In ‘Ga terug en haal het’ documenteert Clarice Gargard zwart verzet: vroeger, nu, klein, groot, langdurig, verborgen

ZAP Ga terug en haal het (VPRO) begint met de wereldwijde Black Lives Matter-demonstraties. Zou dit een kantelpunt in de geschiedenis worden? Clarice Gargard vroeg zich het af en haar film is een „langzaam antwoord op die vraag".

Clarice Gargard zoekt zwart verzet in Ga terug en haal het.
Clarice Gargard zoekt zwart verzet in Ga terug en haal het. Beeld VPRO

Excuses maken kan best lastig zijn. Excuses zoeken daarentegen is zo gedaan. De Nederlandse regering wil ze maken, als ze in december toch in Suriname is. Voor het slavernijverleden. Dan is het misschien handig van tevoren te checken of mensen wel zitten te wachten op een simpel sorry, of er toch wat meer van verwachten. Een welgemeend excuus, uit de mond van de koning, op een betekenisvol moment, 1 juli, de dag dat slavernij wordt herdacht. Ik ga daar verder niet over, maar het zat wel in mijn achterhoofd toen ik keek naar de film van Clarice Gargard: Ga terug en haal het (VPRO). Het verleden is namelijk niet voor iedereen verleden tijd.

De film begint met de wereldwijde Black Lives Matter-demonstraties, op 1 juni 2020. Clarice Gargard was erbij op de Dam in Amsterdam. Zou dit een kantelpunt in de geschiedenis worden? Zij vroeg zich het af en haar film is een „langzaam antwoord op die vraag", zegt ze in de Varagids. Vormgegeven als een reis langs zwart verzet in Nederland, Suriname en Curaçao. Vroeger en nu. Groen en rijp. Klein en groot.

Klein verzet, van de zwarte moeder die een kind tegen hardhandig politieoptreden wil beschermen, en zelf gearresteerd wordt. Langdurig verzet van anti-Zwarte Piet-activisten van het eerste uur (1994), die moegestreden de hoop op verandering bijna opgaven. Bloederige opstand, van zwarte arbeiders van de olieraffinaderij van Shell in Willemstad – ze kregen minder betaald dan witte werknemers. Wat begon als een staking mondde uit in een volksopstand waar doden en gewonden bij vielen. Verborgen verzet, in het Surinaamse kinderliedje over de hete vuursteen waarmee Meester Jantje je brandt – de straf voor slaven die niet genoeg koffiebonen plukten.

Als dit een reis was, doen we onderweg wel heel veel plekken aan waar ik best iets langer had willen blijven. Maar het laat onverlet dat waar verzet ontstond, ook onderdrukking en uitbuiting bestond. Daar moeten de excuses over gaan, toch?

Srebrenica

Dan nog iets over excuses maken, en zoeken. Als ik nog even wat mag zeggen over Medialogica van zondag. Dat begon met de excuses die premier Rutte deze zomer maakte aan de veteranen van Dutchbat, de eenheid die in 1995 in Srebrenica gelegerd was toen Bosnische Serviërs zo’n 8000 moslimmannen vermoordden. De militairen waren nog niet terug in Nederland of het zwartepieten begon over wie hiervoor verantwoordelijk was. De militaire leidinggevenden ter plaatse, de defensietop in Den Haag, de volledige Nederlandse regering, de Verenigde Naties, of iedereen een beetje.

Premier Rutte noemde alles wat daar misging op, maar excuseerde zich óók voor „de beeldvorming”. De thuisgekomen Dutchbatters kregen, zei hij, een „regen van kritiek” en stonden jarenlang „onterecht in het beklaagdenbankje”. Aha, de media trof blaam. En dat was tegen het zere been van wat in 1995 Nova heette. De Medialogica-uitzending lijkt één groot verweer tegen Ruttes aantijging. Die indruk werd versterkt door de voice over van Clairy Polak – voorheen presentator van Nova – en het interview met alleen Twan Huys, destijds Nova-verslaggever. Huys hoorde in Srebrenica van Dutchbatters dat ze weet hadden van de executies van moslim-mannen. Ze bevestigden ook dat er in alle hectiek met een VN-voertuig over burgers was heengereden. Dat is geen „negatieve kritiek”, dat is journalistiek. Maar toch was het sterker geweest als Medialogica ook andere media had gesproken over hún berichtgeving. Alleen Coen Verbraak wordt in het nauw gedreven. Hij maakte de documentaire Srebrenica - de machteloze missie van Dutchbat over hoe de militairen leden onder die ‘negatieve beeldvorming’. Alsof hij daarmee Rutte de munitie aanreikte om excuses te zoeken bij de media.