Bospark Ede, een chaletpark van Topparken. Alle oude chalets worden daar nu vernieuwd.

Foto Bram Petraeus

Reportage

Rijk worden door campings op te lappen - en steeds de grenzen van de wet op te zoeken

Onderzoek | Recreatieparken Janus Bergervoet en zijn familie toverden menig verloederde camping om tot modern vakantiepark. De laatste maanden liggen hun Topparken en Europarcs onder een vergrootglas van justitie, banken en gemeenten.

„Daar gaat-ie omhoog. Oooh, pas op die boom,” zegt een oudere vrouw in blauw windjack die zich met haar man vergaapt aan een enorme kraan die een vakantiewoning naar zijn plek op Bospark Ede tilt. „Jeetje, hij zweeft er zo langs.”

Als een zeppelin hangt de ‘Module Noir’ boven de bomen van het vakantiepark op de Veluwe. Onder de wit met beige reuzecontainer – die verkocht wordt als 50 vierkante meter „puur vakantiegenot” – zijn vier kleine wieltjes zichtbaar. Het gevaarte gaat vanaf 153.000 euro van de hand, exclusief ten minste 50.000 euro voor het perceeltje deels betegelde bosgrond waar de module komt te staan. „Het zijn luxe dingen, voor de gewone man onbetaalbaar”, constateert het echtpaar, dat zelf aan de rand van het park een oude stacaravan bezit, een van de laatste op het terrein.

Het vakantieseizoen is afgelopen, maar deze novemberdag is er volop bedrijvigheid op de voormalige camping ’t Hazendal, die sinds 2004 onderdeel is van de omvangrijke recreatieketen Topparken. Een graafmachine kachelt rond, uit een vrachtwagen worden meubels geladen. Pas opgeleverde speeltuintjes zijn klaar voor klauterende kinderen, de vijvers zijn net uitgegraven, het asfalt ruikt vers. Bij de achteringang staan nieuwe vakantiewoningen te wachten op de kraan die ze naar hun plek tilt. Vlak voor dat de containers worden ingegraven, worden de wieltjes ervan afgeschroefd.

Het gevaarte gaat vanaf 153.000 euro van de hand, exclusief ten minste 50.000 euro voor het perceeltje deels betegelde bosgrond waar de module komt te staan

Als Bospark Ede de laatste jaren in het nieuws kwam, was dat meestal negatief. In mei 2020 werd de internationaal gezochte crimineel Toon R., telg uit een beruchte familie van Brabantse woonwagenkampbewoners, op het park ingerekend. Een arrestatieteam vond in het chalet dat hij huurde een doorgeladen Beretta, een halve kilo crystal meth en bijna twee kilo amfetamine.

Krap een jaar later troffen politie, Belastingdienst en de Arbeidsinspectie tijdens een gezamenlijke actie tegen ondermijning tientallen ‘bekenden van de politie’ aan op het park, net als uitgebuite arbeidsmigranten die er permanent woonden. Diep in het bos, achter de slagbomen van dit Toppark, leken eigen regels te gelden.

Lees ook: Burgemeesters geïntimideerd vanwege problemen op vakantieparken

Topparken ligt de laatste maanden onder een vergrootglas. In juni publiceerde het RIEC Oost-Nederland, een samenwerkingsverband van opsporingsdiensten en gemeenten, een alarmerend rapport over „criminele investeringen in vakantieparken” in Gelderland en Overijssel: de bakermat van Topparken. De Telegraaf noemde het bedrijf „campingmaffia”, omdat kopers er een vakantiewoning deels zwart zouden kunnen afrekenen. Ook het verwante Europarcs kwam onder vuur te liggen, nadat het Landelijk Bureau Bibob eind 2021 het bestuur van de gemeente Loon op Zand waarschuwde dat het bedrijf de exploitatievergunning voor een park in Kaatsheuvel zou kunnen gebruiken om „strafbare feiten” te plegen.

Achter de slagbomen van dit Toppark leken eigen regels te gelden

Huisbankier Rabobank kondigde extra onderzoek aan naar de geldstromen bij Topparken en Europarcs. In afwachting van de uitkomsten staat de bancaire dienstverlening aan beide bedrijven op een laag pitje.

