Hoe kijken Iraanse Nederlanders naar het WK? ‘Ik rouw om de waanzin van het hele gebeuren’

VS tegen Iran Iran speelt dinsdag de beslissende poulewedstrijd tegen aartsvijand VS. Hoe kijken Iraanse Nederlanders naar het WK? „Politiek en voetbal zijn onlosmakelijk met elkaar verbonden.”

Foto’s Afsaneh Ghafarian Rabe’I

Een politiek gevoeliger WK-duel dan dat van dinsdag tussen de ploegen van Iran en de Verenigde Staten is nauwelijks denkbaar. De regeringen van beide landen hebben elkaar sinds de islamitische revolutie van 1979 veelal verketterd, al zijn er ook periodes van toenadering geweest. Het Iraanse regime duidt de VS vaak aan als ‘de grote Satan’, terwijl in Washington Iran soms tot ‘As van het kwaad’ is gerekend.

Ook in de aanloop naar de wedstrijd, waarbij voor beide ploegen geldt dat ze moeten winnen om zeker te zijn van kwalificatie voor de volgende ronde, liepen de spanningen hoog op. De Amerikaanse ploeg gebruikte op sociale media een Iraanse vlag zonder de gestileerde vorm van het Perzische woord voor ‘Allah’ die sinds 1980 officieel prijkt op de Iraanse driekleur.

Zo wilden de Amerikanen, vermoedden de Iraanse autoriteiten, hun solidariteit tonen met de protestbeweging die de laatste maanden in Iran demonstreert voor meer vrijheid in het algemeen en voor vrouwen in het bijzonder. Bij de Iraanse repressie van de protesten zijn al honderden doden gevallen.

Een politiek gevoeliger WK-duel dan dat van dinsdag tussen de ploegen van Iran en de Verenigde Staten is nauwelijks denkbaar

Op hoge poten eiste de Iraanse voetbalbond dat wereldvoetbalbond FIFA de VS tot de orde zou roepen en een scherpe waarschuwing zou geven. Een opmerkelijke eis gelet op het feit dat het Iraanse regime zelf de Amerikaanse stars and stripes de afgelopen decennia regelmatig publiekelijk in brand liet steken en burgers aanmoedigde hun voeten te vegen op matten waarop de Amerikaanse vlag was afgebeeld. Toch gaven de Amerikanen gehoor aan de Iraanse wens en gebruikten ze alsnog afbeeldingen van de correcte Iraanse vlag. „Maar we steunen de Iraanse vrouwen nog steeds”, aldus een Amerikaanse woordvoerder.

De religieuze leiders verdenken Washington er al heel lang van uit te zijn op omverwerping van hun bewind. Deze maandag nog beschuldigde het Iraanse ministerie van Buitenlandse Zaken Washington ervan, samen met andere westerse landen, de hand te hebben in de huidige onrust in Iran, zonder daarvan bewijzen te produceren.

De VS maken zich op hun beurt eveneens ongerust over Iran, vooral omdat het nu in hoog tempo uranium verrijkt. Het bezit van zulk hoog verrijkt uranium kan de voorbode zijn van Iraanse pogingen om eigen kernwapens te ontwikkelen, al heeft Teheran altijd krachtig ontkend daarnaar te streven. Nu Iran al maanden in de greep van maatschappelijke onrust verkeert, heeft Washington het beraad met Iran over een nieuw pact, waarbij Iran zijn nucleaire activiteiten zou beperken in ruil voor sanctieverlichting, tot nader order gestaakt.

Iran noemt de VS vaak ‘de grote Satan’, het Iraanse regime hoort voor de VS soms bij de ‘As van het kwaad’

Sanaz Saeeyan (39) bankmedewerker
‘Ik kon niet stoppen met nieuws uit Iran lezen en kijken’

„De dood van Mahsa Amini nadat zij was opgepakt door de zedenpolitie deed mij heel erg veel. Het was een trigger om al het nieuws over Iran te volgen – en om mee te leven met de protesten die daarna ontstonden. Sindsdien ben ik er elke dag mee bezig.

„Ik heb in overleg met mijn leidinggevende een poosje halve dagen gewerkt, omdat ik niet kon stoppen met het nieuws uit Iran lezen en kijken. Ik deelde er veel over op Instagram. Veel alledaagse dingen die anderen bezighouden komen sindsdien onzinnig op mij over.

