Waar ging het mis met de slimme speakers van Amazon en Google?

Achter de schermen Al werden er miljoenen slimme speakers verkocht, spraakassistenten als Alexa en Google Assistant maakten hun verwachtingen niet waar. Ze beloofden ons Star Trek, we kregen starre gesprekken.

Illustratie Roel Vanderbosch

We zijn uitgepraat. Al een tijdje. Na meer dan zeven jaar samenwonen met Alexa, de digitale assistent van Amazon, heb ik haar verbannen van het aanrechtblad naar een bureaula. Al is de stekker eruit, soms denk ik nog een fluisterend ‘Why?’ te horen.

Na jaren experimenteren met spraakassistenten luidt de conclusie dat ze er niet veel slimmer op geworden zijn. De luidsprekers met Google Assistant en Apple’s Siri zijn hier in huis ook het zwijgen opgelegd. Vooruit, eentje mag er nog voor radio spelen.

‘Voice’ – praten tegen een apparaat – zou de nieuwe manier worden om computers te bedienen, je boodschappen te doen, kennis te vergaren, te kletsen. Een virtuele assistent die op magische wijze je wensen vervult, aangestuurd door kunstmatige intelligentie.

Maar in de praktijk voeren smart speakers alleen de simpelste commando’s uit: speel een liedje, zet een wekker, doe de lampen aan. Dingen die je ook met een app op je telefoon kunt doen. Of – je gelooft het niet – met je eigen handen. Vaak sneller, zonder misverstanden of microfoons in huis.

De techbedrijven geloven niet meer in hun eigen sprookje. Google stopt met de ‘actions’, applicaties voor Google Assistant. Meta begraaft de Portal smart speaker, Microsoft trok de stekker uit de samenwerking met Alexa.

Amazon, uitvinder van Alexa, kondigde aan tienduizend banen te zullen schrappen, vooral in de divisie die apparaten maakt als de Echo smart speaker. Deze luidspreker met Alexa aan boord werd geïntroduceerd in 2014. Het was een antwoord op Siri, de ietwat onbeholpen assistent die Apple in zijn iPhone had gestopt.

Ex-Amazonner Ian Freed was destijds de baas over de gadgetdivisie. De Echo werd een hit: in 2019 waren er al meer dan 100 miljoen van die slimme, vaak spotgoedkope, luidsprekers verkocht. Alexa huist inmiddels ook in duizenden andere apparaten, van magnetrons tot wasmachines.

Toch werd Alexa geen commercieel succes; de divisie lijdt miljarden verlies. Hoe kan dat? Te veel hardware, te weinig aandacht voor software, zegt Freed in een videogesprek. Hij moet wel eerst zijn smart speaker uitschakelen, anders springt Alexa aan zodra ze haar naam hoort. „Ik heb haar toch nog niet helemaal opgegeven.”

„Amazon breidde het Alexa-team heel snel uit maar nam nooit de tijd om zich af te vragen wat ze met de technologie wilden. Elk jaar kwamen ze met nieuwe speakermodellen. Ze hadden gebruikers meer mogelijkheden moeten geven om het apparaat zelf in te delen, bijvoorbeeld op de smart speakers met een scherm. Zo werd de iPhone populair: met een app-winkel en de optie om zelf je favoriete apps te rangschikken.”

De persoonlijke spraakassistent is nu één groot onbenut platform waar externe ontwikkelaars te weinig ruimte krijgen, vindt Freed. „Niet alle innovatie kan binnen vier muren plaatsvinden.”

Hij stapte op bij Amazon om Bamboo Learning te beginnen, educatiesoftware voor kinderen. Freed: „Bamboo gebruikt ook spraaksoftware. Niet Alexa, maar ‘Lex’, een onlinedienst die je bij Amazon kunt afnemen. Het is wel typisch dat de techniek die ze aan anderen leveren, meer kan dan Alexa.”

