Meestal brengt de provincie Utrecht slecht nieuws

De nieuwe rubriek Op deze plek iedere week een rubriek waar we na één aflevering weer mee stoppen. In ‘De maat der dingen’ bespreken we cliché-vergelijkingen. In deze eerste en tevens laatste aflevering: de provincie Utrecht.

De Lofoten zijn iets kleiner dan de provincie Utrecht. Het laatste Europese oerbos is bijna net zo groot als de provincie Utrecht. Zanzibar is iets groter dan de provincie Utrecht.

De provincie Utrecht is de kameleon van de vergelijking. Ze duikt overal ter wereld op, telkens in andere gedaanten. Met één terugkerende eigenschap: haar oppervlak.

Meestal brengt de provincie Utrecht slecht nieuws. Bosbranden, afbrekende ijsschotsen, sprinkhanenzwermen, monoculturen. Allemaal zo groot als de provincie Utrecht. Soms maakt de provincie Utrecht weinig indruk. Een deelstaatje zo groot als de provincie Utrecht – het zal wel. Maar een ijsschots zo groot als de provincie Utrecht, wow! En zo’n sprinkhanenplaag, je zult er maar in terechtkomen! Helemaal overdonderend wordt het als er nog een maat bij komt: het gewicht van zo’n ijsschots in olifanten bijvoorbeeld. Of het aantal sprinkhanen in suikerkorreltjes. Hoewel die maten toch lastiger zijn dan de provincie Utrecht. Want wie weet eigenlijk hoe zwaar een olifant is of hoeveel suikerkorrels er in een pak zitten?

De kracht van de provincie Utrecht is dat je er meteen beeld bij hebt. De vergelijking met Zeeland of Noord-Holland wordt ook weleens gemaakt, maar die provincies hebben hun vorm niet mee. Het helpt dat Utrecht een min of meer massieve klont is. Bij nadere beschouwing lijkt de provincie weliswaar eerder op een liggende dromedaris, maar je kunt je bij de grootte van de provincie Utrecht meer voorstellen dan bij het grillige en waterrijke Zeeland. Via de A12 rij je in een dik half uur door de provincie Utrecht. En al fietsend over de Utrechtse Heuvelrug kom je in tweeënhalf uur van Rhenen naar Eemnes. Dat geeft enig houvast als je wilt weten hoe lang het leuk is op Lesbos of Gran Canaria. Al is het schijnzekerheid, want zoveel fiets- en wandelroutes als in de provincie Utrecht vind je waarschijnlijk nergens.

Het laat meteen zien dat vergelijkingen met de provincie Utrecht maar beperkt bruikbaar zijn. Het vergelijkingsmateriaal heeft bij voorkeur min of meer dezelfde vorm en er mogen geen andere eigenschappen dan de oppervlaktemaat aan de haren bij worden gesleept. Net zoveel inwoners, varkens of kastelen als in de provincie Utrecht: dat zegt niemand iets.

Ook moet de provincie niet te vaak vermenigvuldigd of gedeeld worden. Een halve provincie of twee keer de provincie: oké. Maar zes keer de provincie Utrecht, zoals het Amerikaanse Yellowstone? Dan toch liever Friesland en Drenthe samen.

Hoe méér provincies Utrecht, hoe onnauwkeuriger het wordt. Helemaal als je uitgaat van 1.485 vierkante kilometer landoppervlakte (Wikipedia). Volgens een woordvoerder van de provincie Utrecht moet het 1.560,1 vierkante kilometer zijn. (Dat vermenigvuldigen gaat trouwens ook snel fout als je in voetbalvelden rekent, omdat niet elk voetbalveld even groot is.)

Ten slotte is de vergelijking alleen inzetbaar voor een Nederlands publiek, dat bekend is met de provincie Utrecht. In het Verenigd Koninkrijk schijnt Wales – bijna 14 keer zo groot als de provincie Utrecht, of half Nederland – de maat der dingen te zijn. En in Duitsland is Qatar ruim vier keer zo groot als Saarland (2.570 vierkante km).

De provincie Utrecht heeft niemand in dienst die toezicht houdt op vergelijkingen met de provincie Utrecht en deze vastlegt. Daar hebben ze het waarschijnlijk ook te druk voor. Er moeten nog windmolenparken worden aangelegd en natuurgebieden worden beschermd, zo groot als de provincie Utrecht. Gelukkig niet allemaal in Utrecht, maar vaak toch wel een stukje.

Het zou ook een venndiagram kunnen opleveren: twee even grote cirkels: één is de provincie Utrecht, de andere laat zien wat er nog moet gebeuren in een gebied zo groot als de provincie Utrecht. En dan kijken hoe die cirkels elkaar overlappen.

Suggesties: weekend@nrc.nl