Opinie

Kind uit huis bij problemen? Zet in op gezinszorg

Jeugdzorg De oorzaak van veel jeugdproblematiek ligt niet bij kinderen maar bij hun ouders, schrijft . Daarom zou er in plaats van jeugdzorg gezinshulp ingezet moeten worden.
Een kinder- en jeugdkliniek in Zeeland.
Een kinder- en jeugdkliniek in Zeeland. Foto Ans Brys

Sam is zeventien jaar oud. Zijn vader is sinds hij klein is veel aan het werk en weinig thuis. Sam kan uit het niets erg boos worden. Dat had hij vroeger al. In groep twee was hij het enige jongetje dat woest met zijn vuistjes op de deur trommelde. In de brugklas startte Sam op het gymnasium, maar hij had moeite zich te concentreren en kreeg foute vrienden. Veel van deze vrienden ziet hij niet meer, die zitten in de gevangenis. Sam niet. Hij woont in een jeugdzorginstelling en prijst zichzelf gelukkig met de traumatherapie die hij daar krijgt. Zijn hoofd zit minder vol en hij kan weer beter leren.

De moeder van Sam heeft vaak om hulp gevraagd toen hij klein was, maar echte hulp is altijd uitgebleven. Opmerkelijk, want wat zou er gebeurd zijn als Sams moeder die hulp wel had gekregen? Had hij nu ook in een jeugdzorginstelling gewoond? Had hij nog op het gymnasium gezeten? En had hij dan ook een zelfmoordpoging gedaan toen hij vijftien was?

Het perspectief op de jeugdzorg moet drastisch veranderen. Laten we stoppen met ‘jeugdzorg’ en inzetten op ‘gezinszorg’. Het helpen van ouders in plaats van het enkel helpen van kinderen. Dit is een oplossing die onderbelicht blijft in het huidige debat, dat met name draait om personeelstekorten en het gebrek aan financiële middelen.

Symptoombehandeling

Inzetten op gezinszorg is noodzakelijk, omdat gedragsproblemen van kinderen meestal voortkomen uit de problematiek van ouders. De woede-uitbarstingen van Sam werden veroorzaakt door een trauma. En de basis voor dat trauma ligt niet bij Sam, maar bij zijn ouders. Uit onderzoek naar 46 kinderen wonend in een jeugdzorginstelling blijkt dat er bij 72 procent van hen sprake is van problematiek bij ouders. Ouders kampen met schulden, psychische problemen of een verslaving. Hierdoor kunnen zij de zorg voor hun kinderen niet altijd goed op zich nemen. Nu wordt er te vaak gedaan aan symptoombehandeling. Zo krijgen jongens zoals Sam ‘agressieregulatietherapie’ in plaats van traumabehandeling. Of beter nog: in plaats van dat ouders met hun problemen worden geholpen.

Lees ook: Jeugdbescherming helpt kinderen niet naar betere thuissituatie

Het zorgsysteem is niet ingericht op het bieden van gezinszorg. In de Jeugdwet worden problemen gerepareerd die veroorzaakt worden in andere domeinen zoals werk en inkomen, de schuldhulpverlening, wonen, de volwassen-GGZ en de verslavingszorg. Met als ultieme maatregel het uithuisplaatsen van kinderen. Wat als we de Jeugdwet vervangen door een Gezinswet? Een wet waarin nul uithuisplaatsingen het streven zijn. Zodat betrokkenen alles op alles zetten om uithuisplaatsingen te voorkomen. Bijvoorbeeld door het in kaart brengen van de problemen en zorgen van het hele gezin. Door één gezinsbudget te introduceren in plaats van tot wel vier gescheiden geldstromen voor een gezin. Door ouders voorrang te geven op de wachtlijst in de GGZ. En met als ultimatum het (tijdelijk) uit huis plaatsen van ouders in plaats van de kinderen.

Netwerksamenwerking

Wanneer minister Weerwind (Rechtsbescherming, D66) en staatssecretaris Van Ooijen (VWS, ChristenUnie) weer in de Kamer staan om hun plan voor de jeugdzorg toe te lichten, zou het goed zijn als zij aandacht besteden aan een Gezinswet als alternatief voor de Jeugdwet. Maar zelfs zonder politieke stok achter de deur kan gestart worden met het bieden van gezinshulp aan gezinnen zoals die van Sam. Dit vraagt netwerksamenwerking, waarbij niet alleen de jeugdhulp, maar ook experts op het gebied van verslaving, de volwassen-GGZ, welzijn, werk en inkomen, wonen en schuldhulpverlening worden betrokken. Waar er in ieder gezin één vertrouwd gezicht betrokken is, in plaats van vijftien goedbedoelende professionals die langs elkaar heen werken. Waarbij er door professionals wordt doorgevraagd én geluisterd naar kinderen en ouders. Waardoor ouders zich gehoord voelen en hun eigen zorgen durven te delen. Een wereld waarin ouders hulp accepteren omdat het hen daadwerkelijk vooruithelpt en niet uit angst voor zwaardere maatregelen zoals een uithuisplaatsing.

Gezinshulp als oplossingsrichting is complexer dan het vrijmaken van financiële middelen of het werven van nieuwe jeugdbeschermers, maar biedt een structurelere oplossing. Daar zou op ingezet moeten worden. Voor Sam. En voor al die 43.999 kinderen die in Nederland uit huis geplaatst zijn.