SS-baas Himmler was fan van deze koning

Nomen est omen Karel de Grote en Ivan de Verschrikkelijke kent iedereen wel, maar er zijn nog veel meer heersers met opvallende bijnamen. stelt ze aan u voor. Deze week: Hendrik wilde niet door een bisschop gezalfd worden.

Hendrik I de Vogelaar876 - 936
Hendrik I de Vogelaar876 - 936 Foto

Het zal je gebeuren als hertog van Saksen: exact een millennium na je dood blijkt Heinrich Himmler je grootste fan te zijn. Het overkwam Hendrik de Vogelaar. SS-baas Himmler organiseerde op 2 juli 1936 een herdenking in de abdij van Quedlinburg. Op deze duizendste sterfdag van zijn naamgenoot legde Himmler een krans bij Hendriks graf en hield hij een rede waarin hij hem roemde als stichter van de Duitse natie.

De Vogelaar had, aldus Himmler, na een periode van zwakke heersers Duitsland verenigd en was daarna op zoek gegaan naar veroveringen in het oosten. De parallellen met Hitlers liquidatie van de Weimarrepubliek en de toekomstplannen van de Führer waren voor de goede verstaander niet te missen.

Bewondering van de nazi’s

Waaraan had Hendrik deze bewondering van de nazi’s te danken? Hij werd geboren rond 876, als zoon van hertog Otto I van Saksen. De bronnen over zijn leven uit zijn eigen tijd zijn schaars. Het meeste weten we uit latere kronieken, zoals de Rerum gestarum Saxonicarum van de monnik Widukind van Corvey, die een halve eeuw na Hendrik actief was.

Het rijk van Karel de Grote was na diens dood opgedeeld. Het Oost-Frankische deel stond in 912 onder leiding van koning Koenraad I. In dat jaar stierf Otto, maar Koenraad weigerde diens zoon te benoemen als de nieuwe hertog van Saksen. Hierop brak een oorlog uit, die voor Hendrik zeer succesvol verliep. Hij werd niet alleen hertog van Saksen; Koenraad benoemde hem in 919 op zijn sterfbed tot zijn opvolger.

Tijdens zijn kroning deed Hendrik iets bijzonders: hij weigerde de zalving door de aartsbisschop van Mainz. Dit gebaar wordt meestal begrepen als een vorm van bescheidenheid, maar Himmler – die een gloeiende hekel had aan het christendom – zag het als een terechte bruuskering van de kerk.

Hendrik deed iets bijzonders: hij weigerde de zalving door de aartsbisschop van Mainz

Hendrik was een actief koning. Hij breidde zijn zeggenschap uit over de rest van Duitsland (met name Beieren en Zwaben) en vocht in het oosten tegen de Magyaren en diverse Slavische stammen – activiteiten die op volmondige instemming van de Reichsführer SS konden rekenen.

Toen Hendrik in 936 overleed, volgde zijn zoon Otto hem op. Die riep zich in 962 uit tot keizer van het Heilige Roomse Rijk en ging als Otto I de Grote de geschiedenis in.

In de negentiende eeuw werd Hendrik op het schild gehesen als stichter van de Duitse natie, door historici en kunstenaars. In de volkscultuur was hij alomtegenwoordig en het was ook in deze eeuw dat zijn bijnaam ‘de Vogelaar’ een hoge vlucht nam.

In contemporaine bronnen komt de bijnaam niet voor. Pas in de twaalfde eeuw werd Hendrik voor het eerst zo genoemd. Het verhaal wilde dat hij graag op vogels jaagde en dat het nieuws over zijn uitverkiezing tot koning hem bereikte toen hij een net voor de jacht aan het klaarmaken was. Deze blijde aankondiging kan heel goed een mythe zijn geweest, maar daar zal Heinrich Himmler niet zwaar aan getild hebben.