Twee ministers en een ‘minuscuul’ speldje – de 24 uur van Conny Helder in Qatar

Qatar Minister Conny Helder sprak in Doha met Qatarese hoogwaardigheidsbekleders. Mensenrechten zijn „aan de orde” gekomen. De OneLove-kwestie resulteerde in een speldje.

Een bescheiden OneLove-speldje prijkt naast de sjaal van minister Helder. De Qatarese vertegenwoordiger naast haar heeft een aanvoerdersband om zijn bovenarm in de Palestijnse kleuren.
Een bescheiden OneLove-speldje prijkt naast de sjaal van minister Helder. De Qatarese vertegenwoordiger naast haar heeft een aanvoerdersband om zijn bovenarm in de Palestijnse kleuren. Foto Koen van Weel/ANP

„Een hele mooie, volle dag hier in Qatar.” Zo definieerde minister Conny Helder (Langdurige Zorg en Sport, VVD) het omstreden bliksembezoek van nog geen 24 uur dat ze namens het kabinet bracht aan het WK in Qatar. „De relatie met Qatar is belangrijk. En het feit dat je hier bent, maakt dat deuren opengaan”, zei ze dinsdagavond voor het Al Bayt-stadion, even ten noorden van Doha, waar Nederland net met 2-0 had gewonnen van Qatar.

Tot vlak voor het bezoek van Helder was nog onduidelijk wie ze zou kunnen spreken in Doha. Zo gaat dat altijd, zei een medewerker van de ambassade; Qatar is een land waar afspraken „op het laatste moment worden ingeschoten”. Onhandig, want er stond veel op het spel voor de minister.

Een meerderheid van de Tweede Kamer – inclusief coalitiepartijen D66 en ChristenUnie – riep het kabinet eerder op het toernooi te boycotten vanwege grootschalige uitbuiting van arbeidsmigranten die aan WK-faciliteiten hebben gewerkt. Helder ging toch, omdat Qatar economisch en politiek belangrijk is voor Nederland én omdat een boycot de „constructief-kritische dialoog met Qatar, ook op het gebied van mensenrechten, [zou] ondergraven”. De „inzet” was daarom een gesprek met de Qatarese autoriteiten over mensenrechten en arbeidsomstandigheden.

Dat is gelukt. Ze sprak dinsdagochtend met Ali bin Samikh Al Marri, de minister van Arbeid van Qatar. Later had ze nog een afspraak met minister Mariam Al-Misnad van Sociale Zaken en ging ze langs bij de International Labour Organization, die de arbeidsomstandigheden monitort. Ook sprak ze met arbeidsmigranten.

De gesprekken vonden plaats in een „open en constructieve sfeer”, zei de minister, die verder geen details gaf. Behalve dan dat arbeidshervormingen en mensenrechten „aan de orde” zijn gekomen.

Statements

Een WK voetbal trekt miljarden kijkers, dus vormt een dankbaar podium voor stellingnames bestemd voor het gastland, de rest van de wereld én de thuismarkt. Zeker deze editie, één van de meest controversiële ooit vanwege de duizenden slachtoffers die volgens mensenrechtenorganisaties zijn gevallen bij de bouw van stadions en andere infrastructuur.

Op de tribunes zijn regelmatig statements te zien, zoals Palestijnse vlaggen of steunbetuigingen aan de protesten in Iran. En terwijl politiek leiders als de Saoedische kroonprins Mohammed bin Salman (prominent aanwezig tijdens de openingsceremonie) en Chinese bedrijven als Wanda (overal zichtbaar als sponsor) nadrukkelijk de WK-spotlights zoeken, proberen Europese regeringen en voetbalbonden kritiek te uiten zonder de relatie met Qatar en de FIFA al te zeer te beschadigen.

Hoe ingewikkeld dat is, blijkt uit de ongemakkelijke positie waarin het Nederlandse kabinet en de KNVB terecht zijn gekomen. Nauwelijks een week na het begin van het WK is de publieke discussie over mensenrechten en arbeidsomstandigheden versmald tot een debat over ‘OneLove’, een statement tegen alle vormen van discriminatie en vóór ‘inclusie’.

Aanvankelijk wilden de captains van West-Europese WK-deelnemers die boodschap met een speciale aanvoerdersband uitdragen. Maar het OneLove-symbool, een meerkleurig hartje dat vaak geïnterpreteerd wordt als regenboogsymbool en dus als een expliciet statement voor lhbti-rechten, ligt zodanig gevoelig in moslimland Qatar dat door de FIFA gedreigd werd met een gele kaart. Dat was het de voetballers en bonden niet waard, waardoor de bal bij regeringsvertegenwoordigers kwam te liggen.

De Duitse minister van Sport Nancy Faeser nam vorige week met een OneLove-band om de arm plaats op de tribune. Zonder al te veel consequenties, zo bleek: maandag maakte Duitsland bekend een grote langjarige gasdeal met Qatar te hebben gesloten.

Lees ook: Qatar heeft miljarden geïnvesteerd in de nationale ploeg. Het resultaat? Nul punten

Verdeeldheid

Binnen de Nederlandse regering heerste verdeeldheid. In de ministerraad afgelopen vrijdag drongen met name D66-bewindslieden aan op een krachtig statement voor lhbti-rechten door Helder. D66-minister voor Emancipatie Robbert Dijkgraaf twitterde vorige week dat het „teleurstellend” was dat de FIFA het dragen van de OneLove-band voor voetballers verbood en dat Nederland „die boodschap” toch „moest blijven verspreiden”.

Die tweet leidde volgens bronnen rond de regering tot irritatie bij Helder en ook CDA-minister Wopke Hoekstra, die vonden dat Dijkgraaf zijn collega’s voor de voeten liep. „Je bent onderdeel van het team, je moet niet alleen aan je eigen portefeuille denken”, zegt een betrokkene. „Mensenrechten zijn meer dan een armband.”

Helder koos maandag voor een bescheiden speldje – of een „minuscuul speldje” in de woorden van een teleurgestelde D66’er – net als KNVB-bestuurders Marianne van Leeuwen en Gijs de Jong. De band zou als „onnodige provocatie” worden opgevat, had De Jong zondagochtend al laten weten. Helder vond het speldje „het meest gepast” voor deze avond. „We spelen toch tegen het gastland.”

Lees ook: Het Nederlands elftal is een groepswinnaar zonder glans na de zege op Qatar

Opmerkelijk genoeg droeg de Qatarese hoogwaardigheidsvertegenwoordiger die naast Helder zat – de emir zat even verderop en heeft Helder niet ontmoet – wél een zwart-witte aanvoerdersband om aandacht te vragen voor de Palestijnse zaak. „De hele discussie rond OneLove heeft een tegenreactie gegeven waardoor we toch wat van elkaar af zijn gedreven”, zei Helder daarover. Maar tijdens de wedstrijd was de sfeer goed geweest, volgens de minister.

Woensdag vliegt minister Helder terug naar Nederland. Het kabinet zal opgelucht zijn dat het bezoek erop zit. Voorlopig althans. Komt Nederland ver in het toernooi – Oranje heeft de achtste finales bereikt – dan staat de regering opnieuw voor de beslissing of, en zo ja wie, ze moet afvaardigen. En of er een statement moet worden gemaakt.

M.m.v.

Correctie (29 november 2022): In een eerdere versie van dit artikel stond dat minister Helder enkele uren na de wedstrijd terug naar Nederland vloog. Ze vliegt op woensdag.