Oorlog in Oekraïne

‘Oekraïense leger valt hoofdkwartier Russische Wagnergroep in Oost-Oekraïne aan’

In dit blog doet NRC verslag van de ontwikkelingen in de oorlog in Oekraïne. Lees meer stukken in ons dossier.

Dit blog is gesloten

We sluiten dit Oekraïneblog af. Lees verder in het volgende blog.

Jaarlijkse vraag-en-antwoordsessie Poetin afgelast

De traditionele vraag-en-antwoordsessie van president Vladimir Poetin op de Russische televisie gaat dit jaar niet door. In voorgaande jaren beantwoordde Poetin vanaf een podium urenlang vragen van verslaggevers. Een reden voor de annulering van de uitzending dit jaar werd maandag door het Kremlin niet gegeven.

Wel zei Kremlin-woordvoerder Dmitri Peskov dat Poetin „op andere manieren” met journalisten zou blijven communiceren. Vorig jaar vond het persevenement op 23 december plaats, twee maanden voor de Russische invasie van Oekraïne. In die uitzending ontkende Poetin nog dan de aan de Oekraïense grens samengetrokken manschappen een inval zouden voorbereiden. Het is de eerste keer in tien jaar dat het evenement, waarbij doorgaans honderden binnen- en buitenlandse journalisten aanwezig zijn, wordt afgelast.

De Russische president Poetin spreekt normaal jaarlijks urenlang met verslaggevers. Foto Mikhail Metzel / AP

EU: twee miljard extra voor defensiefonds gebruikt voor Oekraïne

De Europese Unie heeft maandag besloten om 2 miljard euro toe te voegen aan een fonds voor militaire steun aan onder andere Oekraïne. De Europese Raad laat weten dat dit besluit begin 2023 in gaat. Het budget van het fonds was eigenlijk vastgelegd tot 2027, maar na bijna tien maanden oorlog kwam de financiële bodem al in zicht.

Op dit moment is 86 procent van het oorspronkelijke budget van 5 miljard euro al uitgegeven, waardoor de EU besloot dat een eerste ophoging nodig was. Het is mogelijk dat het financiële plafond van het fonds later nog hoger wordt. In totaal kan het fonds tot 2027 worden opgeschroefd met 5,5 miljard euro. De bijdrage per lidstaat van de EU wordt bepaald aan de hand van het bruto binnenlands product.

Het fonds – de Europese Vredesfaciliteit – is opgericht in maart 2021, om „conflict tegen te gaan en de vrede te bewaren”. Geld uit het fonds gaat vooral naar defensie en militaire steun, aan landen als Oekraïne, Mozambique en Georgië. Josep Borrell, buitenlandchef van de EU, zegt maandag dat het fonds „de EU en haar partners versterkt”.

De EU zegt dat het mogelijk is dat het fonds in de toekomst nog hoger wordt. Foto Genya Savilov/AFP

Hoofdkwartier van Russische paramilitaire Wagnergroep aangevallen

Het Oekraïense leger heeft zaterdag in de Oost-Oekraïense stad Kadiivka een hotel aangevallen waar de Russische paramilitaire Wagner-groep was gevestigd. Dat meldt de Oekraïense gouverneur van Loehansk Serhi Hajdaj zondag op Telegram, die zegt dat er „vele slachtoffers” zijn gevallen. Om hoeveel overledenen het gaat, is onbekend.

Op meerdere Telegram-accounts is een in puin veranderd hotel te zien, schrijft persbureau Reuters. Hajdaj verwacht dat de helft van van de overlevenden alsnog zal overlijden, door een tekort aan beschikbare medicatie. De uitspraken van Hajdaj zijn niet te verifiëren. Rusland heeft nog niet gereageerd op de aanval.

Ook in andere delen van Oekraïne zijn dit weekend Russische doelwitten getroffen. Zaterdag vielen volgens zowel Russische als Oekraïense autoriteiten door Oekraïense aanvallen op de stad Melitopol in zeker twee doden en tien gewonden. De de Zuid-Oekraïense stad wordt sinds maart dit jaar door Rusland bezet.