Inmiddels zijn vakantieparken ook een politiek thema. Vorige week beantwoordde minister Hugo de Jonge (CDA) 85 Kamervragen over het opkopen van voormalige campings en verzekerde hij de Kamer dat het „bestrijden van criminaliteit met betrekking tot vakantieparken” bij gemeenten, provincies, Rijk en andere organisaties „op het netvlies” staat.

Huis met wielen

„Wij verhuren meer dan vierduizend vakantiewoningen en kunnen niet aan iemands hoofd zien of hij crimineel is”, verdedigt Topparken-oprichter Janus Bergervoet (71) zich tegenover NRC, in het bijzijn van zijn financieel directeur, marketingmanager en beoogd opvolger – kleinzoon Didier. Het viertal benadrukt dat ze hun best doen randfiguren te weren, maar dat Topparken „de douane niet is”. En bovendien: zij hebben juist het afgelopen jaar keihard gewerkt om vakantieparken een facelift te geven.

Bergervoet geldt als de pater familias van het Nederlandse vakantievastgoed. In een halve eeuw bouwde hij zijn Caravanbedrijf Bergervoet op de Veluwe uit tot een miljoenenimperium van vakantieparken. Zijn gouden uitvinding: wielen onder het chalet. Daardoor zijn de vakantieverblijven formeel caravans in plaats van woningen. Door deze truc heeft Bergervoet geen last van de strenge bouw- en bestemmingsplanregels voor vakantiehuizen en heeft hij probleemloos duizenden ‘mobiele’ woningen in recreatiegebieden neergezet, om de wielen vervolgens te demonteren en de luxe caravan in te graven.

Foto Bram Petraeus
Foto Bram Petraeus
Foto’s Bram Petraeus

Een aantal familieleden dat bij hem in de zaak werkte, kopieerde zijn werkwijze en zette eigen recreatieketens als Droomparken en Succesparken op. Achterneven Wim en Wouter Vos steken hem inmiddels naar de kroon met hun Europarcs, shirtsponsor van Feyenoord. Volgens de eigen website heeft de keten 12.500 vakantiewoningen, een jaaromzet van 723 miljoen en 500.000 jaarlijkse gasten, waarmee het bedrijf hard op weg is marktleider in Nederland te worden.

Beide bedrijven stellen tegenover NRC dat zij ten onrechte in het verdomhoekje zijn geplaatst. Kern van hun verweer: zij zijn niet het probleem, maar de oplossing – de redders in nood die verloederde campings opkopen om daar weer levensvatbare vakantieparken van te maken.

Die redding is evenwel niet gratis, blijkt uit een reconstructie door NRC van de zakelijke levenswandel van Janus Bergervoet en zijn familieleden. Uit gesprekken met betrokkenen en (oud-)medewerkers en uit interne, gemeentelijke en kadastrale stukken en regionale krantenarchieven komt een beeld naar voren van een clubje zakelijk zeer succesvolle familieleden die de grenzen van de wet opzoeken en daar ook geregeld overheen gaan. Naast schendingen van bestemmingsplannen, milieudelicten, illegale tewerkstelling en belastingontduiking zijn er sterke aanwijzingen voor witwasdelicten. Twee directieleden (de een van Topparken, de ander van Droomparken) zijn bovendien recent veroordeeld, de een voor verkrachting, de ander voor een steekpartij met fatale afloop.

Vergunninkies voor campingkies

Janus Bergervoet (71) is de klassieke selfmade recreatieondernemer: zongebruind, met hagelwitte tanden, golvend wit haar, een geweven blauwe trui en spijkerbroek met pakje sigaretten in de achterzak. Op zijn Whatsapp-profielfoto poseert hij in een duur etablissement in Marbella bij de tekst „I’m rich but not stupid!”.

Wie Bergervoet ontmoet, kan hem makkelijk onderschatten. Hij praat binnensmonds, over „vergunninkies” voor „campingkies”, waar hij „hele mooie parkjes” van heeft gemaakt. Goed lezen en schrijven heeft hij nooit geleerd. „Deze handen,” vertelt hij „zaten vroegen onder de blaren – ik kon me geen personeel veroorloven. Ik was monteur, verkoper, alles tegelijk.”

