Zorgen over onhoudbare uitbraak omikron in China

Virologie Er dreigt in China een niet te controleren uitbraak van het corona-virus, waardoor veel nieuwe varianten zullen ontstaan. „We moeten er rekening mee houden dat Pandora’s doos geopend is in China”, zegt Marion Koopmans.

In de Chinese stad Chongqing is een noodhospitaal in aanbouw.
In de Chinese stad Chongqing is een noodhospitaal in aanbouw. Foto CNS / AFP

Sinds het begin van de pandemie zet China in op een ‘zerocovidbeleid’: steeds als het virus ergens de kop opsteekt, direct hard ingrijpen zodat de uitbraak uitdooft. Maar dat beleid lijkt niet meer houdbaar: de Chinese bevolking pikt de strenge maatregelen niet meer. En nu treft de omikronvariant, die véél besmettelijker is dan enige voorgaande variant, een bevolking van 1,4 miljard mensen met weinig immuniteit. Wetenschappers vrezen een hausse aan ziekenhuisopnames en doden, en een explosie van nieuwe subvarianten.

1 Hoe staat de pandemie ervoor in China?

China meldde op 14 november 159.000 nieuwe bevestigde coronagevallen per week. Dat aantal daalt na een piek van 334.000 op 3 oktober: met lockdowns, testen en quarantaines probeert China de nieuwe golf in te dammen. De vorige golf piekte eind mei met 576.000 gevallen per week.

Door het strikte zerocovidbeleid had China tot nu toe veel minder coronagevallen en -doden dan veel anderen landen: met strenge lockdowns, quarantaines en massaal testen hield het land het virus onder de duim. „Het lastige is nu om van dit zerocovidbeleid tot een werkbare oplossing voor de Chinese maatschappij te komen”, zegt Marion Koopmans, viroloog van het Erasmus MC. „Het enige dat erop zit, is de infectie laten rondgaan met zo min mogelijk impact. Maar dat is ingewikkeld.”

Er is wat versoepeld: China heeft de duur van de quarantaine nu verkort met twee dagen, maar treedt nog altijd hard op als er positief geteste mensen zijn. „Met zo’n kortere quarantaine verlies je het zicht op het virus. De vraag is of ze het nog in de hand hebben”, zegt Koopmans. „Er lijkt geen duidelijke exit-strategie te zijn. Dat baart wel zorgen.”

2 Welke varianten gaan er rond?

Er is weinig bekend over welke subvarianten er in China rondgaan, zegt Koopmans, zelfs de WHO tast in het duister. Omikron is wereldwijd de dominante coronavirusvariant, maar daaruit is inmiddels een zwerm van tientallen subvarianten ontstaan, die elk weer op een andere manier wat beter ontsnappen aan de afweer en steeds makkelijker rondgaan.

Zo neemt in Europa en in de VS nu de subvariant BQ.1 de koppositie van BA.5 over. Een afgeleide daarvan, BQ1.1, ontsnapt aan alle beschikbare antilichamen die we als medicijn gebruikten voor patiënten. Een geluk: voor het eerst in de pandemie leidt deze variant tot nu toe niet tot een grote nieuwe golf in het Westen. Alle infecties, vaccinaties, boosters en herhaalprikken maken dat het virus steeds moeilijker een nieuwe gastheer kan vinden. Maar die muur van immuniteit treft omikron niet aan in China.

3 Hoe staat het met de vaccinatiegraad?

In China kreeg 92 procent van de bevolking minstens één dosis van een vaccin, 90 procent twee, volgens persbureau Associated Press. Onder ouderen was het animo voor een vaccinatie veel lager, rond 65 procent. Voor een derde prik, een booster, was al helemaal weinig interesse, omdat het virus nauwelijks rondging.

Welke vaccins in China zijn gebruikt is niet goed bekend; in elk geval CoronaVac, een vaccin met geïnactiveerd virus dat het Chinese bedrijf Sinovac produceerde. Vaccins tegen de oorspronkelijke virusvariant uit Wuhan, zoals dit vaccin, beschermen beduidend minder goed tegen ziekte en sterfte door omikron. Daarnaast zijn de prikken al meer dan een jaar geleden uitgedeeld. Dit alles maakt dat de Chinese bevolking weinig immuniteit heeft tegen het virus.

4 Wat als Omikron inderdaad uitbreekt in China?

Als het virus vrij rondgaat in een bevolking van 1,4 miljard mensen met nauwelijks afweer zullen er allereerst miljoenen mensen besmet raken, mogelijk vele duizenden sterven, en zal de druk op de zorg enorm zijn.

Dat geldt zelfs voor een infectie met omikron, die minder goed in de longen vermeerdert en daardoor een iets milder ziektebeeld geeft dan bijvoorbeeld de delta variant. In Hongkong, waar ook een zerocovidbeleid was, overspoelde in maart een besmettingsgolf het land, er werd snel een noodhospitaal opgetrokken. Omikron kwam daar binnen via geïmporteerde besmette hamsters. Dat resulteerde in een forse besmettingsgolf met veel ziekenhuisopnames, waarin duizenden inwoners overleden aan Covid-19.

De grootste zorgen hebben virologen over een ander gevolg van een onhoudbare uitbraak in China. Hoe harder een virus rondgaat en hoe meer mensen het infecteert, hoe meer kans het heeft om te muteren. Het risico is groot dat een uitbraak onder ruim een miljard mensen een waaier aan nieuwe subvarianten zal opleveren. Hoe die zich zullen gedragen is niet te voorspellen.

„Als China de maatregelen nog weet te rekken, en vol inzet op een snelle vaccinatiecampagne zou het mee kunnen vallen”, zegt Koopmans. „Maar we moeten er rekening mee houden dat Pandora’s doos geopend is in China. Voor Nederland heeft dat nu geen gevolgen maar het zegt mij wel dat we echt goed moeten blijven volgen hoe het virus ontwikkelt.”

In een eerdere versie van dit artikel stond dat China de duur van de thuisquarantaine had verkort naar drie dagen. Dat moet zijn: de duur van de quarantaine verkort met twee dagen, dat is hierboven aangepast. De hotelquarantaine is nu vijf in plaats van zeven dagen, de aansluitende thuisquarantaine blijft drie dagen.