De Wagner-groep is het in 2014 opgerichte privéleger van de Russische zakenman Jevgeni Prigozjin, dat in meerdere delen van Oekraïne vecht tegen dat land en nauwe banden heeft met het Kremlin. Het huurlingenbedrijf was onder meer betrokken bij de Russische inname van de Krim en de oostelijke Donbas, en dook na 2014 steeds vaker op in conflicthaarden wereldwijd. Exacte cijfers over de omvang van Wagner ontbreken, maar buitenlandse experts schatten het aantal huurlingen op ruim tienduizend, waarvan er momenteel zo’n drieduizend in Oekraïne vechten. De Verenigde Staten overwegen de groep als terroristische organisatie te bestempelen.

Het logo van de Wagnergroep op zijn kantoor in Sint-Petersburg. Beeld Igor Russak/Reuters

Erdogan belt met Poetin over mogelijke uitbreiding graandeal

De Turkse president Recep Tayyip Erdogan heeft zondag gebeld met president Vladimir Poetin van Rusland, om onder meer de graandeal te bespreken, die export van graan over de Zwarte Zee toestaat. Dat maakte het kantoor van de president bekend in een bericht op Twitter. Erdogan heeft Poetin ook gezegd dat het zijn „oprechte wens” is dat er zo snel mogelijk een einde komt aan de oorlog met Oekraïne.

De Turkse president heeft Poetin verteld dat er sinds het sluiten van de graandeal in juli dertien miljoen ton graan is verscheept via de Zwarte Zee, het „resultaat van gezamenlijke inspanningen”. Hij heeft voorgesteld ook andere voedingsmiddelen te gaan exporteren via de route – „geleidelijk” misschien ook andere grondstoffen.

De twee presidenten spreken elkaar, telefonisch of anders, met enige regelmaat. Halverwege november hadden ze een telefoongesprek waarin Erdogan Poetin gevraagd had diplomatieke pogingen om de oorlog met Oekraïne te beëindigen, te hervatten. Ook bedankte de Turkse president zijn ambtgenoot in dat gesprek voor het verlengen van de graandeal, een overwinning die hij samen met de Verenigde Naties bemiddeld heeft. Bij een ontmoeting in oktober hebben de twee presidenten niet over de oorlog in Oekraïne gesproken.

De export van graan vanuit de zuidelijke havenstad Odessa is sinds het sluiten van de graandeal weer hervat. Foto Valentyn Ogirenko/Reuters

Zelensky: Bachmoet is vernietigd door Russische aanvallen

De Oekraïense stad Bachmoet is na zware gevechten vrijwel geheel vernietigd. Dat heeft de Oekraïense president Volodymyr Zelensky vrijdagavond laten weten in een toespraak. Volgens Zelensky is Bachmoet „weer een stad in de Donbas” die door de Russische strijdkrachten „in puin is gelegd”. Bachmoet ligt in de Donbas-regio. Voor de Russische invasie in Oekraïne telde de stad nog meer dan 70.000 inwoners.

Bachmoet ligt al maanden onder vuur door de Russen. Onlangs stelde Zelensky dat de slag om die stad „het zwaarst” is van alle gevechten ten oosten van Oekraïne. Daar woeden volgens de president gevechten in de steden Soledar, Marjinka en Kreminna.

Ook bestoken de Russische strijdkrachten de hoofdstad Kiev vanuit de lucht. De Russen hebben het voorzien op de energie-infrastructuur op verschillende plekken in het land. Burgemeester Vitali Klitsjko van Kiev houdt rekening met een rampscenario waarbij de stad zonder stroom, water en verwarming komt te zitten.

De Russische president Vladimir Poetin gaf eerder deze week te kennen dat hij de oorlog in Oekraïne als een langdurige strijd ziet. Poetin sprak van een „lang proces”. Volgens de president is ongeveer de helft van de reservisten in het land ingezet om in Oekraïne mee te vechten met de Russische strijdkrachten.

