Goddelijke Tyrannosaurus rex blijkt voor een groot deel een replica

Medewerkers van Christie’s bouwen het skelet op van Shen.
Medewerkers

van Christie’s bouwen het skelet op van Shen.

Foto How Hwee Young/EPA

Afgelopen woensdag had het een topstuk moeten zijn op een veiling van Christie’s in Hongkong: een compleet skelet van Shen, een Tyrannosaurus rex die in 2020 werd opgegraven in Montana, in de VS.

Het veilinghuis schatte eerder dat de in een vervaarlijke houding opgezette dinosaurus van 1.400 kilo wel tussen de vijftien en vijfentwintig miljoen dollar zou kunnen opbrengen. Het skelet werd door Christie’s in de veilingcatalogus aangekondigd als een „exemplaar van wereldklasse” en „museumstandaard”.

Shen betekent goddelijk in het Chinees, maar die pretentie heeft in korte tijd veel van zijn glans verloren. Tien dagen voor de veiling schrapte Christie’s het evenement opeens, nadat gebleken was dat Shen voor een groot deel bestaat uit replicabeenderen van een andere beroemde T. rex, genaamd Stan. Dat had Christie’s er niet zo duidelijk bij gezegd.

De zaak kwam aan het rollen toen de Amerikaanse fossielenveteraan Peter Larson foto’s zag van Shen. Larson is de eigenaar van het bedrijf Black Hills Institute of Geological Research in South Dakota, dat handelt in fossielen. Black Hills was betrokken bij de opgraving van Stan maar ook bij de opgraving van Trix, de tyrannosaurus die enkele jaren geleden werd aangekocht door museum Naturalis in Leiden.

Foto How Hwee Young/EPA

Gaten in de linker onderkaak

Tegen The New York Times vertelde Larson dat het hem was opgevallen dat de schedel van Shen wel erg leek op die van Stan, inclusief de gaten in de linker onderkaak die volgens Larson uniek waren voor Stan. Bij navraag bleek dat Shen inderdaad voor een aanzienlijk deel was opgebouwd uit afgietsels van beenderen van Stan – zonder dat dit er bij was vermeld. Deze replica’s van T. rex beenderen worden nota bene verkocht door Black Hills, onder het handelsmerk StanTM. „Ze gebruiken Stan om een dinosaurus te verkopen die geen Stan is”, zei Larson, „dat is erg misleidend.”

Een rechtszaak over misbruik van intellectueel eigendom hing in de lucht, maar toen Christie’s vorige week de veiling afblies, reageerde Larson pacificerend: „De juiste beslissing.” Een woordvoerder van Christie’s verklaarde dat de verkoop niet doorging „omdat het object gebaat was bij verder onderzoek”.

„Door te verhullen dat er zo genereus gebruik is gemaakt van een ander fossiel heeft Christie’s het wel erg onhandig aangepakt”, reageert paleontoloog Anne Schulp van Naturalis. Het is een symptoom van de miljoenenhandel in dinosaurusfossielen die de laatste jaren ontketend is. Daarover maken paleontologen zich wel zorgen, zegt Schulp. „Zo lang de fossielen in publieke collecties komen is er weinig aan de hand. Maar als ze privébezit worden is de toegankelijkheid voor wetenschappelijk onderzoek niet te garanderen. Laat staan wanneer ze ontdekt zouden worden als beleggingsobject.”

Met Stan, die in 2020 werd geveild voor een recordbedrag van 31,8 miljoen dollar, is het overigens goed gekomen, zegt Schulp. „Het is een fenomenaal skelet, dat na de verkoop even onder water is geweest. Maar nu blijkt dat dit fossiel het pronkstuk wordt van een nieuw natuurmuseum in Abu Dhabi.”