Weinig speelruimte

Slimme speakers staan in bijna een kwart van de Nederlandse huishoudens, maar leiden vaak een slapend bestaan. „Eigenlijk zonde voor het milieu, al die ongebruikte apparaten”, vindt Carla Verwijmeren.

Deze Nederlandse ondernemer bouwde met haar bedrijf Y.Digital applicaties voor Google Assistant – software waarmee bedrijven gesprekjes kunnen voeren met hun klanten. Ze legde ook ‘voicedomeinen’ vast – een gereserveerd plekje in de Google Assistant (net zoals je op internet ook een domeinnaam kunt reserveren voor een website), waar bedrijven applicaties zouden kunnen bouwen. Dat was geen succes.

Verwijmeren: „Albert Heijn gaf bijvoorbeeld kapitalen uit om mensen aan de smart speaker te krijgen, maar het beklijfde niet bij consumenten. Het voegde ook niets toe. Je kon een boodschappenlijstje maken en vragen hoe laat je boodschappen bezorgd werden.”

Google liet volgens Verwijmeren weinig speelruimte over voor ontwikkelaars. Vanaf juni 2023 sluit het bedrijf Assistant helemaal voor ‘actions’ – conversaties met andere partijen dan Google.

Mensen willen wel gebruikmaken van slimme spraaktechnologie, denkt Verwijmeren, maar alleen als het wat toevoegt. Bijvoorbeeld als een robot je sneller kan helpen in een telefoongesprek met helpdesks en klantencontactcentra. Dat lost daadwerkelijk een probleem op: als klant moet je vaak lang wachten en kun je er alleen tijdens kantooruren terecht.

Verwijmeren is bestuurslid van de Nederlandstalige Spraakcoalitie, een stichting die een Nederlands spraakmodel ontwikkelt met verzekeraars, NPO, uitgevers en TNO. Het is de bedoeling dat het trainingsmodel wordt gebouwd op geanonimiseerde opnames van klantengesprekken – op een manier die geen privacyregels schendt.

Dat bleken de smart speakers wel te doen: ze luisterden ongevraagd mee in keukens en slaapkamers. Al sloeg big tech de plank mis met de smart speakers, dat wil niet zeggen dat je geen goede lokale versie van een digitale assistent kunt bouwen – eentje die bijvoorbeeld ook goed overweg kan met oudere stemmen of met Nederlandse dialecten en accenten.

De virtuele assistent sluipt ons leven binnen, bijvoorbeeld door je e-mail te lezen en alvast antwoorden te suggereren, of veelgebruikte apps te tonen op het juiste tijdstip. Praten met assistenten via speakers komt echter niet van de grond. Alexa beloofde ons Star Trek, maar we kregen starre gesprekken die nooit natuurlijk aanvoelen.

En toch… over twintig, dertig jaar is ‘voice’ een substantieel onderdeel van onze wereld, denkt Ian Freed. „Als een snelle manier om een vraag te stellen en het antwoord te tonen een scherm – je telefoon of een slimme bril.”

Wat gebeurt er ondertussen? Amazon wil meer advertenties afspelen op zijn speakers – het geld moet ergens vandaan komen. Alexa groeit uit tot een ‘ambient’ intelligentie die weet wat er in en rond je huis gebeurt, via camera’s, microfoons en andere sensoren. Amazon koopt iRobot voor 1,7 miljard dollar. Deze producent van robotstofzuigers kent de weg in miljoenen woningen – vandaar dat de Britse privacywaakhond daar vraagtekens bij stelt.

Het is jammer om te zien hoeveel tijd, creativiteit en geld techbedrijven uitgeven om niet-bestaande problemen op te lossen. Google gooide dit jaar al zijn cameratechniek en AI-kennis in de strijd zodat je – tromgeroffel – de Google Assistant niet hoeft te wakker te schudden met ‘Hey Google’. Een dwingende blik naar het apparaat volstaat.

Hey Google, wie zit daar nou op te wachten?