,,Ik groeide op met voetbal, keek altijd naar de wedstrijden van Iran. Maar dit WK kijk ik niet. Niet dat ik het team gecanceld heb ofzo, maar het WK moet een feestje zijn. Het moet verbinden. Een maand lang een leuke tijd, je favoriete team volgen, een voetbalavond houden of een bar ingaan met andere mensen met een Iraanse achtergrond. Maar dit is een tijd van rouw.

„Ik rouw om de onnodige slachtoffers die in Iran vallen. Ik voel dit heel diep van binnen. Ik woon al bijna mijn hele leven in Nederland en heb hier een fijn leven gehad. Ik ben opgegroeid in een mooie omgeving en ik ben happy dat ik hier ben, maar de geschiedenis en de trauma’s van mijn ouders, die Iran hebben ontvlucht, zitten in me. Ik leef mee met mijn land.

„Ik rouw om de waanzin van het hele gebeuren. De gebeurtenissen die voor ons als westerlingen te gek voor woorden zijn. Dingen die in een slechte B-film niet eens gebeuren. Het trekt heel veel levens overhoop.’’

Iraanse-Nederlander (34), werkzaam in de technologische industrie
‘Ik voel me bezwaard. Mag ik wel blij zijn als het spel goed is?’

„Aan de WK-kwalificatiewedstrijd van Iran tegen Australië in 1997 heb ik levendige herinneringen. Ik was negen. We stonden met 2-0 achter en het leek echt alsof Iran zou verliezen. Toen kwam een Australische fan het veld op, waardoor de wedstrijd werd stilgelegd. Daarna leefden onze spelers op, het werd gelijkspel.

„In die tijd kon je lang niet altijd alle wedstrijden van het Iraanse elftal op tv zien. Sommige wedstrijden kon je streamen op je computer, maar dan was de kwaliteit heel slecht. Gelukkig kun je nu alles online bekijken.

„Het Iraanse voetbal is altijd belangrijk voor me geweest. Meestal kijk ik met mijn vader en broer. De vorige wedstrijd heb ik alleen gekeken. Ik voel me bezwaard. Mag ik wel blij zijn als het spel goed is?

„Mensen hebben uiteenlopende emoties. Sommigen vinden bijvoorbeeld dat het team zich meer zou moeten uitspreken tegen de situatie in Iran. Een deel van die mensen kijkt de wedstrijd niet. Zij zijn ook boos omdat het team, zoals gebruikelijk voorafgaand aan een WK, bij de president langsging.

„Tegelijkertijd ervaren de spelers waarschijnlijk druk vanuit het regime; ze lopen risico als ze zich negatief uitlaten. Ik heb wel gezien dat de meeste van onze voetballers hun steun voor de bevolking van Iran hebben uitgesproken op Instagram. Het is heel politiek geworden, daarom wil ik niet herkenbaar in NRC.

„Ik zag het WK voetbal als een manier om het Iraanse volk vreugde en verlichting in zware tijden te geven, maar het tegenovergestelde gebeurt. „Ik kijk dit toernooi anders naar de wedstrijden: gaan de spelers weer een signaal afgeven, bijvoorbeeld door net als in de wedstrijd tegen Engeland niet mee te zingen met het volkslied?”

Michel Taheri (65), oud-speler en oud-scheidsrechter in Iran
‘Dit is niet ons team, maar het team van de Islamitische Republiek’

„De eerste twee wedstrijden keek ik thuis met vrouw. Wij waren aan het wachten om te zien hoe het Iraanse voetbalteam zou verliezen sinds ze niet meer de stem van het volk zijn. Al voor het WK voetbal wilde het volk niet dat het Iraanse team zou afreizen naar Qatar. Nu ze toch zijn gegaan, doet dat pijn.

„Politiek en voetbal zijn onlosmakelijk met elkaar verbonden. In Iran is het nog steeds verboden voor vrouwen om een voetbalstadion binnen te treden. Juist daarom zijn de beelden uit Qatar zo wrang. Je ziet vrouwen die voor het Iraanse regime zijn als toeschouwers op de tribunes in Qatar.

„Het Iraanse voetbalteam en coach Carlos Queiroz hebben enkel lafheid getoond tijdens de wedstrijden. Ze hadden in ieder geval hun vreugde moeten inhouden na de overwinning op Wales.

„Er is geen enkel signaal uitgegaan naar de angstaanjagende situatie in Iran. Geen knipgebaar, geen onderliggend hemd van de door Iran gedode demonstranten. Niks. Mijn vrouw moest ervan huilen.

