Wat maakt een spelletje écht leuk?

Speelplezier Wat maakt een spel ‘leuk’? Het moet in ieder geval een geloofwaardige wereld oproepen.

Bewerking NRC

Er bestaan waarschijnlijk nog meer spelletjes dan er biersoorten zijn. Niet zo gek, bij allebei zijn er ontelbare variatiemogelijkheden in de samenstellende delen. Wel of geen dobbelstenen, wel of geen hoge gisting, spelbord of alleen losse kaarten, broeimout of roostmout, of allebei! Enzovoorts, álles kan eindeloos anders. En net als bij bier speelt de persoonlijke smaak een belangrijke rol bij de vraag of iets ‘leuk’ is. Ook omstandigheden en het gezelschap bepalen uiteindelijk of een spel spelen goed uitpakt.

Zelf heb ik warme herinneringen aan een verzekeringsspel dat we ooit kregen van een buurman, een promotiedingetje van zijn bedrijf. Geweldig was het. Het juiste spel op het juiste moment. Sowieso kunnen die vaak veronachtzaamde weggevertjes juweeltjes zijn, zoals het onderwaterpijplijnenspel Spaghetti Junction, dat ooit voor offshorebedrijf All Seas werd geproduceerd. Ook Het Grote Parkeerspel van parkeergaragegigant P1 ben ik nooit meer vergeten.

Bij alle variatie bestaan er wel basiseisen voor een ‘leuk spel’. De belangrijkste is: gelijke kansen. Johan Huizinga schreef het al in zijn standaardwerk Homo Ludens (1938): een spel moet een éígen domein vormen met eigen regels, apart van de gewone werkelijkheid. Een goed spel moet een geloofwaardige eigen wereld oproepen, of dat nou de Londense metro is in het fantastische London Game (óók ooit begonnen als promotiespel!) of de Caribische Zee in Pirates!. Idealiter zijn verschillen in kennis en vaardigheid uit de gewone wereld irrelevant. Makelaars zijn niet significant beter in Monopoly, een biomedicus triomfeert niet vaker in Pandemie. Precies daarom is Scrabble alleen leuk met tegenspelers van gelijke taalvaardigheid, daarom is Trivial Pursuit een gevaarlijk partyspel: het kan een gezelschap behoorlijk scheeftrekken. In het belang van die gelijke kansen moet een goed spel zeker ook gelegenheid geven om een achterstand in te halen. Voor wie pech had, moeten kansen kunnen keren.

Een laatste vereiste: niet te ingewikkelde regels. Je moet niet eerst uren hoeven oefenen. Daarin bestaat wel een paradox. Het oeroude Oost-Aziatische spel Go heeft een simpel bord van 19 bij 19 lijnen, simpele stukken in zwart en wit en een handvol simpele regels. Het is een van de ingewikkeldste denkspellen die er bestaan.

Lees ook: Bij de mens is álles spel

Tien klassiekers die je wilt blijven spelen


30 Seconds

Pijlsnel partyspel. Laat je partner zo snel mogelijk vijf woorden raden zonder die woorden zelf te zeggen.

999games, 3-28 spelers, € 32,99


Dog. Den Letzten beissen die Hunde

Een sterk verbeterde versie van het aloude Mens erger je niet!, met loopkaarten in plaats van een dobbelsteen.

Schmidt Spiele, 2-6 spelers, € 30


Barricade

Ultiem renspel: verhinder elkaar de doorgang en werk samen tegen wie te ver vooruit is.

Ravensburger, 2-4 spelers, €19


Backgammon (allerlei uitvoeringen)

Geavanceerde en oeroude versie van Barricade voor twee spelers: breek door de barrières van je tegenstander.


Mancala (allerlei uitvoeringen)

Oeroud spel zonder dobbelstenen: werk je stenen door de kuiltjes zo snel mogelijk naar het einde.


Eenentwintigen

Simpel kaartspel voor iedereen dat spannend blijft (verhoog wel bij elke nieuwe ronde de inzet).


Catan

Neoklassiek bordspel dat Risk en Stratego doet verbleken: bezet op vreedzame wijze een eiland door straten en steden te bouwen.

999 Games, 3-4 spelers, € 37


Qwirkle

Mooie cijferloze variant op Rummicub met prachtige vormen.

999 Games, 2-4 spelers, € 30


Ticket to Ride

Sterk verbeterde variant van Reis door Europa: leg spoorlijnen aan om verschillende steden te verbinden.

Days of Wonder, 2-6 spelers, € 34


Dominion

Een handelsspel vermomd als strijdspel, waarbij je kaarten koopt en uitspeelt, vol te veroveren provincies, te bestrijden heksen, milities, raadgevers, dieven en houthakkers.

999 Games, 2-4 spelers, € 45