, promovenda aan de Zweedse universiteit van Uppsala, ontdekt in welk jaargetijde de dinosauriërs 66 miljoen jaar geleden uitstierven. De vissen waren vrijwel direct gestorven na de inslag, en aan de groeilijnen en de vorm van de cellen in de botten was te zien dat ze aan het begin van hun groeiseizoen zaten. Kortom: het was lente.

Lees over het onderzoek van Melanie During: Het was lente toen de dino’s stierven

Deze week kwamen During en haar onderzoek opnieuw in het nieuws. Samen met haar supervisor Per Ahlberg postte ze afgelopen weekend op website PubPeer een aantijging aan het adres van paleontoloog Robert DePalma, met wie ze eerder samenwerkte. Hij trok in een publicatie in Scientific Reports (onderdeel van dezelfde uitgeverij) dezelfde conclusie als de auteurs van het Nature-artikel, maar aan de hand van een heel andere dataset. En zijn data, zo vrezen During en haar collega’s, zijn vals.

‘Ik kreeg geen reactie’

DePalma en During leerden elkaar kennen in 2017, tijdens een tiendaagse opgraving in North Dakota. Hij had enkele jaren eerder die opgravingslocatie geleast; zij nam deel aan het veldwerk als masterstudent aan de Vrije Universiteit Amsterdam. Voor haar scriptie besloot ze enkele van de fossiele vissen nader te onderzoeken en zo kwam ze de groeilijnen op het spoor. Eind 2018 deelde ze haar resultaten met DePalma, en rond diezelfde tijd besloot ze op basis van haar scriptie een wetenschappelijk artikel te schrijven. „Ik heb hem een paar keer gevraagd om co-auteur te worden”, zegt During aan de telefoon. „Maar ik kreeg geen reactie.”

Lees over Robert DePalma: Eigenwijze snuiter met neus voor dino’s

In juni 2021 diende ze haar manuscript in bij Nature. Dat ging vervolgens, zoals gebruikelijk, nog een maandenlang reviewproces door onafhankelijke onderzoekers in. Ze nodigde DePalma alsnog uit als tweede auteur – „we hadden de fossielen tenslotte op zijn locatie gevonden” – en hij ging akkoord.

Maar in december van dat jaar, terwijl haar artikel nog onder review was, verscheen plotseling DePalma’s artikel in Scientific Reports. Een artikel dat – zo benadrukken niet alleen During en Ahlberg, maar ook enkele andere paleontologen – opmerkelijke fouten bevatte. Zo lijken de errorbars van de grafieken niet te kloppen en heeft hij het over negentien bestudeerde fossiele vissen, terwijl het er maar vier blijken te zijn. Ook ontbreken essentiële ruwe data.

Over de rug van een overleden persoon jezelf vrijpleiten. Dat is nog erger dan: de hond heeft mijn huiswerk opgegeten

Melanie During paleontoloog

DePalma ontkent de aantijgingen. „We hebben absoluut geen data en/of samples gefabriceerd om de resultaten van ons team of een ander team te onderbouwen, en zouden dat ook nooit doen”, laat hij weten in een schriftelijk statement aan Science – het tijdschrift dat het nieuws deze week naar buiten bracht. Volgens hem ontbraken de ruwe data omdat de wetenschapper die de analyses deed, Curtis McKinney, al jaren geleden is overleden. During noemt het een slap excuus. „Over de rug van een overleden persoon jezelf vrijpleiten. Dat is nog erger dan: de hond heeft mijn huiswerk opgegeten.” Ook is onduidelijk waar het team van DePalma hun materiaal heeft laten analyseren. Volgens insiders beschikte zijn onderzoeksinstituut niet over de juiste apparatuur, een massaspectrometer, en was McKinney al jaren ziek en deed hij geen onderzoek meer. „Fishy”, omschrijft de niet bij het onderzoek betrokken paleontologisch natuurkundige Mauricio Barbi de gang van zaken in Science. „Als er ruwe data zijn, dan is het gewoon een slordig paper. Als die er niet zijn, tja, dan komt fraude wel ter sprake...” Inmiddels heeft DePalma bij Scientific Reports alsnog ruwe data ingeleverd: met de hand overgetypte tabellen die niet direct door een massaspectrometer zijn aangevoerd.

‘Zijn houding veranderde’

Zelf beweert DePalma dat zijn eigen team al eerder op het idee was gekomen om de fossielen te gebruiken om het meteorietinslagseizoen te bepalen, en dat During daarop is meegelift. „Onzin”, zegt zij in reactie daarop. „Vanaf het moment dat ik mijn scriptie naar hem toestuurde, veranderde zijn houding jegens mij.”

Al direct na verschijning van DePalma’s artikel vroeg haar supervisor Per Ahlberg Scientific Reports om opheldering, maar daarop kregen ze nooit een formele reactie – pas nadat Science zich in de zaak was gaan verdiepen, ontving ze een e-mail waarin stond dat de zaak „wordt uitgezocht”. Voor During is daarmee de kous nog niet af; DePalma’s paper moet worden teruggetrokken, stelt zij.