Opinie

De spijt kwam laat

Frits Abrahams

De beslissing van Matthijs van Nieuwkerk om met BNNVARA te breken, bespaarde deze omroep een lastige beslissing: moest men met hém breken? Ik was reuze benieuwd naar zo’n beslissing, vooral omdat die omroep in het schandaal rond Van Nieuwkerk kilo’s boter op het gehavende hoofd heeft. Hoe zou men die boter laten smelten, geleidelijk via een tijdrovend onderzoek of met een snelle opzegging van het contract?

„Het feit dat mijn werkgever openlijk twijfelt aan mijn oprechtheid, maakt een verdere samenwerking onmogelijk”, lichtte Van Nieuwkerk toe. Er klinkt de nodige verongelijktheid in zijn woorden door, iets wat ook al opviel in zijn eerste commentaar op het artikel in de Volkskrant. In die reactie betuigde hij, volgens de Volkskrant, geen spijt en reageerde hij ook niet op het feit dat zo veel medewerkers ziek uitvielen.

BNNVARA liet daarop weten teleurgesteld te zijn, waarna Van Nieuwkerk vijf kwartier later met een nieuwe verklaring kwam waarin hij berouwvoller klonk en wél het woord spijt gebruikte. Maar hij ging ook meteen in de tegenaanval: „Tegelijkertijd is dit artikel ook een draconische karikatuur van vijftien jaar DWDD.” Verder constateerde hij dat er redacteuren waren bij wie de grote uitdaging van het programma „in goede handen was” en er waren er „voor wie dat minder gold”; „en voor hen had ik helaas weinig tijd”.

Het is alsof hij wil suggereren: „Het waren kneuzen, en ik kon mijn tijd wel beter gebruiken.”

Dat BNNVARA na bestudering van die eerste tekst begon te twijfelen aan de oprechtheid van Van Nieuwkerk, kan ik me wel voorstellen. Temeer omdat hij in eerdere gesprekken met de leiding had erkend dat hij grenzen was overgegaan, aldus Suzanne Kunzeler, directeur van BNNVARA. Kunzeler, die pas sinds mei 2022 directeur is bij deze omroep, geeft toe dat de leiding al veel eerder had moeten ingrijpen. „Dat dit destijds niet is gebeurd, is pijnlijk voor de oud-collega’s die dit aangaat.”

Eén van die collega’s is Frans Klein, nu NPO-directeur, en tot 2014 als mediadirecteur van de VARA verantwoordelijk voor DWDD. Hij wist van de spanningen rond Van Nieuwkerk, maar deed er te weinig aan. Het is verstandig dat hij zijn werk bij de NPO voorlopig stillegt.

Vaak wordt het gedrag van Van Nieuwkerk verklaard met een verwijzing naar de grote druk waaronder hij moest werken. Hij spreekt ook zelf van „misschien gekkenwerk”. Ik onderschat zijn werk niet, maar als verklaring van zijn gedrag lijkt het me niet toereikend. Er zijn eerder tv-programma’s met een vergelijkbare hoge frequentie geweest, in Nederland door mensen als Sonja Barend, Frits Barend, Henk van Dorp, Paul Witteman, Jeroen Pauw, en er is het Britse voorbeeld van Jeremy Paxman die 25 jaar lang voor de BBC Newsnight presenteerde en bij zijn afscheid zei: „Na 25 jaar wil ik weleens op dezelfde tijd naar bed als de meeste mensen.”

Dergelijke programma’s waren niet omgeven met schandalen als nu bij DWDD. Van Nieuwkerks vrienden reageren met verbijstering, ze hebben nooit iets van zulk onaangenaam gedrag gemerkt. Dat wijst erop dat hij hen behandelde op een manier die hij niet kon opbrengen voor een aantal van zijn collega’s: als gelijkwaardig. Over de oorzaak daarvan zal hij bij zichzelf te rade moeten gaan.