Reportage

Meer geld, meer specialisten en ruimere regels: de binnengrens wordt steeds strenger bewaakt

Grenscontroles Het CDA voegde zich vorige week bij de rechtse partijen die uitgebreidere grenscontroles willen om de gegroeide asielinstroom en mensensmokkel tegen te gaan. Inmiddels wordt stevig in de kwaliteit van grensbewaking geïnvesteerd, blijkt tijdens een controle bij Zevenaar.

Honden worden steeds vaker aan de binnengrenzen ingezet om verstekelingen van vrachtwagens te halen.
Honden worden steeds vaker aan de binnengrenzen ingezet om verstekelingen van vrachtwagens te halen. Foto Bram Petraeus

Al in Duitsland begint de file. Twee à drie kilometer voor de grens bij Babberich (gemeente Zevenaar) dwingt een reeks wegversmallingen op de A12 het verkeer veel langzamer te gaan rijden. Even later wordt iedereen het grote terrein van de Duits-Nederlandse grensovergang op geleid. Zo’n zestig mannen en vrouwen van de Koninklijke Marechaussee, douane, Belastingdienst en politie (inclusief Duitse politie), staan klaar om alle voertuigen te controleren. Dat gebeurt op identiteit van de passagiers, autopapieren, of op smokkel, dat laatste zowel van goederen (wapens, drugs, geld, drank) als van mensen.

Het gaat hier ongeveer zoals een groeiende groep politici in Nederland het wil: intensieve controles aan Europa’s buiten- én binnengrenzen, onder meer „om irreguliere migratiestromen of mensensmokkelaars aan te pakken”, zoals CDA-fractieleider Pieter Heerma afgelopen woensdag in een opiniestuk voor de Volkskrant schreef. VVD, PVV en JA21 dringen er al langer op aan, zeker sinds de chaotische en vaak mensonterende taferelen rond opvangcentrum Ter Apel. Elders in Europa is een wildgroei aan grenscontroles gaande. Sinds 2015, het jaar van de terreurgolf in Europa, hebben lidstaten al zo’n 250 keer het instellen van grensbewaking aangemeld in Brussel, vaak tot chagrijn van datzelfde Brussel.

Voor EU-lidstaat Nederland vormt grensbewaking een delicate balanceer-act. Enerzijds mag ze niet te vaak en niet te lang worden uitgevoerd van Brussel, omdat de binnengrenzen in het Schengengebied open moeten blijven. Bij Zevenaar en op andere snelwegen in de grensstreek zijn daarom hooguit vier keer per jaar controles. Zogeheten mobiele controles – in de trein, en met auto’s en motoren op de weg – komen veel vaker voor, volgens de marechaussee zelfs dagelijks.

Anderzijds wordt ook in Nederland de politieke aandrang steeds groter om die controles uit te breiden en te professionaliseren. De gegroeide asielinstroom en de daarmee samenhangende mensensmokkel zijn de aanjagers. Bovendien treedt een zelfversterkend effect op: resultaten van controles die criminaliteit zichtbaar maken, legitimeren nog meer controles. Nadat bijvoorbeeld Zweden vanaf 2015 tijdelijke, zesmaandelijkse grensbewaking steeds verlengde tegen onder meer wapensmokkel, wil de huidige rechtse regering de controles misschien permanent maken.

Openstaande boetes

Wat er deze donderdagmiddag bij Babberich aan de A12 gebeurt, heeft op het eerste oog weinig met migratie-issues te maken. Veruit de meeste energie van marechaussee, politie, douane en Belastingdienst gaat naar aanwijzingen voor relatief kleine vergrijpen: openstaande boetes, niet betaalde autoverzekeringen, verkeerde kentekenplaten, sigarettensmokkel.

Een donkergekleurd Bulgaars busje met acht personen van wie de vrouwen in gebrekkig Nederlands roepen dat ze „in de bollen” werken, houdt de douane enkele uren danig aan het werk. „Ik ben dit ontzettend zat”, roept een leidinggevende gefrustreerd als de chauffeur maar blijft protesteren en beweren dat de snel groeiende hoeveelheid sigaretten en drankflessen die uit de bus tevoorschijn komt, voor persoonlijk gebruik is. „Kan allemaal wel zo zijn, maar we nemen dit nú in beslag.”

