Veranderde na #MeToo de filmset in Nederland?

Vijf vragen over ‘She Said’ Hoe veranderde #MeToo de Nederlandse filmindustrie de afgelopen vijf jaar? Twee castingdirectors en twee Nederlandse actrices reflecteren.

Van links naar rechts Hywel Madden (Wesley Holloway), Laura Madden (Jennifer Ehle) en Iris Madden (Justine Colan) in 'She Said' over de onthullingen over filmproducent Harvey Weinstein.
Van links naar rechts Hywel Madden (Wesley Holloway), Laura Madden (Jennifer Ehle) en Iris Madden (Justine Colan) in 'She Said' over de onthullingen over filmproducent Harvey Weinstein. Foto JoJo Whilden/Universal Pictures

Het journalistieke onderzoek naar Harvey Weinstein, dat speelfilm She Said reconstrueert, leidde tot wereldwijde aandacht voor seksueel grensoverschrijdend gedrag en machtsmisbruik. Zo werd in Nederland castingdirector Job Gosschalk beschuldigd van stelselmatig grensoverschrijdend gedrag. Hij had jarenlang een monopolie op het leveren van acteurs aan belangrijke Nederlandse films en series. Wat was de invloed van #MeToo in Nederland volgens twee castingdirectors en twee Nederlandse actrices?

1Wat is er veranderd in de Nederlandse filmindustrie na de #MeToo-onthullingen?

Marina Wijn, castingdirector van films als Pink Moon: „De afgelopen vijf jaar zijn er veel castingbureaus bij gekomen, acteurs zijn nu niet meer zo afhankelijk van één castingbureau of -director bij wie ze niet in ongenade mogen vallen.”

Collega-castingdirector Susanne Groen (o.m. televisieserie Rampvlucht): „Mensen zijn een stuk bewuster. Soms gebeurt grensoverschrijdend gedrag onbewust, mensen schrikken dan als je aangeeft dat iets ongewenst is of dat iemand is gekwetst. De reactie is dan: zo had ik het helemaal niet bedoeld.”

Sytske van der Ster, actrice en bestuurslid bij acteursbelangenvereniging ACT: „Vóór #MeToo dachten velen dat een zekere mate van seksueel grensoverschrijdend gedrag bij het vak hoorde. Op de opleiding hoorde je dat acteren niets voor jou was als je daar niet mee om kon gaan. Dat idee is helemaal weg.”

Lees ook de recensie van Maryam Hassouni’s boek ‘Wat de Fak’

Actrice en schrijfster Maryam Hassouni, die in haar pasverschenen boek Wat De Fak een vlammend betoog schrijft tegen grensoverschrijdend gedrag in de film- en tv-industrie: „Het belangrijkste verschil is dat het onderwerp nu serieuzer wordt genomen als je je daarover uitspreekt, dat schept hopelijk ruimte voor systemische hervormingen. Naar aanleiding van mijn boek ben ik onder andere uitgenodigd door staatssecretaris Gunay Uslu van Cultuur en Media en Frederieke Leeflang van de NPO.”

2Hebben acteurs sinds #MeToo een grotere stem in wat is toegestaan in audities en op de set?

Susanne Groen: „Acteurs krijgen nu van tevoren protocollen opgestuurd over wat ze mogen verwachten tijdens een casting, zoals naakt, zoenen of aanrakingen. Daar wijk ik niet vanaf, zelfs als een acteur zegt dat hij geen probleem heeft met zoenen bijvoorbeeld. Dat maakt het voor tegenspelers op zo’n moment immers nóg lastiger om aan te geven dat ze zich er ongemakkelijk bij voelen.”

Sytske van der Ster: „Over intieme scènes is nu vooraf meer overleg. Vroeger werden seksscènes vaak wat weggemoffeld in het script en werd er vervolgens weinig over gepraat op de set. Op het moment zelf werd gewoon gezegd: en nu actie. Ook de inzet van intimiteitscoördinatoren om intieme scènes te begeleiden, dwingt regisseurs en acteurs vooraf na te denken over hoe ze zo’n scène aanpakken. Daardoor geven acteurs nu gemakkelijker aan wat ze wel oké vinden en wat niet. Wél zoenen bijvoorbeeld, maar geen borsten aanraken.”

