Partijtop D66 verslikt zich opnieuw in integriteitsaffaire

Veiligheid bij politieke partijen Het lukt D66 maar niet om gevoelige integriteitskwesties naar behoren af te wikkelen. Eerst Frans van Drimmelen, nu Samira Rafaela.

D66-Europarlementariër Samira Rafaela

D66-Europarlementariër Samira Rafaela

BAS CZERWINSKI / ANP

Opnieuw is D66 er niet in geslaagd een gevoelige integriteitskwestie rond een partijprominent in goede banen te leiden. Met als resultaat: de uitkomst van het onderzoek naar grensoverschrijdend gedrag door Europarlementariër Samira Rafaela is nog altijd onduidelijk. Het landelijk bestuur geeft geen openheid van zaken. En alle betrokken partijen zijn ongelukkig.

In het onderzoek naar Rafaela, zo bleek eind vorige week, zijn in elk geval procedurele fouten gemaakt. Maar er volgde geen publieke rehabilitatie. Samira Rafaela, Europarlementariër sinds 2019, was begin dit jaar door drie voormalige medewerkers van haar fractie in Brussel beschuldigd van ontoelaatbaar gedrag: machtsmisbruik, pestgedrag, intimidatie en bedreiging. De vorig jaar ingestelde Commissie integriteitsonderzoeken, onder leiding van oud-Rekenkamerlid Francine Giskes, oordeelde begin mei dat de meldingen „gegrond” waren, zo berichtte NRC.

Die commissie was begin vorig jaar opgericht juist om kwesties rond integriteit en een veilige werkomgeving beter en zorgvuldiger te behandelen.

‘Onzorgvuldig’ onderzoek

Afgelopen donderdag berichtte de Volkskrant dat de beschuldigde politica bezwaar had aangetekend tegen het onderzoek van de integriteitscommissie. Het beroep diende bij de volgende instantie binnen de partij: het geschillencollege. Dat oordeelde, volgens de Volkskrant, begin augustus dat het onderzoek naar Samira Rafaela op een aantal punten „onzorgvuldig” was verlopen en een van de meldingen niet-ontvankelijk had moeten worden verklaard.

Zo had de integriteitscommissie geen aanvullend onderzoek naar de meldingen tegen Rafaela gedaan. Aangeleverd bewijsmateriaal door alle betrokken partijen werd buiten beschouwing gelaten. Daarnaast kraakt het geschillencollege de interventie die partijvoorzitter Everhardt deed. Aanvankelijk was een van de drie meldingen door de integriteitscommissie namelijk niet-ontvankelijk verklaard omdat deze medewerker geen partijlid was. Dat is een procedurele voorwaarde bij D66. De partijvoorzitter heeft er vervolgens op aangedrongen om haar zaak tóch in behandeling te nemen. Omdat de integriteitscommissie onafhankelijk opereert, had zij dat verzoek van Everhardt volgens het geschillencollege niet mogen honoreren.

Op basis van het oordeel van de integriteitscommissie heeft het partijbestuur een sanctie aan Rafaela opgelegd, meldde de Volkskrant. Ze kreeg een zogeheten „officiële waarschuwing”. Wat dat precies inhoudt, wil een woordvoerder van de partij niet toelichten. In het huishoudelijk reglement van de partij komt deze maatregel niet voor. Over het besluit deed de partij nooit mededelingen. Niet naar de buitenwereld. En niet naar de betrokken melders, laat een van hen aan NRC weten. „Wat wij in de Volkskrant lazen, was nieuw voor ons.”

Derde integriteitskwestie bij D66

Dit is de derde kwestie bij D66 over (beschuldigingen van) grensoverschrijdend gedrag in twee jaar tijd. In april van dit jaar moest partijleider Sigrid Kaag in een tumultueuze persconferentie erkennen dat de zaak rond partijadviseur Frans van Drimmelen verkeerd was afgehandeld. Belangrijke conclusies uit een extern onderzoek hiernaar waren niet gedeeld. En er was te weinig oog geweest voor de meldster in die zaak, die slachtoffer was geweest van grensoverschrijdend gedrag door Van Drimmelen.