Lees ook: In de strijd om Bachmoet ‘ziet Rusland zijn mensen alleen nog als munitie’

Beeld uit de Donbas, waar Rusland en Oekraïne al maanden in gevecht zijn. Foto Sergei Ilnitsky/EPA

Oppositieleider Jasjin veroordeeld tot 8,5 jaar cel voor verspreiden ‘nepnieuws’

De Russische oppositiepoliticus Ilja Jasjin is vrijdag door de Russische rechtbank veroordeeld tot 8,5 jaar gevangenisstraf wegens het verspreiden van „nepnieuws” over de Russische krijgsmacht. Dat meldt het Russische staatspersbureau Ria Novosti. De oppositieleider werd aangeklaagd voor zijn uitspraken in een YouTube-video in april, waarin hij sprak van oorlogsmisdaden door Russische strijdkrachten in Boetsja. Volgens de openbaar aanklager, die negen jaar had geëist, verspreidde hij hiermee „valse informatie onder het mom van betrouwbare informatie”.

In Boetsja, dat bijna een maand lang werd bezet door Russische militairen, werden na de bevrijding ruim vierhonderd lijken gevonden. Sommigen waren met hun handen op de rug vastgebonden. Jasjin besprak bewijsmateriaal van westerse journalisten over de misdaden en trok de verklaring van Rusland hierover, dat de vondst een „provocatie van het Kiev-regime” zou zijn, in twijfel. Hij beschreef de vondst van de lichamen als „een apocalyptisch beeld, zoals in horrorfilms”. Volgens de aanklager zou hij hiermee de Russische krijgsmacht in diskrediet hebben willen brengen.

Jasjin werd in juni opgepakt wegens „ongehoorzaamheid aan een politieagent”, zo meldde mensenrechtenorganisatie Amnesty destijds, maar werd in juli weer vrijgelaten. Daarna werd hij direct weer opgepakt, dit keer voor het „bewust verspreiden van valse informatie over de acties van de Russische strijdkrachten”. Sinds maart is een nieuwe Russische wet aangenomen waarmee het verspreiden van „desinformatie” strafbaar is geworden. Hier staat maximaal vijftien jaar gevangenisstraf op.

Jasjin sprak over oorlogsmisdaden door Russische strijdkrachten in Boetsja tijdens een livestream op Youtube. Foto Yury Kochetkov/Pool Photo/AP

Scholz: nucleaire dreiging vanuit Rusland voorlopig afgenomen

De nucleaire dreiging vanuit Rusland is voorlopig afgenomen door internationale druk op president Vladimir Poetin. Dat zegt de Duitse bondskanselier Olaf Scholz donderdag in een interview met de Duitse Funke-mediagroep. „Rusland dreigt niet meer met kernwapens. Dat is een reactie op de internationale gemeenschap die een rode lijn trekt.” Volgens de bondskanselier heeft zijn bezoek aan de Chinese president Xi begin november hier een grote rol in gespeeld.

Lees ook deze analyse over het bezoek van Scholz aan China: Scholz moet, zegt hij, wel dansen met Xi

„Tijdens mijn bezoek hebben Xi en ik gezamenlijk verklaard dat kernwapens niet gebruikt mogen worden. Kort daarna hebben de G20-landen dit standpunt opnieuw bevestigd.” Hiermee is het gevaar van een nucleaire escalatie voorlopig afgewend, zegt Scholz.

Toch denkt Scholz dat het niet is uitgesloten dat Rusland andere landen zal gaan aanvallen. „We doen alles in onze macht om een directe oorlog tussen Rusland en de NAVO te voorkomen. Een dergelijk conflict zal alleen maar verliezers opleveren – in de hele wereld.”

Afschrikkingsmacht

Sinds de invasie van Oekraïne op 24 februari heeft Poetin meerdere malen gedreigd met het nucleair arsenaal van Rusland. Aan het begin van de oorlog zei hij in een toespraak dat NAVO-leiders zich agressief uitlieten over Rusland en dreigde hij de afschrikkingsmacht van Rusland naar „verhoogde paraatheid” te brengen. Later voegde de Russische president daar steeds vaker aan toe dat zijn dreigementen „geen bluf” waren. Eind september noemde hij de Amerikaanse atoombommen op Hiroshima en Nagasaki „een precedent”.

