Asieldeal regeringscoalitie staat onder druk door vonnis gezinshereniging

Asielcrisis Gaat na een rechterlijke uitspraak de gezinsherenigingsmaatregel van staatssecretaris Van der Burg (Asiel) van tafel?

Asielzoekers op weg naar het opvangcentrum in Ter Apel.
Asielzoekers op weg naar het opvangcentrum in Ter Apel. Foto Kees van de Veen

Zelfs zijn eigen ambtenaren hadden hem ervoor gewaarschuwd: de gezinsherenigingsmaatregel van staatssecretaris Eric van der Burg (Asiel, VVD) houdt bij de rechter geen stand. De maatregel, die Van der Burg afgelopen augustus aankondigde, behelst een tijdelijke stop op gezinshereniging voor vluchtelingen die wel een verblijfsvergunning hebben maar nog geen woning. Afgelopen maandag oordeelde de voorzieningenrechter in Haarlem dat deze maatregel in strijd is met de Vreemdelingenwet. De rechter deed de uitspraak in een zaak die een Syrische statushouder (vluchteling met verblijfsvergunning) had aangespannen over het nareizen van haar gezinsleden.

Afgelopen zomer zeiden allerlei experts al dat de maatregel in strijd is met het Europees recht. In september bleek dat ambtenaren van het ministerie van Justitie en Veiligheid twijfelden over de juridische haalbaarheid ervan. Diezelfde maand zei de staatssecretaris in een debat dat die twijfel voor hem geen reden was de maatregel niet in te voeren. De rechter controleert wel vaker of de overheid zich aan de wet houdt, zei hij.

Nu de maatregel inderdaad geen stand blijkt te houden bij de rechter is de vraag of die (snel) van tafel wordt geveegd. En nog spannender: wat zou dat betekenen voor de asieldeal, waarvan de maatregel onderdeel is? Die sloot Van der Burg in augustus met de coalitiepartijen VVD, D66, CDA en ChristenUnie om de asielcrisis te beteugelen. De coalitiepartijen denken zo verschillend over asiel dat in de deal voor elke partij maatregelen zitten waar ze eigenlijk fel op tegen is, in ruil voor maatregelen die ze belangrijk vindt. Zie het als een kaartenhuis: trek je daar één kaart uit, dan stort mogelijk het hele kaartenhuis in.

Een woordvoerder van Van der Burg laat weten dat de uitspraak van de voorzieningenrechter op het ministerie „bestudeerd” wordt.

Zie de deal als een kaartenhuis: trek er één kaart uit, dan stort het hele huis in

‘Niet op de stoel van de rechter’

Als een rechter zegt dat de wettelijke basis voor een maatregel ontbreekt, betekent dat niet dat de staat verplicht wordt om die maatregel van tafel te vegen, zegt Karen Geertsema, docent migratierecht aan de Radboud Universiteit. „Maar in alle volgende zaken waarin de gezinsherenigingsmaatregel een rol speelt, zal gekeken worden naar de argumentatie in deze uitspraak en die zal waarschijnlijk gevolgd worden. Logischerwijs moet de staatssecretaris zich dan gaan beraden over de maatregel.”

„Het zou opmerkelijk zijn als de staat de maatregel niet intrekt”, zegt Wil Eikelboom, voorzitter van de Vereniging Asieladvocaten en -Juristen. „Dan krijg je honderden procedures. Die zouden een enorm beslag leggen op de capaciteit van de IND [Immigratie- en Naturalisatiedienst] en de rechtspraak.” Als de staatssecretaris de maatregel niet intrekt, denkt Eikelboom dat het nog een paar maanden kan duren voordat de hoogste rechter zich hierover uitspreekt. „De IND kan het bezwaar van de Syrische mevrouw alsnog afwijzen. Die kan dan weer in beroep en als ze dan weer gelijk krijgt, kan de staat in hoger beroep bij de Raad van State. Maar ik kan me niet voorstellen dat een andere rechter tot een ander oordeel komt dan de voorzieningenrechter.”

Dinsdag tijdens het vragenuurtje in de Tweede Kamer vroeg Suzanne Kröger (GroenLinks) wat de gevolgen van de uitspraak zijn voor de gezinsherenigingsmaatregel. Minister Dilan Yesilgöz (Justitie en Veiligheid, VVD) (Van der Burg was op werkbezoek in Stockholm) antwoordde dat het gaat om een „individuele zaak” en daarom „geen vertaling heeft naar de maatregelen in bredere zin”. „Denkt de minister dat in een andere individuele zaak de kans groot is dat de rechter anders gaat oordelen?”, vroeg Kati Piri (PvdA). „Ik ga niet op de stoel van een rechter zitten”, aldus Yesilgöz.

Lees ook:Vier vragen over VVD en de asielwet

Wankelen

In de asieldeal is de gezinsherenigingsmaatregel de afspraak waar de VVD blij mee is en D66 en CU niet. Daartegenover staat bijvoorbeeld de spreidingswet, waar D66 en CU blij mee zijn. Deze wet bepaalt dat gemeenten gedwongen kunnen worden een bepaald aantal asielzoekers op te vangen. Toen de asieldeal werd gesloten, moest die wet nog nader worden ingevuld.

De VVD lag lange tijd dwars. Daardoor miste Van der Burg deadline na deadline voor het definitieve voorstel. Pas toen een kabinetscrisis hierover dreigde en partijleider Mark Rutte de wet kwam verdedigen bij de VVD-fractie ging die begin november akkoord. In ruil daarvoor kreeg Rutte huiswerk: hij moet beter zijn best doen om de komst van grote aantallen asielzoekers te beperken.

De asieldeal hield stand, maar zal mogelijk opnieuw wankelen als de VVD ‘haar’ maatregel – de gezinsherenigingsmaatregel – daaruit ziet verdwijnen. Tweede Kamerlid Ruben Brekelmans, die namens de VVD het woord voert over asiel, zegt niet te veel op de zaken vooruit te willen lopen. „Maar voor ons geldt nog steeds: wij kunnen die spreidingswet dragen als er nieuwe maatregelen worden genomen om de instroom van asielzoekers te beperken.” Daar is de gezinsherenigingsmaatregel ook voor bedoeld. Volgens Brekelmans gaat het de VVD niet zozeer om de maatregelen, maar om het doel: minder asielzoekers naar Nederland laten komen.

Vluchtelingenwerk

Volgens een woordvoerder van Vluchtelingenwerk lopen er nu zo’n twintig zaken, vergelijkbaar met die van de Syrische vrouw. Vluchtelingenwerk helpt asielzoekers en statushouders bij het aanvragen van gezinshereniging en bij rechtszaken. „Wij zullen nu alle statushouders die last hebben van de gezinsherenigingsmaatregel vertellen over de succesvolle zaak van de Syrische vrouw”, zegt de woordvoerder. Ze verwacht dat daardoor meer statushouders een zaak durven aan te spannen. „Wij gaan door tot die maatregel van tafel is.”