Recensie

Recensie Boeken

Regicide is moeilijk weg te leggen: zo intelligent, rijk en goed geschreven zijn thrillers zelden

Moord In zijn nieuwe thriller, een verhaal rondom de onthoofding van Karel I, is Robert Harris op zijn best.

Leden van de English Civil War Society spelen de executie van Karel I na.
Leden van de English Civil War Society spelen de executie van Karel I na. Foto Anadolu Agency

De nieuwe thriller van de Britse bestsellerauteur Robert Harris (1957), Regicide, is een formidabel staaltje faction. Goeddeels gebaseerd op historische feiten en personages spon Harris een verhaal rond een mijlpaal in de Britse geschiedenis: de afzetting en onthoofding van koning Karel I, in januari 1649.

Na zeven jaar burgeroorlog tussen koningsgezinden en aanhangers van het parlement was de naar absolute macht strevende monarch tijdens een showproces bestempeld tot een „tiran, verrader, moordenaar en een publieke vijand”. Nadat een beul het vorstelijk hoofd had afgehakt was Engeland elf jaar lang geen koninkrijk meer. ‘Lord protector’ Oliver Cromwell, de voormalig militair leider van de republikeinse troepen, bestuurde het land en na zijn dood nam zijn zoon Richard het korte tijd over.

Tót het parlement in 1660 de Akte van vergetelheid kreeg voorgelegd, een voorstel om het verleden te vergeten. Op uitnodiging van het parlement besteeg vervolgens Karel II, de zoon van de onthoofde koning, de troon.

Iedereen die de wapens tegen de onthoofde koning had opgenomen kreeg amnestie. Met uitzondering van de 67 mannen die zijn doodvonnis tekenden. Deze koningsmoordenaars, de regiciden, wachtte een gruwelijke straf wegens hoogverraad. Levend werden zij ontmand en van hun darmen bevrijd, om ten slotte te worden onthoofd en gevierendeeld. Duizenden toeschouwers woonden deze executies bij.

Diverse koningsmoordenaars vluchtten naar het buitenland. Twee hoge militairen uit Cromwells leger, kolonel Ned Whalley en zijn schoonzoon Will Goffe doken onder in New England, de overzeese kolonie waar een in het thuisland bedreigde geloofsgroep, de puriteinen, bouwde aan een nieuw Jeruzalem.

Regicidenjager

Tot zover de historie. In Regicide beschrijft Harris de jacht op de twee militairen. Die laat hij uitvoeren door het enige verzonnen personage in de roman: de regicidenjager Richard Nayler. Een soort man, zei Harris in een interview, „die had kunnen bestaan”. Naylers monomane verbetenheid is ingegeven door een persoonlijk motief: hij verloor tijdens de burgeroorlog zijn vrouw en kind. Hij schuwt geen middel om de militairen op te kunnen pakken. De waarschuwing van zijn baas, „dat obsessie en een goed oordeelsvermogen zelden goed samengaan”, is aan dovemansoren gericht.

Harris, een oud-journalist die in 1992 doorbrak als auteur van historische thrillers met Vaderland, een roman over een wereld waarin de nazi’s de Tweede Wereldoorlog wonnen, is een groot stilist en verteller. Met verbazingwekkend gemak loodst hij de lezer door een complexe historische periode waarbij geloofsverschillen tot hevig bloedvergieten leidden.

In tegenstelling tot sommige van Harris’ meer recente romans knelt zijn uitgebreide research nergens. De religieuze conflicten, de ontberingen van het leven in de grote, zeventiende-eeuwse stad, de ongemakken van de bootreis tussen Engeland en Amerika, het racisme van de kolonialen, met net genoeg details wekt Harris ze tot leven.

Bewonderenswaardig is ook het gemak waarmee de roman herhaaldelijk de oceaan oversteekt. In Londen houdt Frances, de achtergebleven echtgenote van koningsmoordenaar Will Goffe, zich met haar vier kinderen schuil voor de regicidenjager. Ze krijgt te maken met de pest en de grote brand die vele tienduizenden stadsbewoners dakloos maakte.

In New England moeten haar echtgenoot en haar vader Ned zich ook steeds opnieuw verschuilen omdat Nayler een prijs op hun hoofd heeft laten zetten. Als premiejagers de nederzettingen uitkammen leven de oud-militairen ook maanden in het wild. Later krijgen ze eveneens te maken met de strijd van de kolonialen tegen de inheemse bevolking.

Harris is ook een ingenieus verteller. Over Cromwell en zijn motieven komen we steeds meer aan de weet omdat kolonel Ned Whalley na jaren in ballingschap besluit zijn memoires te schrijven voor zijn dochter. Soms kan de lezer meelezen met wat de bejaarde oud-militair opschrijft, soms zitten we in zijn hoofd en leren we wat hij zijn dochter wil besparen.

Zijn aanmerkelijk vromere schoonzoon Will ziet alle rampspoed na de onthoofding van Karel I niet als een slecht teken. Ned wel. Hij krijgt last van zijn geweten en is er stilletjes van overtuigd geraakt dat de puriteinen veel te aanmatigend zijn geweest en God voor hun karretje probeerden te spannen.

Razendknap hoe Harris sympathie weet te wekken voor twee akelige vrome koningsmoordenaars en een perfide mensenjager. Omdat hij daar in slaagt is Regicide een moeilijk weg te leggen boek; zo intelligent, rijk en goed geschreven zijn thrillers slechts zelden. Robert Harris op zijn best.

Lees ook dit interview met Robert Harris: ‘Mijn werkdag begon om vijf uur en eindigde rond lunchtijd’