Minder luidruchtig verlopen de controles bij de marechaussee. Daarvan loopt medewerker Leroy (achternamen geven de marechaussees niet, in verband met hun veiligheid) met zijn speurhond langs alle vrachtwagens die binnenkomen. Snel en efficiënt snuffelt ‘migratiehond’ Bram, een zwarte Mechelse herder, langs allerlei plekken op en onder de laadbakken.

De specialistische aanpak met honden was lange tijd vooral gereserveerd voor controle van de buitengrenzen, maar wordt nu ook steeds meer ingezet aan de binnengrenzen om verstekelingen van vrachtwagens te halen, vertelt Leroy: „Eerst werkte ik alleen in Europoort bij Rotterdam, maar sinds kort hebben we daar meer mensen, en dat geeft ruimte om ook in deze regio te werken.” Ook in de streek bij Duitsland spoorde Bram al enkele keren verstekelingen op. Terwijl een truck langzaam voorbijrijdt, wijst Leroy naar de bak die aan de zijkant tussen de voor- en achteras hangt. „Dat is een van de plekken waar we ze vinden. Soms overgieten ze zichzelf eerst met kerosine om honden op een dwaalspoor te brengen. Daarmee houden ze er geen rekening mee dat honden heel anders ruiken dan mensen.”

Mensenhandel en -smokkel groeien mee met de migratiestromen (van 309 zaken in 2020 naar 418 in 2021). De marechaussee speurt daarbij niet alleen naar mensen, maar ook naar ‘voorbereidingshandelingen’, eveneens strafbaar. Eerder in november hielden mobiele brigades in Noord-Limburg enkele chauffeurs van busjes aan, onder wie een jonge Afghaan. De voertuigen bleken volgepakt met reddingsvesten en opblaasboten, buitenboordmotoren, en andere „nautische goederen”. Ze waren hoogstwaarschijnlijk bedoeld voor de oversteek van onder meer Albanezen naar het Verenigd Koninkrijk.

Het kabinet is meer middelen gaan vrijmaken voor de marechaussee, de komende jaren nog eens 124 miljoen extra, om de jacht op mensenhandel te intensiveren. De 32-jarige marechaussee Leroy merkte al eerder de effecten ervan. Niet alleen worden de voorzieningen beter en ruimer, zijn salaris is ook omhooggegaan. „Sinds kort verdien ik bruto zo’n 500 euro per maand meer. Daarmee verdien ik ongeveer evenveel als mijn collega’s van de politie hier. Dat voelt heel goed.”

Foto Bram Petraeus

Mart, een lange man met een grijs-leren motorrijdersbroek, was al langer actief in Zevenaar dan Leroy. Hij heeft het de laatste tijd wel drukker gekregen. Ook Mart zit namelijk in een ‘groeisector’: vervalsingen van identiteitsbewijzen en andere documenten, onder meer ingezet voor mensensmokkel. (349 gevallen van vervalsingen vorig jaar, en al 360 in het nu nog niet voorbije jaar).

De oorzaken van de bloei van de vervalsingsindustrie zijn legio zegt hij, en kunnen zowel relatief onschuldig als zorgwekkend zijn. „Arbeidsmigranten die op een busje moeten rijden, bestellen op een Poolse website heel eenvoudig een vervalst rijbewijs voor 180 euro. Andere vreemdelingen willen heel graag een, vals, overheidsstempel op een document waarmee ze willen bewijzen dat ze legaal in Nederland verkeren.”

Vandaag worden er niet dit soort vangsten gedaan. „Maar”, vertelt Mart, „onlangs nog haalden we hier een Syrische vrouw met een vervalst Frans paspoort uit een bus.” Franse documenten krijgen extra aandacht van Mart. „Die zijn vergeleken met Nederlandse paspoorten relatief gemakkelijk te vervalsen. Je kunt een folielaag over de ‘dragerspagina’ met persoonsgegevens heen leggen met een andere pasfoto.”

