VN: We moeten niet langer leven ván de natuur maar mét de natuur

Biodiversiteit Volgende week begint in Montreal de grote biodiversiteitstop. Kan de beschadigde natuur helpen om de klimaatdoelen te halen?

De Tarcoles, ongeveer 100 kilometer ten zuidwesten van de Costa Ricaanse hoofdstad San José, is de zwaarst vervuilde rivier van Centraal-Amerika.
De Tarcoles, ongeveer 100 kilometer ten zuidwesten van de Costa Ricaanse hoofdstad San José, is de zwaarst vervuilde rivier van Centraal-Amerika. Foto AFP/Ezequiel Becerra

De natuurlijke rijkdommen van de planeet zijn in verval. Dat concludeert de UNEP, het milieuprogramma van de Verenigde Naties, in het donderdag verschenen rapport State of Finance for Nature, over de mondiale financiering van natuurbeleid. Volgens UNEP-directeur Inger Andersen is er sprake van een „chronische onderwaardering van natuurlijke systemen en van onduurzame productie- en consumptiepatronen” die in het economische systeem zitten ingebakken.

Die onderwaardering blijkt ook uit de cijfers. Er is, concluderen de onderzoekers in het rapport, veel meer geld nodig om ecosystemen te herstellen. Ze hebben becijferd dat er nu jaarlijks 154 miljard dollar (148 miljard euro) wordt uitgegeven aan natuurbescherming en natuurherstel, terwijl in 2025 al zeker het drievoudige nodig is. Tot het midden van de eeuw moet dat bedrag oplopen naar 674 miljard dollar per jaar.

Tegenover het tekort aan investeringen die goed zijn voor de natuur, staan volgens het rapport bovendien grote investeringen die juist schade aan de natuur veroorzaken. De onderzoekers schatten de subsidies die overheden bijvoorbeeld geven aan milieuonvriendelijke vormen van visserij en landbouw en aan investeringen in fossiele brandstoffen op 500 tot 1.100 miljard dollar per jaar – drie tot zeven keer meer dan ‘natuurpositieve’ investeringen.

Dat brengt grote risico’s met zich mee, waarschuwt Andersen. Want natuurschade wordt steeds voelbaarder voor bedrijven, financiële instellingen en economieën overal ter wereld. Ze pleit er dus voor om niet langer alleen te leven ván de natuur, en zeker niet tégen de natuur. Maar juist ín en mét de natuur. „Natuur is het fundamentele algoritme voor de toekomst van de mensheid”, aldus Andersen.

Lees ook over de uitkomst van de klimaattop in Egypte

Het rapport komt op een strategisch moment. De inkt van de klimaatafspraken die twee weken geleden in het Egyptische Sharm-el-Sheikh werden gemaakt is amper droog en vanaf 7 december staat de volgende belangrijke milieuconferentie al weer op het programma. Dan begint in Montreal de biodiversiteitstop, waar landen een akkoord moeten sluiten over bescherming en herstel van de natuur. Die top, die aanvankelijk zou worden gehouden in het Chinese Kunming, is al twee jaar uitgesteld, en nu dus verplaatst naar Canada. Omdat, zo zeggen betrokkenen, nieuwe afspraken over bescherming van biodiversiteit niet langer kunnen wachten.

Grote vragen

In Montreal komen grote vragen aan de orde: Hoe voorkom je dat planten en dieren uitsterven? Hoe zorg je dat bossen niet illegaal worden gekapt? Hoe pak je vervuiling van rivieren aan? Hoe bescherm je oceanen die voor het overgrote deel ‘niemandsland’ zijn? En hoe gebruik je tegelijkertijd de natuur op een veilige manier om andere doelen – zoals het voorkomen van klimaatverandering – te bereiken?

Het UNEP-rapport beschrijft hoe de mensheid lange tijd vooral heeft gevochten tegen de natuur: moerassen werden drooggelegd, bossen maakten plaats voor steden, rivieren werden gekanaliseerd, de bodem werd uitgeput door intensieve landbouw, kunstmest en pesticiden. De schade die daarmee is aangericht in de vorm van „klimaatverandering, verlies van biodiversiteit en achteruitgang van de bodemkwaliteit is onmiskenbaar en stapelt zich op”.

Dat proces moet nu worden omgekeerd, schrijven de onderzoekers. Volgens hen vormen zogeheten ‘Nature based Solutions’ – oplossingen die de natuur beschermen en tegelijkertijd bijdragen aan menselijk welzijn – juist de sleutel tot veel milieuproblemen.

Neem bijvoorbeeld mangrovebossen. Die bestaan doorgaans uit tientallen soorten bomen en struiken in kustgebieden en rivierdelta’s in de tropen. Ze worden ernstig bedreigd – in de afgelopen vier à vijf decennia is ongeveer de helft van alle mangroven verdwenen om plaats te maken voor bijvoorbeeld garnalenteelt, rijstvelden of palmolieplantages. Maar mangroven kunnen juist een belangrijke bescherming bieden tegen stormvloeden, ze helpen het water te zuiveren en ze kunnen veel CO2 vastleggen. Herstel van mangroves is daarmee een goedkope manier om gebieden minder kwetsbaar te maken.

Ecosysteemdiensten

Het is maar één van de vele voorbeelden. In de praktijk worden dit soort ecosysteemdiensten, zoals ze ook wel worden genoemd, volgens het rapport nog veel te weinig ingezet. Ze kunnen bijdragen aan het omgaan met waterschaarste, het voorkomen van natuurrampen en het bestrijden van armoede. Volgens de onderzoekers is de helft van alle geldstromen in de wereld afhankelijk van goed functionerende ecosystemen.

Het rapport laat daarmee zien dat natuurherstel veel meer is dan een doel op zichzelf. Het is onlosmakelijk verbonden met andere doelen, vooral met klimaatbeleid. Zoals UNEP-directeur Andersen het formuleert: „‘netto-nul’ [emissies] zonder ‘natuur-positief’ is domweg onhaalbaar” – dat wil zeggen dat de wereld alleen klimaatneutraal kan worden als de natuur meer ruimte krijgt.

Daarmee wordt de biodiversiteitstop in feite ook een verlengstuk van de recente klimaattop. Het zullen waarschijnlijk lastige gesprekken worden. Niet alleen omdat het over financiering van beleid gaat, maar ook omdat de beleidsdoelen veel vager zijn dan bij klimaatverandering. Want hoe meet je biodiversiteit?

Wetenschappers maken vaak gebruik van de Biodiversity Intactness Index (BII). Daarmee proberen ze in te schatten hoe groot in een bepaald gebeid de ecologische veranderingen door menselijk ingrijpen. Dat resulteert in een percentage van het aantal de plant- en diersoorten dat standhoudt en de mate waarin ze nog voorkomen, ondanks de menselijke impact. Welke percentages er ook uitkomen, er zal nog veel werk verricht moeten worden om ze te laten stijgen.