Opinie

Stop met ouderen automatisch als patiënt te behandelen

Dementie Wachtlijsten binnen de dementiezorg verdwijnen niet met hooggespecialiseerd personeel, stellen en . Een sociale benadering werkt volgens hen beter.
Foto Ilvy Njiokiktjien

De zorg barst uit haar voegen. De arbeidsmarkt is overspannen, in 2040 moet één op de vier professionals in de zorg werken en de kosten rijzen de pan uit. Er wordt al jaren gewaarschuwd voor het zorginfarct en dan ‘opeens’ blijkt dit er al te zijn, constateert NRC recentelijk.

Het Integraal Zorg Akkoord (IZA) moet soelaas bieden. Het is een patroon: als het water stijgt komen de plannen op de beleidstafels, waaraan wordt onderhandeld en compromissen worden gesloten. Het akkoord biedt de juiste richting aansluitend bij een bredere maatschappelijke ontwikkeling: het herdefiniëren van kwetsbaarheid en goede zorg door te de-medicaliseren, de-professionaliseren en normaliseren.

Toch maken wij ons grote zorgen. Worden de stappen die nu nodig zijn snel genoeg gezet? Wordt de vraag waar het werkelijk om gaat niet uitgesteld?

De vraag waar het om draait is of de zorg bereid is zichzelf ter discussie te stellen en of dit van organisaties met eigen belangen aan grote overlegtafels kan worden verwacht. Het gevaar is dat men elkaar spaart omwille van de lieve vrede en het zorgaanbod zich zo blijft opstapelen. Uit het NRC-artikel blijkt dit ook: de praktijk voert hoopvolle veranderingen ‘gewoon’ niet in.

Polderen

Veranderingen zijn moeizaam met een whole-system-in-the-room aanpak, waar alle betrokken partijen aan tafel zitten en het goed polderen en makkelijk verschuilen is.

We zeggen dit niet zomaar. In lijn met het IZA zijn wij, met andere partijen, aan de slag gegaan met de Sociale Benadering Dementie. De aanleiding was dat mensen met dementie gebukt gaan onder het stigma van ‘lege hulzen’ en onvoldoende worden gesteund bij hun dagelijkse worsteling nog van betekenis te kunnen zijn.

Levensvragen moeten niet vanzelfsprekend worden beantwoord met zorg

Hét huidige antwoord op de vraag hoe omgaan met het onder druk staande leven, niet alleen het gevolg van ziekte maar ook van stereotypen, is medische begeleiding en zorg. Dat drukt mensen in een hoek waar ze niet willen zijn. Niet alleen mensen met dementie, maar ook met andere kwetsbaarheden, chronisch aandoeningen en ouderen.

Met sociale benaderingsteams in social trials slaan we de brug naar het gewone leven, zoals in de film Intouchables. De zwaar verlamde Philippe heeft zorg nodig, maar waar hij vooral naar snakt is kleur en betekenis in zijn leven. De niet-medisch geschoolde Driss laat hem voelen dat een mens meer is dan zijn aandoening.

Sociale benaderingsteams herstellen het aangetaste zelfvertrouwen en het sociale netwerk wat leidt tot meer levenskwaliteit, waar het ons om is begonnen, maar ook tot prettiger en daardoor langer thuis wonen. Omdat de teams vooral bestaan uit professionals met een niet-zorgachtergrond, betekent dit minder zorguren en een verlichting van de zorgarbeidsmarkt.

Deze hoopvolle combinatie maakte dat in 2017 een motie van D66, met de vraag aan de minister om deze social trials in te voeren, Kamerbreed werd aanvaard. In acht regio’s brengen we met gemeenten, welzijns- en zorgorganisaties en zorgverzekeraars en zorgkantoren deze aanpak in de praktijk. De (tussentijdse) resultaten zijn veelbelovend.

In het belang van mensen met dementie en de huidige problemen in de zorg zou je zeggen: doorpakken nu. Ook omdat deze aanpak zich leent voor mensen met andere kwetsbaarheden en inspeelt op de vergrijzing.

Casemanagers

Toch is dit ingewikkeld. Blokkades vormen de verschillende financieringsstromen, de diepgewortelde medische behandel- en zorgreflex, partijen die zelf het wiel opnieuw willen uitvinden en aan het roer blijven.

Als we de oplopende wachtlijsten binnen de dementiezorg bijvoorbeeld louter denken te kunnen slechten met hooggespecialiseerde casemanagers, die vervolgens de nieuwe schaarste vormen, lossen de problemen zich niet op.

Hoopvol is dat we de ingrediënten van de weg te gaan al kennen. Levensvragen moeten niet vanzelfsprekend worden beantwoord met zorg; zorg moet alleen worden ingezet waar dat nodig is. Meer aansluiten op wat mensen zelf kunnen en willen, en inspelen op het arbeidsmarkttekort van zorgprofessionals. De social trials en andere initiatieven, zoals GEM (Ecosysteem Mentale Gezondheid) in de Nieuwe GGZ en Community Care Dongen, zijn voorbeelden van hoe inhoud en systemen succesvol kunnen worden aangepast.

De social trials laten zien dat toevoegen van anders dan zorggeschoolden leidt tot beter aansluitende ondersteuning. Door zo samen te werken kunnen kwetsbare mensen thuis hun leven kleur en invulling geven. Niet als patiënt, maar als mens.

Er is geen tijd te verliezen. Laten we de aandacht richten op de oorzaken van de belemmeringen en onze eigen rol in het zorginfarct. Gebeurt dit niet, dan blijven we zelf de file vormen.