Janus Bergervoet met dochter Riekie en zoon Peter, 2018. Foto Martijn Steiner Lovisa / De Beeldunie

Adrianus Wilhelmus Antonius Bergervoet – kortweg Janus – wordt op 3 maart 1951 geboren in Groningen in een familie van ‘reizigers’, rondtrekkende woonwagenbewoners. Als het reizen eind jaren zestig wordt verboden, vestigen de Bergervoeten zich op een kamp op de Veluwe. Zijn vader handelt in caravans en samen met zijn oudere broer Jan rolt Janus Bergervoet in dezelfde handel. Voor honderd gulden per maand huren de broers eind jaren zestig in Gelderland een stukje grond. Caravanbedrijf Bergervoet ontpopt zich al snel tot grootadverteerder in De Telegraaf. Wie „nieuwe of gebruikte sta-, veluwe- of toercaravans” zoekt van „kwalitatief absolute topklasse” moet in Harskamp zijn.

Het is snelle handel: kopen, oplappen en doorverkopen. Bergervoet vertelt later hoe hij oude caravanbanden zwart spuit om ze een nieuwe uitstraling te geven, memoreren twee oud-medewerkers.

In de jaren tachtig legt Bergervoet – door bekenden omschreven als charmant, sluw en voor de duvel niet bang –de kiem voor zijn succes. Hij ziet dat zijn handel kan groeien als hij caravans verkoopt in combinatie met staplaatsen. In 1986 kopen de broers Bergervoet daarom voor 400.000 gulden hun eerste camping: Groot Panorama in Beekbergen.

In de jaren daarna voegen de neven Wim en Hoevert Vos zich bij de broers. Onder meer onder de naam Continental Rekreatie stort de familie zich op de vakantieparkenontwikkeling. Ze hebben de tijdgeest mee. De klassieke kampeerder – de vakantievierende arbeider – wordt verdrongen door een nieuw type recreant. Die is kapitaalkrachtiger en verlangt meer comfort, een eigen wc en als het even kan ook een zwembad op het kampeerterrein. Dat is voor veel campingeigenaren te veel gevraagd. Continental Rekreatie (of een andere bv van Bergervoet en Vos) kan daardoor voor een appel en een ei de terreinen overnemen en deze aanpassen aan de eisen van de moderne tijd.

De klassieke kampeerder – de vakantievierende arbeider – wordt verdrongen door een nieuw type recreant. Die is kapitaalkrachtiger en verlangt meer comfort, een eigen wc en als het even kan ook een zwembad op het kampeerterrein

Politiek Den Haag zorgt voor wind onder de vleugels: vanaf 1995 mogen kampeerterreinen het hele jaar door open blijven. Ook verdwijnt de wettelijke huurbescherming voor langkampeerders met een vaste staplaats, waardoor zij door nieuwe eigenaars binnen enkele maanden van de camping kunnen worden gewerkt.

Gaandeweg perfectioneren de Vossen en Bergervoeten hun bedrijfsmodel, dat bestaat uit een aantal stappen. Eerst vegen ze oude campings leeg en daarna knippen ze de parken op en verkopen ze de perceeltjes – met stacaravans uit eigen stal – tegen zo hoog mogelijke marges aan particulieren. De campings krijgen ten slotte een naam met meer allure: camping ’t Hazendal verandert in Bospark Ede, camping Schoonbron wordt Residence Valkenburg.

Bospark Ede, een chaletpark van Topparken. Alle oude chalets worden daar nu vernieuwd.Foto Bram Petraeus

Het succes is ongeëvenaard. Rond de eeuwwisseling heeft Continental Rekreatie belangen in en banden met tientallen vakantieparken door heel Nederland. Voormalig SP-Kamerlid Paulus Jansen noemt de handelswijze van de recreatieondernemers in 2003 „de snelste manier om rijk te worden na de handel in harddrugs”.

Verliezers zijn er ook: de langkampeerders die op een overgenomen camping stonden. Hun huurovereenkomst wordt zonder reden opgezegd en zij moeten – vaak met chalet en al – vertrekken, of een nieuwe, dure vakantiewoning kopen. Juridisch mag het, al leidt de praktijk tot verzet en mistroostige artikelen over verjaagde vaste gasten in de regionale pers.

