Flauwekul uit Spanje

Beestjes Spaanse vlieg kan een lustopwekkend middel zijn, maar ook een giftig goedje, weet .
Spaanse vlieg, Lytta vesicatoria.
Spaanse vlieg, Lytta vesicatoria. Foto Jasius

Dat Sinterklaas uit Spanje komt, is een mythe die alleen kleuters niet tot het rijk der fabelen zullen verwijzen. Net zoveel flauwekul gaat rond over Spaanse vlieg, Lytta vesicatoria.

Spaanse vlieg komt voor in Spanje; dat is geen onzin. Je kunt hem echter ook vinden in Frankrijk, Italië en andere Zuid-Europese landen, en verder oostelijk, zelfs tot in Centraal-Azië. In Nederland komt hij helaas niet meer voor.

Veel mensen kennen Spaanse vlieg als afrodisiacum, en het wordt ook als zodanig verkocht. Allemaal waar. Volgens de aanbieders verhogen een paar druppels het genot. Wat vooral verhoogd wordt echter, is het saldo op de bankrekening van fabrikanten en winkels die dergelijke waren aanprijzen. Er wordt van alles gebruikt in producten die als Spaanse vlieg over de toonbank gaan, maar dat is zo verdund dat er van de werkzame stof niets over is. Als er al een werkzame stof in zat. Want die bestaat wel.

Gedroogd en gemalen worden deze insecten al eeuwenlang en op allerlei plaatsen in de wereld gebruikt als lustopwekkend middel, omdat ze cantharidine bevatten. Inname van deze stof leidt ertoe dat de urineleider geïrriteerd raakt. In het geval van een menselijke man zal zijn lichaam op die irritatie reageren door meer bloed in de schaamstreek te pompen. En dat leidt tot een erectie. Spaanse vlieg kan dus inderdaad gebruikt worden als afrodisiacum. Maar dat is niet zonder gevaar. De dosis die nodig is om opgewonden te raken, wijkt slechts een heel klein beetje af van een dodelijke dosis. De insecten bevatten niet allemaal eenzelfde hoeveelheid cantharidine, dus het is erg moeilijk te weten hoeveel exemplaren precies gedroogd en gemalen moeten worden om tot het gewenste resultaat te leiden. En zelfs als je dat weet uit te kienen, is een foutje zo gemaakt. Dan is totale stijfheid wel een vervelende bijwerking.

Echt nonsens is de naam Spaanse vlieg. Dat het diertje niet alleen maar Spaans is, heb ik al vermeld, maar de grootste larie zit hem in het woord vlieg. Het is geen vlieg. Het is een kever. Toegegeven, wel eentje die kan vliegen, maar dat kunnen de meeste kevers en die noemen we ook geen vlieg. Soms wel tor. Een Spaanse vlieg is dus een kever, en wel eentje behorend tot de familie oliekevers (Meloidae).

Het is een langwerpig beestje van een centimeter of twee. Zijn prachtige, helgroene glans onttrekt die gevaarlijke cantharidine aan het zicht. Dat irriterende spul scheidt hij uit als hij zelf geïrriteerd raakt door hongerige roofdieren of mensenhanden, waardoor pijnlijke blaren kunnen ontstaan. En hij zet het in tijdens de paring. Dit wezentje gebruikt cantharidine echter niet om opgewonden te raken. Hij levert het mee met zijn spermapakket. De vrouwelijke oliekever kan het vervolgens gebruiken om er haar eieren mee te bedekken, zodat ze beschermd zijn tegen vijanden die wel een torreneitje lusten. Het is dus een geschenk.

Als geschenk in de schoen van een mensenman zou dit gevaarlijke, giftige goedje eerder als gênant cadeautje worden beschouwd. Heus waar.