Rusland heeft ongeveer tien keer zoveel kernkoppen als de Verenigde Staten. Volgens westerse schattingen beschikt de Russische krijgsmacht over ongeveer tweeduizend tactische kernkoppen, in de VS zijn het er niet meer dan tweehonderd. Kernkoppen zijn de kernwapens in de raket. Deze tactische kernwapens worden ook wel ‘kleine bommen’ genoemd, al hebben ze een zeer grote explosieve kracht.

Correctie (7 december): in een eerdere versie van dit bericht stond dat Rusland tien keer zoveel kernwapens heeft als de VS. Dit is onjuist: Rusland heeft tien keer zo veel tactische kernkoppen. Het bericht is aangepast.

De Duitse bondskanselier Olaf Scholz. Foto Michele Tantussi/Reuters

Burgemeester Kiev roept inwoners op zich voor te bereiden op ‘apocalyps’

Burgemeester Vitali Klitsjko van Kiev waarschuwt woensdag tegenover persbureau Reuters dat zich deze winter een rampscenario kan afspelen in zijn stad als de Russische luchtaanvallen op infrastructuur blijven aanhouden. Hij vindt evacuatie van inwoners op dit moment niet nodig, maar roept de inwoners van Kiev wel op zich daar op voor te bereiden.

„Kiev zal mogelijk zonder stroom, water en verwarming komen te zitten”, zegt Klitsjko. „Er zou een apocalyps kunnen plaatsvinden zoals in Hollywood-films, waarbij mensen vanwege de lage temperaturen niet meer in hun huizen kunnen blijven wonen.”

Maar de burgemeester verzekert er alles aan te doen dat te voorkomen. Hij verwerpt dan ook de kritiek van president Volodymyr Zelensky van eerder deze week dat de stad onvoldoende voorbereid zou zijn op stroomuitval en het wegvallen van de warmtevoorziening.

Klitsjko roept burgers op genoeg noodvoorraden aan voedsel en water aan te leggen, en ook kleding en documenten klaar te hebben om snel te kunnen vertrekken als dat nodig is. Maar vooralsnog is er volgens hem geen noodzaak tot evacuatie, omdat momenteel slechts 20 procent van de stroomvoorziening platligt en de omstandigheden stabiel lijken.

Burgemeester Vitali Klitsjko van Kiev bezoekt in oktober een plek in zijn stad waar een Russische aanval heeft plaatsgevonden. Foto Gleb Garanich/Reuters

Poetin voorziet lange strijd in Oekraïne, maar roept voorlopig geen extra militairen op

De Russische president Vladimir Poetin denkt dat zijn leger mogelijk nog lange tijd in Oekraïne aan het vechten zal zijn, maar ziet geen noodzaak om op dit moment extra soldaten te mobiliseren, meldt persbureau Reuters.

Volgens Poetin zijn er momenteel zo’n 150.000 van de 300.000 in september en oktober opgeroepen reservisten ingezet in Oekraïne. Daarvan zijn er 77.000 actief in gevechtseenheden en zou de rest „defensieve functies” vervullen.

Hij zei tijdens een op televisie uitgezonden sessie van zijn ‘mensenrechtenraad’ dat „de speciale militaire operatie natuurlijk een lang proces kan zijn”. De Russische invasie van Oekraïne is inmiddels zijn tiende maand ingegaan.

Poetin zei dat het risico op een kernoorlog is toegenomen, maar benadrukte daarbij dat Rusland „niet gek is geworden”. Hij ziet zijn eigen nucleaire arsenaal als „een puur defensief afschrikmiddel”.

Verder klaagde Poetin dat westerse organisaties Rusland zien als „een tweederangs land dat geen recht heeft om te bestaan”. En daarop is er volgens de Russische president maar één antwoord mogelijk: „Een constant gevecht voor onze nationale belangen”. Toch zegt hij dat het nu „geen zin” heeft extra militairen op te roepen.