Meekijkende camera’s

Niet alleen specialisten worden steeds meer ingezet voor de controles aan de binnengrenzen. Hetzelfde geldt voor de meekijkende camera’s. Hier bij Zevenaar staan er tientallen op hoge palen. Het Vreemdelingenbesluit, ontleend aan Europese wet- en regelgeving, stelt strenge eisen aan het gebruik van deze zogeheten @Migo-Boras-installaties tijdens grenscontroles. Tot twee weken geleden mochten ze maar 90 uur per maand ingezet worden, anders ging hun gebruik te veel lijken op ‘systematische’ controles. Sinds 12 november is het toegestane aantal uren echter verdubbeld naar 180 uur per maand. Reden: „De hoge instroom van vreemdelingen in de EU”, mailt de woordvoerder van de marechaussee. De ruimere regels geven de marechaussee meer armslag bij hun controles.

Een laatste aanwijzing dat voor Den Haag binnengrenscontroles belangrijker worden, is dat ze voor meer doelen worden ingezet. Waar het eerst ging om bestrijding van grensoverschrijdende criminaliteit en terrorisme, kreeg Nederland na lang aandringen vanaf juni ook ruimte van Brussel om „illegaal verblijvende vreemdelingen” terug te sturen. De Koninklijke Marechaussee beschikt niet over actuele cijfers, maar marechaussee Mart kwam de illegalen in zijn eigen werk al tegen. „Eerder dit jaar controleerden we hier een busje waarvan de zes passagiers meteen allemaal wegrenden nadat we de deuren hadden geopend. Gelukkig konden we ze even later met een uitgebreide zoekactie met onder meer een politiehelikopter allemaal weer terugvinden.” En in september werd in de buurt een illegaal in Nederland verblijvende man onderschept. Hij moest binnen 28 dagen terug naar Frankrijk.

Lees ook over etnisch profileren: ‘We kunnen ook elke rode auto controleren. Kijken wat dat oplevert’

Als de Europeaan de laatste decennia gewend is geraakt aan de verworvenheid van open grenzen, dan is daar bij de grenscontrole in Zevenaar weinig van te merken; er wordt opvallend rustig op het oponthoud gereageerd. Truckers zeggen dat hun controle relatief snel en soepel wordt afgehandeld op aparte stroken, zodat hun tijdverlies beperkt blijft. Zelfs een Roemeen die zijn grijs-blauwe Fiat Punto moet achterlaten, omdat die als ongeregistreerd opduikt in de politiesystemen, blijft ondanks alles vrij vrolijk. „Die systemen hier werken gewoon niet goed”, zegt hij in gebroken Engels, en loopt naar een nabijgelegen benzinestation „om een vriend te bellen en het goed te maken”.

Alleen een oudere Nederlandse man in een Flixbus vol soepel meewerkende Europese jongeren, maakt bezwaren kenbaar. Nadat twee marechaussees hem om zijn ID hebben gevraagd, schreeuwt hij: „Ik ben al vertraagd door de file in deze kutbus en nu word ik ook nog eens gecontroleerd door jullie, kanker-wouten [wout is scheldwoord voor politie].” Beleefd doch dringend vragen de marechaussees de man de bus te verlaten en zijn tas uit de bagageruimte te halen. Nadat de tas door een scanner is gegaan, er niets verdachts is aangetroffen, en de man zijn excuses heeft gemaakt, mag iedereen weer verder.

Foto Bram Petraeus

Een dag later mailt de marechaussee de opbrengst van de grenscontroles die dag bij Zevenaar en in enkele treinen door mobiele brigades. Er waren een paar gevallen van ongeldig of geen rijbewijs, een inbeslagname van een mes, drie ongeregistreerde spookvoertuigen, drie openstaande boetes. Ook leverde de actie aan de A12 „gegevens” op voor het Team Criminele Inlichtingen van de politie. En de douane nam dus onder meer tientallen flessen drank uit Bulgarije in beslag.

De mobiele controle van een treincoupé op donderdag had nog één verrassend effect. De opbrengstlijst vermeldt vier asielaanvragen door Syriërs (twee volwassenen en twee minderjarigen). Kennelijk leiden grenscontroles niet altijd tot mínder asielaanvragen.