Met vakantieparken gaat Bergervoet net zo om als met oude caravans: kopen, oplappen en doorverkopen. Groot Panorama gaat in 1996 voor een kleine 2 miljoen gulden van de hand, blijkt uit het Kadaster: het vijfvoudige van de aanschafprijs. Soms wordt zaken gedaan met investeerders van dubieus allooi. In 2000 en 2001 doet hij twee vakantieparken over aan een vastgoedondernemer die bv’s beheert met miljoenen van de in 1991 geliquideerde hasjhandelaar Klaas Bruinsma, blijkt onder meer uit Kamer van Koophandel-stukken en brieven uit die tijd.

Het imperium van Bergervoet bestaat inmiddels uit een kluwen bv’s en bedrijfsnamen. Daardoor kan hij lang onder de radar opereren, maar rond de millenniumwisseling komt hij vol in de schijnwerpers te staan. De aanleiding: een nieuw opgerichte ‘Belangenvereniging voor Gedupeerde Recreanten’ gaat onder leiding van voorzitter Ruud Rietveld de strijd aan. De besnorde ingenieur begint na een aanvaring met Bergervoet de website campingmaffia.nl, waarop hij onder meer het wegpesten van campingbewoners en het vernielen van stukken bos uit de doeken doet. In een groot Telegraaf-artikel („Wild West op de camping”) vertelt Rietveld over zijn jarenlange juridische strijd tegen Continental, waarna zijn mailbox overloopt van mails van klagende kampeerders.

Dan start Bergervoet een tegenoffensief. Hij zet advocaten en een detectivebureau op de zaak, die munitie aanleveren voor een uitzending van journalist Willibrord Frequin – een goede bekende van Bergervoet.

Foto Bram Petraeus

Frequin portretteert Rietveld in 2001 als dader en Bergervoet als slachtoffer. In driedelig pak vertelt hij Frequin in de televisiereportage hoe veel pijn het hem doet dat hij wordt weggezet als exponent van de ‘campingmaffia’. „Als het aan mij ligt kan ik zo beginnen met huilen”, zegt Bergervoet. „Ik heb na zitten denken om met het bedrijf te stoppen. Zo verdrietig ben ik ervan.” Vervolgens wordt Rietveld door Frequin overvallen op een parkeerplaats. „Ik laat het niet gebeuren dat mensen naar de klote gaan door u”, foetert de in mei 2022 overleden ‘brutaalste verslaggever’ van Nederland. Twee oud-personeelsleden zeggen dat Bergervoet betaald heeft voor de uitzending. Die ontkent.

Voor Rietveld loopt de uitzending – en een aantal door Bergervoet aangespannen rechtszaken – slecht af. Hij mag zich niet meer negatief over Bergervoet uitlaten en tot overmaat van ramp laten de Belastingdienst en opsporingsdienst FIOD, die zijn verhaal over Bergervoet in eerste instantie zeer serieus nemen, hem in de steek. Hij is een aantal jaar informant, maar tot een strafrechtelijk onderzoek naar het recreatie-imperium komt het niet. Als Rietveld later zijn beklag doet, mailt een FIOD-teamleider vanaf zijn privéadres: „Laat de hele rotbende de bende zijn van een ander. Je hebt meer dan genoeg gedaan en mag trots zijn op wat je hebt bereikt.”

Altijd Feest Marketing

Na de uitzending kan Bergervoet bijna twintig jaar lang in relatieve rust zijn imperium uitbouwen. De besmette naam Continental Rekreatie verdwijnt naar de achtergrond en de familieleden gaan op eigen houtje verder. Broer Jan Bergervoet richt Succesparken op, neef Wim Vos Europarcs en neef Hoevert Vos Droomparken. Janus zelf begint in 2004 Topparken. Hun bedrijven staan „volledig los van elkaar”, benadrukken ze sindsdien.

De Vossen en Bergervoeten kleuren graag buiten de lijntjes. Ze wachten niet altijd op toestemming, ze doen het gewoon – of dat nou in Ede is in 2004 (illegale bomenkap) of in 2018 in Biddinghuizen (chalets buitendijks plaatsen zonder vergunning). De reeks overtredingen van uiteenlopende wet- en regelgeving door Topparken, Europarcs en Droomparken is lang. De ene keer wordt een te groot zwembad aangelegd, dan staan er te veel chalets of vinden illegaal in Nederland verblijvende bouwvakkers er een permanent onderkomen.

