Analyse

EU roept China op om druk uit te oefenen op Rusland

Relaties China-EU Europees ‘president’ Charles Michel sprak donderdag drie uur met de Chinese leider Xi Jinping, onder meer over Oekraïne en de recente coronaprotesten in China.

Charles Michel en de Chinese president Xi Jinping in de Grote Hal van het Volk in Beijing. Foto Reuters
Charles Michel en de Chinese president Xi Jinping in de Grote Hal van het Volk in Beijing. Foto Reuters

De voorzitter van de Europese Raad, Charles Michel, heeft er bij de Chinese leider Xi Jinping op aangedrongen druk uit te oefenen op Rusland om de oorlog in Oekraïne te beëindigen. Michel onderstreepte in Beijing dat China als permanent lid van de VN-Veiligheidsraad een speciale verantwoordelijkheid heeft toe te zien op de naleving van het VN-Handvest.

Volgens Xi moeten er snel onderhandelingen komen om een einde te maken aan het conflict. „Een politieke oplossing van de Oekraïnecrisis is in het belang van Europa en van alle landen in Eurazië”, zou Xi volgens staatsmedia hebben gezegd. „We moeten escalatie voorkomen en aan vrede werken.” Xi heeft al eerder opgeroepen tot beëindiging van de oorlog, zonder daarbij Rusland te bekritiseren. In een gesprek met Michel zou Xi ook herhaald hebben dat China geen wapens levert aan Rusland en dat nucleaire dreigementen niet acceptabel zijn.

Lees ook: Met een overmacht aan politie hoopt de Chinese overheid de protesten tegen de coronamaatregelen snel te doven

De twee leiders spraken, aldus Michel, ook over de demonstraties in de afgelopen dagen in China tegen de strenge Covid-lockdowns. Michel zei dat hij Xi erop gewezen heeft dat de EU groot belang hecht aan het universele recht op vredige demonstraties. Ook wees Michel er nogmaals op dat Europese bedrijven klaarstaan om vaccins te leveren. „Ja, we bespraken de demonstraties, evenals de acceptatie door de samenleving van maatregelen die autoriteiten nemen.[…] Voor de EU is het recht op vreedzame vergadering een fundamenteel recht.”

Dialoog over mensenrechten

Het is niet bekend hoe Xi hierop reageerde. Wel kwamen de EU en China overeen om een geregelde dialoog over mensenrechten te hervatten. De gesprekken vielen drie jaar geleden stil.

Xi onderstreepte, volgens staatspersbureau Xinhua, dat Europa vooral de kansen die de Chinese markt biedt moet blijven benutten. China en de EU moeten zich „samen verzetten tegen [economische] ontkoppeling en handel en technologie niet inzetten als politiek wapen.” Je kunt de uitspraak van Xi zien als een antwoord op de roep die in Europa steeds luider wordt om economische afhankelijkheid van China te vermijden.

China is ook bang dat de EU steeds meer naar de VS toetrekt, en dat bijvoorbeeld de Nederlandse fabrikant van chipmachines ASML dan minder kans krijgt om China hoogwaardige technologie te leveren. Nu de VS steeds minder hightech naar China wil exporteren, wordt het voor China des te belangrijker dat EU-landen dat wel blijven doen. China hamert daarom bij de EU op het belang van strategische onafhankelijkheid van de VS.

Michel en Xi spraken drie uur met elkaar. Afgaand op verklaringen van Europese kant gingen de „open en oprechte” gesprekken over een breed scala aan onderwerpen, variërend van de Russische invasie in Oekraïne tot de toekomst van Taiwan, van het klimaatoverleg tot de strafmaatregelen die China en de EU elkaar over en weer hebben opgelegd.

Volgens een verklaring van het Chinese ministerie van Buitenlandse Zaken vatte Xi het bezoek vooral op als een Europese blijk van goodwill tegenover China, en uit de verklaring blijkt ook dat Xi een aanzienlijk deel van de tijd heeft gebruikt om te herhalen wat hij eerder zei tijdens zijn speeches op het 20ste Partijcongres in oktober van dit jaar. Ook stelde Xi dat er „geen strategische verschillen of conflicten van fundamenteel belang zijn tussen China en de EU”.

Solotrip

In Brussel baarde de reis vorige week opzien omdat er een vast stramien is voor EU-China beraad. Topoverleg wordt doorgaans grondig voorbereid en het is gebruikelijk dat ook Commissievoorzitter Ursula von der Leyen en Buitenland-chef Joseph Borrell aanschuiven. Bij Michels solotrip ging het er niet in eerste instantie om gedetailleerde afspraken te maken, maar om de te proberen de relatie met de net herbenoemde Chinese leider te herstarten.

De relatie tussen de twee machten is een mijnenveld. Typerend was de Chinese omgang met een videoboodschap die Michel had ingestuurd voor een economische beurs in Shanghai. In zijn boodschap repte hij over evenwichtigere relatie. China weigerde die video te vertonen. Formeel ziet de EU China als partner, economische concurrent en strategische rivaal. Maar op een top dit najaar legden EU-regeringsleiders meer de nadruk op concurrentie en rivaliteit dan op samenwerking.