313 schotelantennes gaan zonne-explosies in de gaten houden

Astronomie Een gigantische cirkel met schotelantennes gaat vanuit Tibet explosies in de zonneatmosfeer in de gaten houden.

De cirkel van schotelantennes in Tibet, die een omtrek heeft van drie kilometer. Vanaf de zomer van volgend jaar is de radiotelescoop operationeel.
De cirkel van schotelantennes in Tibet, die een omtrek heeft van drie kilometer. Vanaf de zomer van volgend jaar is de radiotelescoop operationeel. Foto Getty Images

China is klaar met het bouwen van de grootste zonnetelescoop ter wereld. De gigantische kring van antennes staat op de rand van het Tibaanse hoogland in Zuidwest-China, in de provincie Daocheng. Astronomen zullen met de telescoop explosies in de ijle bovenste laag van de zonneatmosfeer – de corona – bestuderen. Zulke explosies kunnen ook op aarde gevolgen hebben.

Verstoringen in het magnetisch veld van de zon veroorzaken explosies in de corona. Soms spuwt de zon daarbij wolken van miljarden tonnen heet zonneplasma met miljoenen kilometers per uur het heelal in.

Geomagnetische storm

Dat plasma kan bij de aarde terechtkomen. Maar dankzij het magnetische veld van de aarde slaan de plasmadeeltjes niet neer op het aardoppervlak. Maar wanneer die deeltjes blijven hangen in het magnetische veld van de aarde verstoren ze het magnetische veld en ontstaat een zogenoemde geomagnetische storm. Zo’n storm kan de communicatie tussen een satelliet en de aarde belemmeren. Ook kunnen radio-uitzendingen en elektriciteitsnetwerken verstoord raken. Daarbovenop kan de energie van magnetische stormen de omringende atmosfeer opwarmen. Dan zet de lucht uit en stijgt die naar boven. Dat verhoogt vervolgens de dichtheid van de hogere luchtlagen. Een satelliet in de luchtlaag met een hogere dichtheid ervaart dan plotseling veel meer weerstand.

Satellieten van Starlink gingen verloren als gevolg van explosies op de zon

Dat laatste gebeurde afgelopen februari met gloednieuwe Starlink satellieten van SpaceX, het bedrijf van Elon Musk. Een Falcon 9-raket bracht 49 satellieten in een lage baan om de aarde, ergens op zo’n 210 kilometer hoogte. Vervolgens kwam er een geomagnetische storm op gang waardoor de weerstand met ongeveer 50 procent toenam. Veertig satellieten konden dat niet aan. Die satellieten vielen langzaam terug in de aardatmosfeer en verbrandden daar.

De zon heeft een cyclus van elf jaar waarin hij schommelt tussen rustige en actieve perioden. De komende vijf jaar komt de zon in een actieve periode, met een hoogtepunt in 2025. In de actieve periodes neemt ook het poollicht toe.

Laatste onderdeel

De gigantische Chinese telescoop, die in het Engels Daocheng Solar Radio Telescope (DSRT) heet, moet vanaf de zomer van 2023 met behulp van radiogolven de ontwikkeling van explosies in de corona in de gaten houden en waarnemen in welke richting het plasma reist. De telescoop bestaat uit 313 schotelvormige radioantennes die de zon volgen, met elk een doorsnede van zes meter. Samen vormen ze een kring met een omtrek van drie kilometer. In het midden staat een antenne van honderd meter hoog die data kalibreert.

De bouw van de telescoop kostte omgerekend zo’n 14 miljoen Amerikaanse dollar. Ingenieurs monteerden twee weken geleden het laatste onderdeel op de telescoop.

Astronomen zullen de waarnemingen met radiogolven van de nieuwe telescoop op de grond combineren met waarnemingen in ultraviolet licht en röntgenstraling van nieuwe Chinese satellieten die om de zon cirkelen.