Vaak worden de ongewenste situaties, zoals die in Ede en Biddinghuizen, later gelegaliseerd, valt in lokale kranten te lezen. Gemeenten hebben baat bij Bergervoeten en Vossen. Zij helpen hen van verwaarloosde campings en probleemdossiers af en de gemeentekas vaart er wel bij. Hoe drukker het vakantiepark, des te meer toeristenbelasting zij innen.


De arbeidswetgeving heeft daarbij geen prioriteit. De Arbeidsinspectie treft in 2021 op drie Droomparken uitgebuite schoonmakers aan, die – in opdracht van onderaannemers – de vakantiehuisjes poetsen. Ook fiscaal is er opmerkelijk gedrag. Uit tal van facturen blijkt dat Topparken rekeningen voor privékosten naar de zakelijke vennootschap JWP Investments laat sturen. Van een boomstamtafel (à 1.936 euro) voor zoon Peter thuis tot een kort verblijf hartje augustus in een hotel op Ibiza (à 4.238,40 euro) voor Bergervoets dochter Riekie, haar partner, zoon Didier en een vriendin. De Bergervoeten rijden bij voorkeur in auto’s met Duitse nummerplaten. Het voordeel daarvan: de eigenaar hoeft in Nederland geen BPM en wegenbelasting te betalen.

Ten slotte blijkt het bij Topparken mogelijk een vakantiewoning deels met zwart geld af te rekenen. De Telegraaf berichtte er in juni over en oud-medewerkers bevestigen dat relaas tegenover NRC. Het blijkt ook uit heimelijke video-opnames die een detectivebureau in 2021 in opdracht van een oud-directeur met een arbeidsconflict maakte bij drie Topparken. De beelden zijn door NRC ingezien. Op camera vragen pseudokopers of zij zo’n 20 procent van de aankoopsom van een vakantiewoning zwart kunnen voldoen. Dat kan, zeggen de Topparken-verkopers na ruggespraak met de directie. Ze vertellen ook dat er een speciaal codewoord bestaat voor zwart geld. In dat geval zetten ze op verkooppapieren „onder voorbehoud akkoord directie”, waarna de financiële administratie weet wat ze te doen staat. Oud-medewerkers stellen tegenover NRC dat de praktijk van deels zwarte betalingen al decennia teruggaat – zelfs nog uit de guldentijd stamt.

Sowieso deinzen de verkopers voor weinig terug. Omdat zij chalets (zoals de ‘Module Noir’ op Bospark Ede) verkopen die duurder zijn dan 100.000 euro, vallen zij buiten de controles van toezichthouder AFM. De verkopers spreken om die reden niet over de ‘Autoriteit Financiële Markten’, maar over ‘Altijd Feest Marketing’.

Op camera vragen pseudokopers of zij zo’n 20 procent van de aankoopsom zwart kunnen voldoen. Dat kan, zeggen de Topparken-verkopers

Zij sporen aspirant-kopers aan om bij hun eerste bezoek aan een park direct een koopcontract van één A4’tje te tekenen, ook als de woning er nog niet staat. De investering wordt aangeprezen als een zeer aantrekkelijke belegging in recreatievastgoed, die drie of vijf jaar lang „8 procent gegarandeerd rendement” oplevert.

Het rendement is deels een sigaar uit eigen doos. Bergervoet rekent een extra bedrag bovenop de verkoopprijs, dat hij vervolgens als ‘rendement’ uitkeert. Volgens oud-medewerkers speelt Topparken bovendien vals door het gebruik van een speciaal softwareprogramma. Het is daarmee mogelijk om bij de verhuur de ene chalet voor te trekken op de andere.

Geregeld kloppen gefrustreerde beleggers na de garantieperiode aan bij Topparken. „Nu dat is afgelopen haalt de woning helemaal geen rendement en kost dit ons geld”, fulmineert een chalet-eigenaar in 2017 in een klaagschrift in bezit van NRC. De man, die de kleine lettertjes niet heeft gelezen, is daarnaast boos dat zijn vakantiewoning in werkelijkheid „een caravan blijkt te zijn”.

