Opinie

De wetenschap achter zelfhypnose

Gemma Venhuizen

Kun je als dominee ook atheïst zijn? Is het geloofwaardig om als vegetariër een slagerij te openen? En: hoe kwalijk is het wanneer je als baas van een populair-wetenschappelijk tijdschrift in je vrije tijd alternative facts verkondigt? Vorige week kwam naar buiten dat waarnemend hoofdredacteur van maandblad Quest, content director Lyn Kuyper, ook actief is als lifestylecoach op Instagram. Via haar account The Energy Feed promoot ze zelfhypnose en oil pulling (gorgelen met olie) – activiteiten die zacht gezegd niet wetenschappelijk onderbouwd zijn. Ook ‘bewijst’ ze het gelijk van Masaru Emoto, de man die een maand lang twee kommen rijst toesprak: de ene liefkozend, de ander haatdragend. (De beminde rijst bleef geurig, de beschimpte rijst bedierf. Een derde kom, volledig genegeerd, beschimmelde het sterkst. Volgens Emoto toonde het de verwoestende energie van haat en verwaarlozing, maar objectief bewijs is nooit gevonden.)

Quest-uitgever Hearst vindt dat er in „een beleid van diversiteit en inclusiviteit (…) ruimte moet zijn voor een eigen visie en mening”, blijkt uit een interne brief die gelekt is aan website GeenStijl. Het Instagram-account betekent volgens de directie niet „dat Lyn een fundamenteel andere kijk heeft op wat wetenschap is”, maar dat ze „ruimte openlaat voor bepaalde niet (geheel) wetenschappelijk bewezen zaken”.

Ik las het bericht met een knoop in mijn maag. Juist in een tijd vol online desinformatie moet je er als lezer van uit kunnen gaan dat een wetenschapsredactie objectiviteit hoog in het vaandel heeft. In theorie kan het best dat Kuyper feit en fictie in Quest van elkaar zal scheiden. Maar dat juist nu een forse reorganisatie wordt doorgevoerd stemt weinig hoopvol, net als het feit dat een NRC-collega recent drie (oud-)Quest-redacteuren sprak die vrezen dat het blad een radicaal andere koers gaat varen. (Kuyper en Hearst wilden niet reageren.)

„Communicatie, dus ook wetenschapscommunicatie, is nooit doeltreffend”, schrijft literatuurwetenschapper Liesje Schreuders deze week in een opiniestuk voor NRC. Ze ageert daarin tegen het nationaal centrum voor wetenschapscommunicatie dat op initiatief van minister Dijkgraaf gestalte zal krijgen. Volgens Schreuders is communicatie een term die „niet uit[gaat] van feiten en waarden” en „vertroebelt en verwart”. Dat ze daarmee haar eigen woorden in twijfel trekt (alle tekst is immers communicatie), soit, maar in één moeite door maait ze de gehele journalistiek onderuit.

Communicare betekent uit het Latijn vertaald ‘delen’ of ‘gemeenschappelijk maken’. Wie communiceert over wetenschap, als journalist of onderzoeker, moet ernaar streven kennis objectief inzichtelijk te maken. Een wetenschapscommunicatiecentrum kan daaraan bijdragen.

Quest ook? Dat is een kwestie van afwachten.

Gemma Venhuizen is biologieredacteur bij NRC en schrijft elke woensdag een column op deze plek.