Reportage

Behoudend Oranje treft aanvallend Amerikaans elftal

Nederland-Verenigde Staten Oranje speelt deze zaterdag in de achtste finale van het WK tegen de Verenigde Staten. De Amerikaanse bondscoach Gregg Berhalter leerde de finesses van het voetbal in zijn tijd als speler in Nederland.

Het Nederlands elftal trainde vrijdag op het complex van de Universiteit van Qatar in Doha.
Het Nederlands elftal trainde vrijdag op het complex van de Universiteit van Qatar in Doha. Foto Koen van Weel / ANP

Gregg Berhalter kan gewoonweg niet geloven dat Louis van Gaal geen beeld meer heeft van Sparta-Ajax (2-1) op 4 mei 1997. Het was een van de nederlagen van het ‘grote Ajax’ in verval en Berhalter verdedigde die dag als verdediger de kleuren van Sparta. Van Gaal was coach bij Ajax. „Ik kan het me niet herinneren”, zegt Van Gaal in de perszaal in Doha. Een kwartier later brengt Berhalter zelf die wedstrijd naar voren. „Dat was een van mijn hoogtepunten in Nederland”, zegt de Amerikaan. „Van Gaal is zo bezeten van winnen dat hij die wedstrijd echt niet vergeten is.”

Op het WK voetbal in Qatar staan Van Gaal (71) en Berhalter (49) deze zaterdag in het Khalifa International-stadion opnieuw tegenover elkaar. Dit keer als bondscoaches van Nederland en de Verenigde Staten. Inzet: een plaats in de kwartfinale. Het is de eerste keer dat beiden landen elkaar in een officiële wedstrijd treffen, Oranje en de VS speelden vijf keer vriendschappelijk tegen elkaar. Nederland, nummer 8 van de FIFA-ranglijst, geldt tegen de nummer 14 als favoriet. „Wij willen wereldkampioen worden”, herhaalt Van Gaal zijn ambities nogmaals.

Het contrast tussen Van Gaal (geen interlands als speler) en Berhalter (44 caps) is in verschillende opzichten groot, maar er zijn ook overeenkomsten. Van Gaal moet toegeven dat hij, in tegenstelling tot zijn scouts, het Amerikaanse elftal pas na de laatste groepswedstrijd tegen Qatar is gaan bestuderen. Volgens hem heeft dat pas zin als de opponent daadwerkelijk bekend is. Van Gaal gaf zijn spelers op donderdagmiddag op verzoek van de internationals zelf – van wie er een aantal grieperig zijn – vrijaf. Daarmee kwam het gebruikelijke nabootsen van het duel met de tegenstander te vervallen. Van Gaal deed dat vrijdag in afgezwakte vorm alsnog.

Volgens Berhalter zijn de Noord-Amerikanen al bijna een jaar bezig een diepgaande analyse van het spel van het Nederlands elftal te maken. Daarin wordt op vrijwel ieder detail gelet. Berhalter zelf kreeg het hele pakket op dinsdagavond in handen, direct na het laatste groepsduel met Iran. „We bekijken het op het WK wedstrijd per wedstrijd. Onze voorbereiding is nu helemaal gericht op Oranje”, legt Berhalter uit. „We houden met alles rekening. Ook met verlenging en strafschoppen. Wat daarna komt zien we dan wel weer.”

De ‘Hollandse School’

Beide bondscoaches zijn van de ‘Hollandse School’. Van Gaal is een van de voorbeelden van Berhalter, die van 1994 tot 2000 in Nederland speelde bij FC Zwolle, Sparta en SC Cambuur. Van Gaal maakte midden jaren negentig als coach van Ajax met het klassieke 4-3-3-systeem naam in Europa door met aantrekkelijk voetbal de Champions League te winnen. Een speelwijze die hij nu niet meer aanhangt. Tot verdriet van een deel van de voetballiefhebbers, die vinden dat Oranje moet winnen met attractief spel. Berhalter lacht om dat „typisch Nederlandse” sentiment. „Het Nederlandse publiek is zó veeleisend. Als Ajax vroeger met een 1-0 voorsprong de rust inging, werd er gefloten. Het was niet genoeg.”

Van Gaal legt vrijdag, in een zaal vol internationale journalisten, desgevraagd uit waarom hij van filosofie is veranderd. „Ik was als coach van Ajax doordrenkt met het dna van de club. Je moet aanvallen. Met buitenspelers. Die haalde je gewoon uit de eigen jeugd. En daarna haalden we ze van buiten, zoals Marc Overmars en Finidi George”, vertelt Van Gaal. Maar in januari 1998 kwam hij als coach van FC Barcelona tot inkeer toen zijn ploeg tegen Valencia CF na een 3-0 voorsprong alsnog met 3-4 verloor. „Op dat soort momenten ga je nadenken. Want je wilt toch winnen. Dus neem je minder risico’s en probeer je, zoals op dit WK, wedstrijden te killen.”

De Amerikaanse bondscoach Gregg Berhalter. Foto Matthias Schrader / AP

Van Gaal schakelde na de kwalificatie voor het WK, november vorig jaar, over naar een meer behoudende stijl. Met één tegendoelpunt in drie wedstrijden plaatste Nederland zich op dit WK als groepswinnaar voor de achtste finale. Al was het aantal ‘te verwachten tegengoals’, een statistiek om doelkansen van de tegenstander weer te geven, hoger: 2,71. „De media zien ons spel als negatief. Dat was op het WK van 2014 net zo”, zegt Van Gaal. „Daar trekken wij ons weinig van aan. We gaan gewoon door op de weg die we zijn ingeslagen.”

Underdog

Gregg Berhalter leerde naar eigen zeggen de finesses van het voetbal in Nederland. Zoals het benutten van de ruimtes op het veld, het spelen van verzorgd positiespel en het belang van details. „Als een onervaren voetballer uit Amerika was Nederland een enorm goede leerschool. Ik weet nog dat Remco Boere als spits van Zwolle gek werd van de spin die in mijn voorzetten zat. Ik heb net zolang geoefend totdat hij de ballen goed vond. En als je een ploeggenoot op zijn verkeerde voet aanspeelde, kreeg je dat te horen”, vertelt Berhalter. „De jaren die ik in Nederland en later in Engeland en Duitsland heb doorgebracht, hebben me gevormd tot de coach die ik nu ben.”

Als je puur naar de cijfers kijkt, dan heeft Van Gaal betere papieren dan Berhalter. Sinds zijn rentree vorig jaar als bondscoach is het Nederlands elftal achttien duels ongeslagen en Van Gaal verloor nog nooit op een WK. Maar indruk maakte Oranje tot dusver niet in Qatar. Het team van de VS is met spelers als Tyler Adams, Timothy Weah en Christian Pulisic dynamischer en speelt in een hoger tempo, maar lijkt defensief iets kwetsbaarder (2,74 expected goals tegen). Berhalter heeft geen problemen met de rol van underdog. Hij vertrouwt op de Hollandse School om van Van Gaal te winnen.