De Russische president Vladimir Poetin. Foto Mikhail Metzel/Sputnik via Reuters

Time roept Zelensky uit tot persoon van het jaar 2022

Het Amerikaanse magazine Time heeft de Oekraïense president Volodymyr Zelensky en de kracht van Oekraïne uitgeroepen tot Person of the Year 2022. De ‘prijs’ wordt jaarlijks uitgedeeld aan een persoon, groep, idee of plek die „het meeste heeft gedaan om de gebeurtenissen van het jaar te beïnvloeden, ten goede of ten kwade”. Andere kanshebbers waren de Chinese president Xi Jinping, de anti-overheidsprotesteerders in Iran en miljardair Elon Musk, die vorig jaar ook al persoon van het jaar of was.

Time benoemde Zelensky en Oekraïne omdat zij „bewijzen dat moed net zo aanstekelijk kan zijn als angst, voor het in beweging brengen van mensen en naties om samen te komen om vrijheid te beschermen” en omdat ze de „wereld helpen herinneren hoe fragiel democratie en vrede zijn.”

Time, dat sinds 1923 geldt als een toonaangevend (twee)wekelijks magazine, roept sinds 1927 een persoon van het jaar uit. De afgelopen jaren wonnen onder meer klimaatactivist Greta Thunberg (2019), de net-verkozen Amerikaanse president Donald Trump (2016) en alle makers op het internet (2006). Wie verder teruggaat in de tijd komt uit bij Adolf Hitler (1938) en de Iraanse revolutionaire leider Ayatollah Khomeini (1979).

In april van dit jaar bracht Time-journalist Simon Shuster twee weken door met Zelensky in zijn bunker. Voor het profiel sprak Shuster met medewerkers van de oorlogspresident, en legde hij zijn dagelijkse gewoonten, onzekerheden en relaties vast.

Twitter avatar TIME TIME TIME’s 2022 Person of the Year: Volodymyr Zelensky and the spirit of Ukraine #TIMEPOY https://t.co/06Y5fuc0fG https://t.co/i8ZT3d5GDa
Lees ook Verslaggever Time Magazine brengt twee weken door in bunker van Zelensky

Oekraïense stroomvoorziening opnieuw getroffen

Opnieuw moet Oekraïne noodgedwongen de stroomvoorziening lokaal afsluiten, nadat Rusland de Oekraïense energie-infrastructuur gericht met raketten heeft bestookt. Dat heeft de Oekraïense president Volodymyr Zelensky dinsdag gezegd, meldt de BBC. De helft van de regio Kiev zal de komende dagen zonder stroom zitten.

Miljoenen burgers in Oekraïne zitten momenteel zonder elektriciteit of stromend water. Dit terwijl de winter in het Oost-Europese land begonnen is - met de daarbij behorende sneeuwval en vrieskou. De Oekraïense minister voor Energie German Galoesjtsjenko zei dinsdagochtend dat hard wordt gewerkt om energiecentrales weer operationeel te krijgen, om zo de stroomuitval terug te dringen. Eerder werden door het land al noodtenten opgezet waar burgers met behulp van generatoren apparaten kunnen opladen en waar ook verwarming aanwezig is.

Lees ook: Telkens weten Oekraïense technici het stroomnet te herstellen, maar de schade wordt te groot

De energietekorten volgen op een barrage van Russisch raketvuur maandag. Zo’n zeventig projectielen werden afgevuurd, waarvan volgens Zelensky „de meeste werden neergehaald”. Het Russisch ministerie van Defensie beweert juist dat alle beoogde doelwitten geraakt werden. Het betrof de achtste massale raketaanval in acht weken tijd.

In oktober begon de Russische krijgsmacht met het gericht aanvallen van de Oekraïense energie-infrastructuur. Analisten denken dat Moskou hiermee hoopt de Oekraïense burgers te demoraliseren en angst aan te jagen. Begin november zei Zelensky dat de aanvallen tussen de 30 en 40 procent van het Oekraïense energiesysteem hadden verwoest.

De 11-jarige Alexandra maakt een tekening in een noodtent waar burgers apparaten kunnen opladen en zich kunnen opwarmen. Foto Andriy Andriyenko/AP

Letland trekt licentie van kritische Russische tv-zender in

De Letse omroepautoriteit heeft de licentie ingetrokken van de Russische zender Dozjd TV (‘TV Regen’), een van de laatste onafhankelijke televisiekanalen uit Rusland. Dat heeft de mediawaakhond dinsdag bekendgemaakt. Het besluit volgt nadat een presentator van de zender zich vorige week leek uit te spreken vóór betere uitrusting voor Russische militairen die in Oekraïne vechten.

