Reportage

Politiek wil Noorden compenseren

Miljarden voor infrastructuur Het kabinet en de Tweede Kamer wilden maandag laten zien dat ze het Noorden niet zijn vergeten. Er komt extra geld voor enkele spoorprojecten.

Tweede Kamerfracties willen de spoorbrug HRMK over het Van Harinxmakanaal op de lijn naar Zwolle vervangen door een treinaquaduct.
Tweede Kamerfracties willen de spoorbrug HRMK over het Van Harinxmakanaal op de lijn naar Zwolle vervangen door een treinaquaduct. Foto Anton Kappers/Hollandse Hoogte

Begrip voor de teleurstelling van Friesland, Groningen en Drenthe had staatssecretaris Vivianne Heijnen (Infrastructuur en Waterstaat, CDA) maandag volop. Als het Rijk met 7,5 miljard euro voor infrastructuur strooit, en je moet met drie provincies 323 miljoen euro (4 procent) delen, dan is dat wat mager. Maar meer geld voor het Noorden had de staatssecretaris niet direct. Misschien kon de Tweede Kamer wat financiële ruimte vinden in de Voorjaarsnota van 2023, vroeg Heijnen?

Op dat moment was al uitgelekt dat een meerderheid van de Tweede Kamer inderdaad meer geld wil regelen voor compensatie van het Noorden. Goed nieuws voor de volle tribune met regiobestuurders en ambtenaren die naar Den Haag waren gekomen voor het debat over de miljarden voor weg, water en spoor voor tien jaar.

Treinaquaduct

Zo wil de Tweede Kamer alsnog 75 miljoen euro vrijmaken om een spoorbrug bij Leeuwarden te vervangen door een treinaquaduct, zeggen bronnen. Die spoorbrug over het Van Harinxmakanaal is nog niet ‘op’, zei Heijnen, maar het is wel een knelpunt voor de beroeps- en recreatievaart.

De Tweede Kamer zou ongeveer de helft willen bijdragen aan het verhelpen van de ‘flessenhals’ tussen Meppel en Zwolle (totale kosten: 75 miljoen), een ander knelpunt waar alle treinen van en naar Leeuwarden en Groningen samenkomen.

Staatssecretaris Heijnen moest zichzelf corrigeren: de Lelylijn is geraamd op maximaal 9 miljard, niet 12

De Nedersaksenlijn, een gewenst spoortraject tussen Enschede en Groningen via Emmen, kwam zo vaak ter sprake dat staatssecretaris er een beetje van in de lach schoot. De 63 miljoen euro die het Noorden vraagt voor de aanleg van een deel, ruim veertig kilometer tussen Emmen en Veendam, is er nu niet. Maar de Tweede Kamer wil zo’n half miljoen euro vrijmaken voor verder onderzoek.

Regeringspartij VVD zei de dekking voor alle extra uitgaven te willen zoeken rond het begrotingsdebat over infrastructuur op komende woensdag.

Zo werd het een debat waarin politiek Den Haag vooral wilde laten zien dat het landelijk Nederland, het Noorden voorop, niet is vergeten. De „ontsluiting van het Noorden” moet er komen – al klinkt dat alsof Friesland, Groningen en Drenthe aan de andere kant van de wereld liggen.

Lees het artikel Grote stadsregio’s groeien, het noorden blijft achter

Minister Mark Harbers (Infrastructuur en Waterstaat, VVD) wilde graag benadrukken dat de 7,5 miljard niet alléén gaat naar de Randstad (voor 65 procent). Nieuw is dat het Rijk geld voor wegen, ov en fietspaden verdeelt om toekomstige woningbouw te versnellen, in plaats van achteraf. De meeste van de 900.000 nieuwe woningen die het kabinet wil, zijn nu eenmaal in Noord- en Zuid-Holland, Noord-Brabant en Gelderland gepland. Vandaar dat deze stedelijke regio’s meer geld krijgen, zoals de Metropoolregio Amsterdam met 4,1 miljard voor onder meer het doortrekken van de Noord/Zuidlijn naar Hoofddorp.

„Ik heb echt wel eventjes moeten slikken toen ik dat bedrag zag”, zei de staatssecretaris over deze metrolijn.

Bovendien, zei Heijnen, moet niet vergeten worden dat in het coalitieakkoord ook 3 miljard euro is uitgetrokken voor de ontwikkeling van de Lelylijn, een snelle trein tussen Lelystad en Groningen. Maar de plannen voor die lijn zijn er al heel lang, en het gaat ook nog heel lang duren voordat die lijn er ligt, zei Tweede Kamerlid Habtamu de Hoop (PvdA). Ja, de Tweede Kamer heeft „de nodige 9 tot, wat is het, 12 miljard” voor de Lelylijn ook niet gereserveerd, zei Heijnen.

Geroezemoes

Dat leidde tot onrust. „Ik hoor de staatssecretaris nu zeggen dat er misschien nog wel 12 miljard nodig is voor de Lelylijn”, zei De Hoop. „Ik schrik daar heel erg van.” Vergissing, moest de staatssecretaris, erkennen. De externe ramingen lopen uiteen, maar het ministerie gaat vooralsnog uit van „een max van 9 miljard.” „Een spannende cliffhanger”, vond Lisa Van Ginneken (D66). „Daar moeten we dan vanavond maar mee naar bed.”

Verrassend genoeg is die Lelylijn voor BBB een „enorme worsteling”. Aan de ene kant moet de Lelylijn zorgen voor een betere bereikbaarheid, meer woningen en banen in het noorden. Aan de andere kant vrezen huidige inwoners dat er veel Amsterdammers naar de regio trekken, die alle woningen opkopen en wegkapen voor lokale jongeren, zei BBB-leider Caroline van der Plas: „Ik heb daar echt buikpijn van.”

„Terechte zorgen”, zei VVD’er Fahid Minhas, maar hij vindt de Lelylijn het beste is om het Noorden aan te haken. CDA’er Harry van der Molen zei dat de BBB gewoon duidelijk moest zijn: „Je bent voor of tegen.”