Recensie

Recensie Film

‘She Said’: Vijf jaar na #MeToo is het leerproces nog maar net begonnen

Drama ‘She Said’ is een tamelijk getrouwe verfilming van het gelijknamige boek van New York Times-journalisten Jodi Kantor en Megan Twohey die de zaak Harvey Weinstein aan het licht brachten en daarmee een cultuur van seksueel misbruik en ander geweld in Hollywood.

Jodi Kantor (Zoe Kazan, rechts) interviewt de voormalig persoonlijk assistent van Weinstein, Zelda Perkins (Samantha Morton), over zijn grensoverschrijdende gedrag, in ‘She Said’.
Jodi Kantor (Zoe Kazan, rechts) interviewt de voormalig persoonlijk assistent van Weinstein, Zelda Perkins (Samantha Morton), over zijn grensoverschrijdende gedrag, in ‘She Said’. Foto Universal Pictures

She Said is in één beeld samen te vatten. Halverwege de film komt het binnen als een nachtmerrie. Tijdens een schijnbaar eindeloze montage van semi-identieke verlaten hotelgangen is de echte opname te horen die model Ambra Battilana Gutierrez in 2015 maakte van Harvey Weinstein. Ze had een dag eerder aangifte gedaan nadat de filmproducent ongewenste seksuele avances had gemaakt, en stemde toe met een tweede ontmoeting, door de politie voorzien van een zendertje en beschermd door undercoveragenten in de buurt. Het werd een van de bewijsstukken in de processen tegen de producent wiens naam synoniem werd met het systemische machtsmisbruik en seksueel grensoverschrijdend gedrag in de filmindustrie (en ver daarbuiten).

De film van Maria Schrader reconstrueert getrouw en degelijk de totstandkoming van het New York Times-onderzoeksartikel ‘Harvey Weinstein Paid Off Sexual Harassment Accusers for Decades’ van Jodi Kantor en Megan Twohey dat op 5 oktober 2017 werd gepubliceerd en uiteindelijk zou leiden tot de arrestatie van Weinstein, het blootleggen van tientallen andere zaken en dat de aanzet gaf voor wat nu #MeToo is gaan heten. Hun boek She Said (2019) ligt ten grondslag aan de film.

Vijf jaar na dato is #MeToo nog steeds overal. De cultuur van seksueel misbruik in film en televisie is speciaal, omdat filmische media niet alleen de wereld kunnen representeren, maar die beelden ook vermenigvuldigen en verspreiden en zo mogelijk bijdragen aan de normalisering van een bepaald soort gedrag. Dat er een verband is tussen beeldtaal en beeldvorming, discriminatie van vrouwen op de werkvloer en seksueel grensoverschrijdend gedrag toonde Nina Menkes overtuigend aan in haar klokkenluidersdocumentaire Brainwashed, die afgelopen week op IDFA was te zien.

Schrader past alle lessen toe die we sinds #MeToo hebben geleerd over camerakeuzes en de noodzaak om vrouwen niet alleen in functie van een verhaal af te beelden of te exploiteren. Sterk is dat er in She Said geen actrices worden gespeeld door andere actrices. Ashley Judd, de eerste die met naam en toenaam naar buiten wilde komen, ‘speelt’ zichzelf. Zoe Kazan en Carey Mulligan in de rollen van Kantor en Twohey zijn bepaald geen coole professionals die alleen maar achter hun scoop aanzitten. Ze hebben een privéleven (al is dat net iets te veel gereduceerd tot het moederschap).

Sterk is dat er in She Said geen actrices worden gespeeld door andere actrices

Schrader leerde met name van Kitty Greens The Assistant. Die ‘eerste speelfilm over Weinstein’ liet niet de dader als monster zien, zoals Hollywood graag doet, maar liet hem buiten beeld en had in plaats daarvan louter oog voor wat het doet met vrouwen om dag in dag uit deel uit te maken van een wereld waarin mannen de dienst uitmaken die zich onschendbaar wanen.

She Said is een onmogelijke koorddansact. Een film die diep raakt. Een belangrijke film. Mensen die de filmwereld niet van binnen kennen hebben zich weleens verbaasd over het feit dat vrouwen vrijwillig meegingen naar hotelkamers, met Weinstein en anderen, onder het mom van castings of scriptbesprekingen. Maar ontmoetingen in hotelkamers waren (en zijn) overal in de filmwereld. Het is een reizend circus van locatieshoots, agentschappen in New York en studio’s in Los Angeles, wereldwijde filmfestivals en persuitjes op exotische locaties. Kamers en gangen in hotels zijn de liminale ruimtes van die droomfabriek, het niemandsland waar de wetten van werkelijkheid en illusie schuren. Met alle gevolgen van dien.

De ongelijke machtsverhoudingen in de filmwereld zijn nog niet rechtgetrokken. Nog steeds voeren mannen het hoogste woord, ook in het debat over hoe we moeten of kunnen kijken naar films die ‘getekend’ zijn door misbruik en misstanden op de set. Die zaak loopt nog. In de maatschappij. In de publieke opinie. In een collectief leerproces. Vrouwen hebben de afgelopen vijf jaar de moed gehad om hun stem te (her)vinden. Maar ze worden nog vaak overschreeuwd.