De presentator in kwestie werd ontslagen en Dozjd kreeg een boete van 10.000 euro opgelegd. Ook liet de hoofdredacteur weten dat het een misverstand betrof, maar dat was voor Letland niet genoeg. Al eerder werd kritiek geuit dat de berichtgeving van de zender te ‘pro-Russisch’ zou zijn. Zo werd een kaart getoond waarop de Krim werd weergegeven als Russisch grondgebied. De mediatoezichthouder zegt de licentie in te trekken om „de nationale veiligheid en openbare orde” te beschermen.

Dozjd geldt als een van de laatste onafhankelijke Russische tv-zenders, maar moest eerder dit jaar uitwijken door de nog strenger ingeperkte persvrijheid in Rusland. Behalve in Letland heeft het medium ook een kantoor in Amsterdam, in het gebouw van DPG Media. Ook Derk Sauer moest met The Moscow Times uitwijken naar Nederland.

VN: zeker 6.700 Oekraïense burgerdoden, werkelijke aantal ligt waarschijnlijk hoger

Minstens 6.700 Oekraïense burgers zijn om het leven gekomen door de invasie van Rusland, aldus de Verenigde Naties op maandag. Het werkelijke aantal ligt naar alle waarschijnlijkheid aanzienlijk hoger, waarschuwt de mensenrechtenmissie die het cijfer berekende. Uit sommige gebieden waar nog gevochten wordt, zijn gegevens niet beschikbaar.

Het dodental in de oorlog tussen Rusland en Oekraïne vaststellen is ingewikkeld. Vaak zijn dodencijfers dan ook gebaseerd op inschattingen. Het team van de VN maakt echter geen schatting van het aantal doden, maar telt individuele burgerslachtoffers. Ze analyseren (satelliet)beeldmateriaal en spreken met getuigen en contacten in ziekenhuizen. Als het team een ‘redelijk’ vermoeden heeft dat er een burgerdode is gevallen, wordt die meegeteld.

Die aanpak werkt goed bij conflicten waarin er een langere periode gevochten wordt, maar waarbij grote confrontaties tussen de partijen uitblijft. Wanneer de gevechten intens zijn en zich blijven verplaatsen, levert de rekenmethode lagere cijfers op dan realistisch is.

Opnieuw droneaanvallen op Russisch grondgebied

Bij een droneaanval op een vliegveld in de Russische regio Koersk, dat aan de grens ligt met Oekraïne, is dinsdagochtend een olieopslagtank in brand gevlogen. Daarbij zijn geen slachtoffers gevallen, meldt de gouverneur van de Koersk-regio, Roman Starovojt, volgens persbureau Reuters. Het is nog onduidelijk wie er achter de droneaanval zit, maar de inslag in de Russische grensregio komt een dag na explosies bij luchtmachtbases in twee plaatsen ver in Rusland.

Maandag werden voor het eerst sinds het begin van de invasie verre Russische doelen geraakt, in de regio’s Ryazan, ten zuidoosten van Moskou, en Saratov, zo’n 600 kilometer van de Oekraïense grens. Daarbij werden twee vliegtuigen beschadigd die onder meer gebruikt worden voor het afschieten van langeafstandsraketten op Oekraïne. In totaal kwamen drie militairen om het leven en raakten vier gewond.

Het Russische ministerie van Defensie heeft Kiev beschuldigd van de aanvallen van maandag, alleen is het de vraag met welk geschut Oekraïne doelen zo ver van de frontlinie kan bereiken. The New York Times bericht op basis van anonieme regeringsbronnen dat Oekraïne wel achter de aanval zit, maar Kiev heeft de verantwoordelijkheid voor geen van de aanslagen rechtstreeks opgeëist.

Een grote rookwolk stijgt op vanuit het gebied van de luchthaven van Koersk in het Russische grensgebied. Foto Koersk-regio/AP

Welkom in dit blog

In dit blog doet NRC verslag van de ontwikkelingen in de oorlog in Oekraïne.

Lees hier het vorige blog terug.