„Juist op zo’n WK, onder toeziend oog van miljoenen kijkers, hadden de spelers meer moeten doen. De spelers hoeven niet bang te zijn om in de cel te belanden. Alleen het volkslied niet meezingen: het voelde als een klap in het gezicht van het Iraanse volk. Ze zouden een voorbeeld moeten nemen aan de Iraanse oud-spelers Ali Daei en Ali Karimi. Of Voria Agori.

„Ik hoop dat de VS winnen van Iran. Het liefst met minimaal 6 doelpunten verschil. Iraniërs willen toekijken hoe het team verliest. Dit is niet ons team, maar het team van de Islamitische Republiek.

Sepideh Zarrinkelk (32), softwareontwikkelaar
‘Het regime heeft voetbal veranderd in een raar monster’

„Voetbal is in Iran altijd verbindend geweest. Iets om naar uit te kijken. We waren nooit echt de beste, maar voor een WK vormden we een front. Dat is weggevallen. Het is verpest. Het Iraanse regime heeft het veranderd in een raar monster.

„Woede, blijdschap, trots, verdriet, angst. Ik kan niet het juiste woord vinden bij dit WK. Ik voel het allemaal en tegelijkertijd niks. Het is moeilijk om te bevatten.

„Beide voetbalwedstrijden heb ik bewust niet gekeken. Alleen de hoogtepunten. De volgende wedstrijd tegen de VS wil ik ook niet kijken. Er gebeurt zoveel tijdens en vóór de wedstrijden. Demonstraties of mensen die buiten het stadion achterblijven, omdat ze het stadion niet in mogen.

„Wat ik wel ga doen? Instagram en Twitter constant refreshen om het laatste nieuws over Iran bij te houden.

„Dat de spelers het volkslied niet meezongen voor de eerste wedstrijd vond ik niet erg sterk van ze. Eerder slap. Met alle media-aandacht die ze krijgen, kunnen ze meer doen. Maar ik weet natuurlijk niet wat er in het hoofd van de voetballers zit. Het voelt alsof ze gegijzeld zijn. Dat ze niet meer kunnen doen. Het is duidelijk dat ze het op een neutrale, politiek correcte manier proberen te doen.

„Vroeger zou ik het leuk vinden als Iran zou winnen van de VS. We zijn in het voetbal toch vaak de underdog. Nu hoop ik dat Iran verliest, zodat het regime geen nep feestje viert in de straten van Iran.

„Sinds de demonstraties ben ik meer bevriend geraakt met Nederlandse Iraniërs. Deze ellendige tijden hebben ons ook ergens samengebracht.”

Mehran Palad (32), DJ elektronische muziek
‘Ik had gehoopt op meer protest bij de voetballers’

„Ik zit vol tegenstrijdige gevoelens en gedachten bij het kijken van de wedstrijden. Het elftal doet het hartstikke goed. Uitzonderlijk zelfs. Maar ik hoopte op meer protest bij de voetballers. De ruimte die de Iraanse voetballers hebben, benutten ze niet. Een echt statement zou zijn: niet voetballen.

„De FIFA wil niks met politiek te maken hebben, maar Qatar is een van Irans weinige bevriende landen. Er is zo weinig ruimte voor een politieke mening die Iran niet zint. Het Iraanse regime ziet dit WK als een kans de aandacht af te leiden van wat er gaande is. Kijk naar de tribunes. Iedereen juicht en zingt.

„Het is alsof het regime in Iran vliegtuigen vol met Iraniërs uit hun achterban richting Qatar heeft gestuurd om vooral te laten zien en horen dat de Iraanse bevolking achter het team staat. En dat het allemaal wel oké is in Iran.

„De doelman van Iran heeft het van zwerfkind geschopt tot keeper van het Iraans elftal. Het voetbal is van het volk. Het heeft niks met het geloof, cultuur of ideologieën te maken. Het verbroedert. Net als in Nederland. Er is even geen Ajax of Feyenoord. Iedereen is tijdens het WK voor Nederland. Dit geldt ook voor Iran.

„Ik wil niet dat het voetbalteam de wandaden van de overheid wegpoetst. Door een gemoedelijke sfeer te scheppen van blijdschap. Want dat is niet zo.

„Het is goed dat het WK op tv is. Door de presentatoren wordt veel verteld over wat er gaande is in het land. Hierdoor blijft het in de belangstelling. Nu de spelers nog.

„Wie er mag winnen dinsdag? Moeilijk. Ik vind Amerika ook een k..land. Stiekem hoop ik dan dat Iran toch wint.”

Interviews: Ratiba Basir en Kim Bos