Donkere wolken

Dankzij de vakantieparkenbusiness leiden de families Bergervoet en Vos een jetsetleven. Beelden daarvan gaan rond in appgroepen van Topparken-medewerkers. Bergervoet op een plezierboot bijvoorbeeld, hossend op zijn lijflied: Ria Valks hitje uit 1962 ‘Janus, pak me nog een keer’. Op de Veluwe trekt het wagenpark van Bentleys, Ferrari’s en Mercedessen met Duitse nummerplaten bekijks, net als de kapitale villa’s die zij voor zichzelf laten bouwen – met zwembaden en inpandige kroegen.

In 2019 maken de broers Vos, Bergervoets neven, de klapper van hun leven door voor tientallen miljoenen 51 procent van Europarcs aan private-equity-investeerder en pensioengeldbelegger Waterland te verkopen. Die koopt daarna ook het kleinere Droomparken van hun oom Hoevert Vos voor 92 miljoen euro. De geplande overname van Topparken voor 100 miljoen euro loopt spaak. Janus Bergervoet verkoopt Waterland uiteindelijk ‘slechts’ drie vakantieparken.

Tot zover de schelmenroman over Janus Bergervoet en zijn familieleden, die veel durven, weinig op hebben met regels en de lokale overheid elke keer de hielen laten zien. Door een aantal recente gebeurtenissen – het RIEC-rapport, een serie publicaties in De Telegraaf („Vakantie in witwasparadijs”) en 85 Kamervragen – ligt Bergervoet inmiddels meer onder vuur dan twintig jaar geleden. Zelf begrijpt hij daar weinig van, vertelt hij in het bijzijn van het Topparken-management aan een tafel vol luxe broodjes. „Waarom moeten ze mij nou hebben?,” vraagt hij vertwijfeld. „Ik weet het serieus niet.”

Foto Bram Petraeus
Foto Bram Petraeus
Foto’s Bram Petraeus

Een deel van de verklaring ligt in slechte publiciteit die volgde op een conflict met een voormalig directeur van zijn recreatiebedrijf. Die schakelde het detectivebureau in dat de pseudokopers met zwart geld filmde. Het rapport en de beelden van Topparken-verkopers belandden in de media. Ook andere veroordelingen trokken de aandacht. Bergervoets zoon Peter werd dit jaar veroordeeld tot dertig maanden celstraf vanwege het verkrachten van een au pair. Hij ontkent en tekent hoger beroep aan, maar treedt terug uit de directie van Topparken. Eerder zat een familielid van de Vossen, die zich op Linkedin als Droompark-directeur presenteert, jaren vast vanwege een fatale steekpartij.

Een tweede verklaring is de strengere koers van lokale autoriteiten. Veel gemeenten gebruiken inmiddels de wet Bibob, van oudsher een instrument om foute horecaondernemers te weren, tegen vakantiepark-exploitanten.

Volgens een opsporingsbron onderzoekt de FIOD momenteel of deze aanwijzingen kan vinden voor het witwassen van geld via vakantieparken. Bergervoets huisbankier Rabobank weigert nieuwe dienstverlening. Vakantieparkprojecten dreigen spaak te lopen.

Een gotspe, stelt Bergervoet. „Wij doen helemaal niks verkeerd. Ieder stuk grond dat we verkopen gaat via de notaris en alles wordt keurig per bank overgemaakt.”

Hij wuift alle beschuldigingen van wetsovertredingen weg. Hooguit is er wel eens een boom gekapt zonder vergunning. „Maar dat waren oude, gevaarlijke bomen waar kinderen onder liepen te spelen.”

En de zilvergrijze Bentley die staat te glimmen op de oprijlaan van De Scheleberg, de Porsche waarin zijn zoon rijdt, de Mercedes van zijn dochter en Bergervoets felrode Ferrari 812 GTS die volgens een autoblog recent door zijn kleinzoon in een nabijgelegen greppel werd geparkeerd – waarom hebben die toch Duitse nummerplaten? Bergervoet houdt zich van de domme. Duitse nummerplaten? „Nee hoor, ik rijd meestal met een Nederlands kenteken.” Hij heeft wel wat wagens met Duitse nummerplaat – zegt hij – maar dat zijn antieke Mercedessen. „Dat is liefhebberij. Die mag ik in mijn vrije tijd graag opknappen, een beetje plamuren en schuren. Die staan gewoon in de garage.”

Foto’s Bram Petraeus