Een jaar eerder, in april 2021, trad Tweede Kamerlid Sidney Smeets terug na beschuldigingen op sociale media van seksueel grensoverschrijdend gedrag in de tijd vóór hij de politiek in ging. Smeets was nog maar twee weken Kamerlid. Hoewel partijleider Kaag intern vooronderzoek naar deze zaak had aangekondigd, is dat niet gebeurd. „We zullen jullie informeren”, schreef ze destijds in een mail aan alle partijleden, „zodra het onderzoeksteam haar werk heeft afgerond.” Er is nooit meer iets over vernomen.

Partijvoorzitter erkent dat er fouten zijn gemaakt in het onderzoek naar Rafaela

Ondanks dat er nu een kritisch oordeel ligt over het onderzoek naar Samira Rafaela, is de waarschuwing aan haar adres niet ingetrokken. Dat duidt erop dat het geschillencollege die instructie aan het partijbestuur niet nodig heeft geacht. Wel stelde deze beroepscommissie vast, zo citeerde de Volkskrant, dat het partijbestuur bij het opleggen van de sanctie „onvoldoende” rekening hield met de gemaakte procedurele fouten.

Maar óf en hóe de zaak precies afgelopen is, blijft vooralsnog onduidelijk. Partijvoorzitter Everhardt kwam vrijdag desgevraagd met een summiere verklaring. Op nadere vragen ging hij niet of nauwelijks in. Hij erkent dat er inderdaad fouten zijn gemaakt in het onderzoek naar Rafaela. „We betreuren het dat mensen zich niet gehoord of beschadigd voelen.”

Melders zien ‘gekleurd’ beeld

In het Volkskrant-artikel reageert Rafaela teleurgesteld over de gang van zaken. De kwestie heeft haar „diep geraakt”. Ze hoopt dat het bestuur „na een hele zware periode voor mij, verstandige besluiten neemt in het belang van de melders, de partij, de kiezers en mijzelf”. Desgevraagd was Rafaela niet bereid om dit nader toe te lichten.

De advocaat die Rafaela in deze zaak heeft bijgestaan, Richard Korver, liet via Twitter weten veel vragen te hebben over het handelen van het partijbestuur. Bijvoorbeeld: waarom de „onterecht gegeven waarschuwing” aan het adres van Rafaela „niet gewoon” wordt ingetrokken.

In een reactie aan NRC laten de drie melders weten „met ongeloof en teleurstelling” kennis te hebben genomen van het artikel in de Volkskrant en de reactie van Rafaela. Er is volgens hen nu „een gekleurd en onvolledig beeld” ontstaan. „Het oordeel van de geschillencommissie dat sprake is geweest van procedurele fouten in het onderzoek zegt vanzelfsprekend niets over de validiteit en integriteit van de meldingen zelf.”

Terwijl deze ongemakkelijke partijkwestie nog veel vragen oproept en dus nog niet lijkt te zijn afgerond, dient de volgende zich al weer aan. Binnenkort zal Tweede Kamerlid Paul van Meenen vertrekken omdat hij lijsttrekker is bij de Eerste Kamerverkiezingen komend voorjaar. De vrijgekomen zetel komt toe aan Sidney Smeets, die man die vorig jaar was vertrokken na klachten over seksueel grensoverschrijdend gedrag. Vragen over zijn integriteit zullen dan opnieuw actueel worden. Duidelijke antwoorden zijn niet te geven zolang de partij geen zorgvuldig onderzoek naar de beschuldigingen aan zijn adres heeft laten doen.

Lees ook dit interview uit 2019 met Samira Rafaela: ‘Ik werd gewoon tegengewerkt’