Zetels van bedrijven in bestuur waterschappen verdwijnen

Stemming Eerste Kamer De Eerste Kamer heeft dinsdag ingestemd met een initiatiefwet van GroenLinks en D66 om de zetels voor bedrijven in waterschappen te schrappen. Of de hervorming in 2023 al kan ingaan, is nog onduidelijk.

De waterschappen, de oudste bestuursorganen van Nederland, zijn verantwoordelijk voor onder meer schoon water, bescherming tegen overstromingen, waterbergingen en het waterpeil.
De waterschappen, de oudste bestuursorganen van Nederland, zijn verantwoordelijk voor onder meer schoon water, bescherming tegen overstromingen, waterbergingen en het waterpeil. Foto Flip Franssen

De invloed van bedrijven op het waterbeheer in Nederland wordt kleiner, zo heeft een krappe meerderheid van de Eerste Kamer dinsdagmiddag besloten. Deze hervorming moet de 21 waterschappen democratischer maken, volgens een initiatiefwet van GroenLinks en D66.

De wijziging volgt na jarenlange discussie over hervorming van de waterschappen. Volgens initiatiefnemers Laura Bromet (GroenLinks) en Tjeerd de Groot (D66) zijn belangenorganisaties zoals bedrijven, boeren en natuurbeheerders „oververtegenwoordigd” in deze bestuursorganen. De wet moet de invloed van bedrijven op het beleid en de coalitievorming van waterschappen verkleinen.

Geborgde zetels

De waterschappen, de oudste bestuursorganen van Nederland (dertiende eeuw), zijn verantwoordelijk voor schoon water, bescherming tegen overstromingen, waterbergingen en het waterpeil. Hun rol wordt belangrijker door klimaatverandering met meer droogte, hevige regenval, de stijging van de zeespiegel en de verzilting van water en bodem.

In het algemeen bestuur van waterschappen zitten achttien tot dertig leden. De meesten leden worden sinds 1995 gekozen bij de waterschapsverkiezingen, die om de vier jaar tegelijkertijd met de Provinciale Staten-verkiezingen worden gehouden. De eerstvolgende waterschapsverkiezingen zijn op 15 maart volgend jaar.

Lees het artikel Moet Nederland het westen prijsgeven aan het water? Watermanagers: ‘We worden onnodig bang gemaakt

Buiten gekozen leden zijn er zeven tot negen ‘geborgde’ of vaste zetels voor vertegenwoordigers van bedrijven, boeren en natuurbeheerders in het algemeen bestuur. Zij worden niet gekozen, maar voorgedragen door VNO-NCW en MKB Nederland (bedrijven), LTO (boeren) en de VBNE (Vereniging van Bos- en Natuureigenaren).

Deze belangenorganisaties hebben al jaren vaste zetels, omdat bedrijven in verhouding veel waterschapsbelasting betalen en omdat boeren en natuurorganisaties een groot belang hebben bij waterbeheer.

Amendement

GroenLinks en D66 wilden aanvankelijk alle geborgde zetels laten vervallen, ook die van boeren en natuurorganisaties. Maar door een amendement van de ChristenUnie in de Tweede Kamer is het wetsvoorstel afgezwakt: alleen de zetels van bedrijven vervallen en het totaal aantal geborgde zetels wordt teruggebracht naar vier (twee voor boeren en twee voor natuurbeheerders). Zo blijven alsnog meer zetels over voor gekozen leden van de waterschappen.

Binnen het bedrijfsleven is grote kritiek op de bestuurlijke hervorming.

Voorzitter Ingrid Thijssen van werkgeversorganisatie VNO-NCW noemde de initiatiefwet eerder deze maand in NRC een „democratisch misbaksel”, onder meer omdat bedrijven kennis en ervaring voor goed bestuur zouden meebrengen.

Het wetsvoorstel werd dinsdag in de Eerste Kamer nipt aangenomen bij een hoofdelijke stemming, met 37 stemmen voor en 32 stemmen tegen. In de Tweede Kamer behaalde de initiatiefwet in mei een meerderheid met steun van linkse partijen, plus coalitiepartij ChristenUnie en de rechtse oppositiepartij PVV.

In de Eerste Kamer had de SGP ook een tegenmotie in stemming gebracht, die GroenLinks en D66 oproept het wetsvoorstel weer terug te draaien. Dit voorstel haalde het niet, met 36 stemmen tegen en 33 voor. GroenLinks en D66 hadden bij voorbaat gezegd deze tegenmotie naast zich neer te zullen leggen. Vorige week staakten de stemmen over deze motie met 34 voor en 34 tegen, daarom werd opnieuw gestemd.

Waterschapsverkiezingen

De vraag is nu of de initiatiefwet op tijd ingevoerd kan worden voor de waterschapsverkiezingen in maart volgend jaar. In dat geval moet de initiatiefwet vóór 19 december in het Staatsblad gepubliceerd worden, omdat politieke partijen zich uiterlijk die maandag moeten registreren voor deze verkiezingen.

Het kabinet heeft officieel een „neutraal standpunt” ten opzichte van het wetsvoorstel, zei minister Mark Harbers (VVD, Infrastructuur en Waterstaat) vorige week. Dat betekent dat het kabinet de invoering van de wet officieel noch kan versnellen, noch kan vertragen.

Mocht de invoering niet op tijd lukken, dan wordt de initiatiefwet waarschijnlijk gesplitst. De twee vaste of ‘geborgde’ zetels voor bedrijven in het algemeen bestuur vervallen dan pas per 2027. Wel zou komend jaar al de zetel geschrapt kunnen worden die bedrijven ook hebben in het dagelijks bestuur van waterschappen, dat uitvoerend werk doet onder leiding van een dijkgraaf.