De twee knallen van die ene raket die in Polen terechtkwam

Wekelijks stuit Karel Knip in de alledaagse werkelijkheid op raadsels en onbegrijpelijke verschijnselen.

Deze week: de raket was kort voor de inslag door de geluidsbarrière gegaan.

De krater vlak naast de weegbrug in het Poolse Przewodow.
De krater vlak naast de weegbrug in het Poolse Przewodow. Foto Wojtek Radwanski en Damien Simonart/AFP

Is nu alles gezegd over de raketinslag in Polen? Je zou zweren dat Polen en Oekraïne hebben afgesproken er maar verder over te zwijgen. Het eindoordeel is dat een Oekraïense luchtafweerraket van het type S-300 op dinsdagmiddag 15 november zijn doel miste, doorvloog naar Polen en daar in de grond sloeg: vlak naast de weegbrug van de graandrogerij van Agrocom in het dorpje Przewodow. Daar waren twee Polen net bezig een aanhanger met mais te wegen. Zij kwamen om.

Het nieuws drong pas ’s avonds door tot de westerse media en leek aanvankelijk heel verontrustend. Het zou gaan om de inslag van twéé raketten, wat toeval praktisch uitsloot, en het zouden Russische raketten zijn, dat was volgens AP zelfs door Amerikaanse inlichtingendiensten bevestigd. Er was een NAVO-staat aangevallen.

Er verschenen foto’s van de inslagkrater en van een fragment van de raketmotor. De Osint-gemeenschap op twitter – Osint staat voor open source intelligence – had maar een uurtje nodig om te achterhalen dat het een brokstuk was van een S-300 raket – type 5V55K kon Ukraine Weapons Tracker eraan toevoegen – en dat de raket niet uit Rusland maar uit Oekraïne kwam. Hoe zeker men wist dat de foto echt in Przewodow was gemaakt bleef in het midden.

Het betreffende S-300-type heeft een bereik van maar ongeveer 150 km en de Russen zaten veel verder weg. De berichten uit Polen gingen die dinsdagavond geleidelijk aan ook niet langer over een Russische raket maar over een raket van Russische makelij. Ook ging het niet meer over twee raketten maar over één.

Op woensdag verklaarde president Zelensky niettemin dat het geen Oekraïense S-300 kón zijn omdat er geen S-300 zoek was en omdat Oekraïense S-300’s zichzelf altijd opblazen als ze hun doel missen. Anderzijds wist CNN te melden dat een NAVO-vliegtuig – kennelijk een Awacs – de raket op de radar had waargenomen. De Osint-ploegen op Twitter verzamelden ondertussen veel beeldmateriaal: foto’s en video’s uit het inslaggebied – er werden nog meer fragmenten gevonden – en een foto van een rookpluim die in Nowosiolki was waargenomen. Een mirakel: dat ligt 40 km verderop. Het videoverslag van het bezoek van de Poolse president op 17 november leverde veel extra informatie op.

Er ontstond een twitterdebat over de afmetingen van de krater. De een vond hem te groot, de ander te klein. Het zicht op de precieze grootte wordt bemoeilijkt door de genoemde weegbrug die de vorm heeft van een ondiepe kelder met een beweegbaar plafond als ‘weegschaal’. Op veel foto’s kijk je in die kelder. Ongelukkig genoeg begonnen de Polen, kennelijk op zoek naar fragmenten, de krater ook snel leeg te harken. De vroegste dronefoto’s laten een krater zien met een diameter van ongeveer 4,5 meter. Dat is aardig in overeenstemming met de waarde die een empirische formule (die van Kinney en Graham) voorspelt voor de 150 kg explosief die de S-300 meevoert. Wel is de krater met een geschatte diepte van ruim 1,5 meter iets aan de diepe kant. Dat zou erop kunnen wijzen dat de springkop (de warhead) niet op maar onder het aardoppervlak ontplofte, misschien doordat de ‘impact fuze’ die de ontsteking regelt niet of gebrekkig werkte.

Een foto van de Poolse politie met forensisch rechercheurs in de inslagkater. Foto via AFP

Op zijn beurt zou dit verklaren waarom de ontploffing zo weinig schade aanrichtte in het landbouwbedrijf. De springkop die anderhalve meter achter de raketneus in de S-300 is opgenomen verspreidt, net als die van de beruchte Boek van vlucht MH17, bij detonatie een grote hoeveelheid stalen fragmenten. De MH17-Boeing werd er door gemitrailleerd. In Przewodow ontbreken de typische shrapnel-inslagen.

Kleine radardoorsnede

De Amerikaanse twitteraar Trent Telenko heeft er zijn heel eigen ideeën over. De S-300, met zijn kleine radardoorsnede en hoge snelheid (ruim zesmaal de geluidssnelheid) is helemaal niet door de radar gezien, denkt hij. Het was wel degelijk een Russische S-300 en hij kwam uit Belarus. ’t Was een omgebouwde S-300, niet bedoeld voor luchtafweer maar voor surface-to-surface gebruik. Hij moest Oekraïense energie-infrastructuur aantasten maar zwaaide af. De zelfvernietiging was uitgeschakeld.

De Deense twitteraar Oliver Alexander bedacht iets anders. Hij is een van de weinigen die zich afvroegen waarom het aanvankelijk over twéé raketten ging. Het blijkt dat de bewoners van Przewodow twee knallen hoorden. Alexander veronderstelt dat de S-300 zichzelf, precies zoals Zelensky beweerde, hoog in de lucht opblies. Daarbij bleef de raketmotor intact, dat kán kennelijk, en die vloog vervolgens door naar de weegbrug van Agrocom waar hij alsnog ontplofte. Zonder shrapnel. Maar Alexander is weggehoond: de vaste brandstof van een raketmotor ontploft niet.

Wat dan wel? Kennelijk is bijna iedereen vergeten dat ook de Boek-aanslag op de MH17-Boeing in juli 2014 twee knallen opleverde. De bewoners van Snizjne en Torez waren daar stellig over. Bij nader inzien was het ook logisch: de Boek-raket bereikte óók een supersone snelheid, hij doorbrak, zoals wij dat hier zo ongelukkig formuleren, de geluidsbarrière en dat levert een ‘sonic boom’ op. Boven Przewodow zal dat ook gebeurd zijn. Misschien, denk je dan opeens, misschien was ook bij de aanslag op de Krimbrug op 8 oktober een dubbele knal te horen.

Met hulp van Ralph Savelsberg, Nederlandse Defensie Academie.