Maryam Hassouni: „Dankzij intimiteitscoördinatoren heb je nu voor het eerst een stem op de set over je eigen lichaam. Dat is een goeie verandering. Maar daarmee is het probleem niet opgelost. Ook vóór #MeToo kon je al naaktclausules in je contract laten opnemen. Alleen kozen regisseurs dan vaak voor een andere acteur, met wie ze wel ‘alle vrijheid’ hebben. Acteurs hebben nog altijd het gevoel: voor jou tien anderen. Dat is zeker als je jong bent een probleem; je wilt niet worden gezien als ‘lastig’.

„Daarnaast vindt #MeToo vooral buiten de set plaats. Zeker beginnende acteurs hebben een kwetsbare positie binnen de machtsstructuur in de tv- en filmindustrie, in ‘achterkamers’ is er voor hen geen bescherming.”

3Waar valt nog winst te behalen als het gaat om grensoverschrijdend gedrag op en rond de set?

Susanne Groen: „Door #MeToo werd vooral duidelijk hoe groot ook in de Nederlandse filmwereld de angst was om je uit te spreken en daders bij hun naam te noemen. Die angst is niet weg. Acteren is een heel kwetsbaar vak: er zijn veel acteurs en minder rollen. Ik kan me dus voorstellen dat mensen nog steeds bij sommige opmerkingen of bepaald gedrag denken: laat maar gaan. Al is dat minder dan vroeger.”

Sytske Van der Ster: „Je durven uitspreken is belangrijk. Sommige zaken zijn te heftig, maar veel kleine incidenten kun je oplossen door erover te praten. Ik denk ook dat je vanaf de aanvraag van subsidies aan filmproducenten om een gedragscode op de set moet vragen, en hoe ze ervoor zorgen dat iedereen zich daaraan houdt. In Frankrijk is dat verplicht.”

4Maken extra vertrouwenspersonen en meldpunten verschil?

Maryam Hassouni: „Er is geen gebrek aan goede bedoelingen, maar kijk naar bijvoorbeeld het bestuur van mores.online, het meldpunt voor ongewenste omgangsvormen in de podiumkunsten-, film- en televisiesector: daar zitten vooral mensen uit de sector zelf in. Dan krijg je onvermijdelijk belangenverstrengeling.

„Als belanghebbende kun je nooit de misstanden in je eigen sector beoordelen. Om die reden denk ik dat oplossingen eerder uit de politiek zullen moeten komen, dan uit de filmindustrie zelf.”

Susanne Groen: „Ik weet waar ik terecht kan, maar ik heb zelf geen ervaring met meldpunten. Ik hoor goede verhalen over de huidige intimiteitscoördinatoren, maar er bestaat daarvoor in Nederland nog geen echte opleiding. Daarvoor moeten ze nu naar het buitenland. Nu ze op steeds grotere schaal worden ingezet, denk ik dat er een kwaliteitskeurmerk moet komen voor vertrouwenspersonen en intimiteitscoördinatoren.”

5Had #MeToo ook negatieve effecten op de Nederlandse filmindustrie?

Marina Wijn: „Tijdens mijn castings wordt nu voor ieder fysiek contact op voorhand toestemming gevraagd. In die mate dat acteurs soms zeggen: ‘Laten we nu gewoon spelen’. Zelf heb ik er vertrouwen in dat alles uitspreken uiteindelijk zorgt voor gedragsverandering en hopelijk komt die vrijheid voor makers dan vanzelf terug.”

Sytske van der Ster: „Er wordt nu soms enorm op de man gespeeld zonder naar oorzaken te kijken. Dan wordt het meer sensatie dan dat het angstcultuur oplost.”

Maryam Hassouni: „We zijn nog niet eens begonnen met #MeToo in Nederland. Opmerkingen over de negatieve effecten zijn alleen bedoeld om verandering te ondermijnen.”