Maleisië kiest progressieve coalitie

Maleisië De nieuwe progressieve premier Anwar Ibrahim (75) was de ‘underdog’ maar ook een oudgediende.

Premier Anwar Ibrahim (75).
Premier Anwar Ibrahim (75). Foto Frazy Ismail/AP

Progressief Maleisië haalt opgelucht adem. Anwar Ibrahim (75), leider van de progressieve coalitie Pakatan Harapan (de Alliantie van Hoop), is vandaag beëdigd als de tiende premier van Maleisië. Het betekent tevens een persoonlijke triomf voor Anwar Ibrahim na een lange persoonlijke strijd. Hij zat twee keer in de gevangenis, onder meer na waarschijnlijk politiek gemotiveerde beschuldigingen van ‘sodomie’. Drie keer ook strandden zijn pogingen om een plek op het regeringspluche te bemachtigen.

De vraag is nu of hij in staat is de tijdens zijn campagne beloofde hervormingen te realiseren. Maleisië maakt een moeilijke periode door. Het gaat gebukt onder economische problemen, politieke chaos, wanbeleid en corruptie.

Anwar Ibrahim moet bovendien samenwerken met het machtsblok Barisan Nasional, geleid door UMNO, de partij die decennialang de Maleisische politiek heeft gedomineerd. Barisan Nasional verloor bij de verkiezingen van afgelopen zaterdag weliswaar fors, maar is nodig om een coalitie met een meerderheid in het 220 leden tellende parlement te vormen.

De conservatieve oppositiecoalitie ‘Perikatan Nasional’ (PN), die bij de verkiezingen met 73 zetels als tweede eindigde, is hierdoor naar de zijlijn gemanoeuvreerd.

Nieuw politiek tijdvak

Anwar Ibrahims Pakatan Harapan-coalitie, geleid door de PKR (de Partij van Gerechtigheid voor het Volk), won 82 zetels. Ook niet genoeg dus om zelfstandig een meerderheidskabinet te vormen. Voor het eerst in de Maleisische geschiedenis beweerden beide oppositieleiders, dat ze met steun van andere partijen tot een meerderheid konden komen. De PN-coalitie kon haar bewering uiteindelijk niet staven. Maar na gesprekken met de koning gaf de rechts georiënteerde coalitie ‘Barisan Nasional’ (BN) haar steun aan een regering onder leiding van de PH.

Voor Maleisië begint nu een nieuw politiek tijdvak, waarin Barisan Nasional niet langer de dienst uitmaakt. Massaal keerden de kiezers zich zaterdag van dit machtsblok af. De coalitie werd de laatste jaren gekenmerkt door interne machtsstrubbelingen en corruptieschandalen, zoals het ‘1MDB-schandaal’, waarbij voor miljarden euro’s aan overheidsgeld werd weggesluisd door leiders van de UMNO-partij, onder andere oud-premier Razak.

In 2018 verloor UMNO ook al de verkiezingen. Maar haar tegenstanders, onder wie Anwar Ibrahim, lagen al snel zodanig met elkaar overhoop dat de oppositiecoalitie in 2020 alweer uiteenviel.

De winnende coalitie van dit weekend, Pakatan Harapan, wordt gezien als progressief. Zo maakt de nieuwe partij MUDA, opgericht door de 29-jarige Syed Saddiq, oud-minister van Sport, deel uit van de coalitie.

Veel partijen in Maleisië zijn gevormd langs etnische lijnen. Zo is UMNO van oudsher een Maleis-etnische partij. Ook deden bij de verkiezingen van afgelopen zaterdag partijen mee die een nog extremere etnische politiek voorstaan.

Multicultureel en minder corrupt

Partijen uit de winnende PH-coalitie hebben zich in de campagne echter juist fel gekant tegen zulke etnische en religieuze conservatieve politiek. Veel aanhangers hopen ook juist op een progressiever, multicultureel en minder corrupt Maleisië. Een deel van de progressieven hoopt tevens dat de coalitie onder leiding van Anwar Ibrahim de groeiende invloed van conservatieve islamitische stromingen in Maleisië kan beperken.

Anwar Ibrahim is geen nieuwkomer. Hij verkeerde vaker dicht bij het hoogste ambt. Zo gold hij in de jaren negentig als vice-premier en minister van Financiën als de beschermeling van de toenmalige UMNO-leider Mohamad Mahathir. In 1998 raakten beiden echter gebrouilleerd. Anwar Ibrahim werd vervolgens wegens sodomie- en corruptiebeschuldigingen uit zijn ambt gezet.

Veel critici zijn er nog altijd van overtuigd, dat de aanklacht was gefabriceerd en Mahathir erachter zat, omdat hij geen krachtige rivaal naast zich duldde. Anwar Ibrahim werd maar liefst twee keer voor sodomie veroordeeld en heeft enkele jaren in de cel gezeten. Hij ontving in 2018 een pardon van de koning. Dit jaar kon hij dus eindelijk een gooi doen naar het door hem zo gewenste premierschap.

Toch heerst er ook onder PH-stemmers enige scepsis: kan Anwar Ibrahim als oudgediende van UMNO wel echt progressieve verandering brengen? Bij de campagne omschreven PH-aanhangers hun keuze voor Anwar Ibrahim aan de NRC als ‘minst slechte van de kandidaten’. Hij krijgt dus het voordeel van twijfel. Maar omdat hij lange tijd ‘de underdog’ was en zich tegen alle verwachting in na een moeilijke weg heeft teruggevochten naar het hart van de macht, geven velen hem het voordeel van de twijfel. Deze donderdag deed koning Sultan Abdullah Ahmad Shah hetzelfde en besloot zijn goedkeuring te verlenen aan het premierschap van Ibrahim.

Lees ook: Jonge Maleisische kiezers hebben genoeg van oude politiek