Reportage

BoekTokkers in Tilburg: ‘Dit boek leerde mij dat het oké is om je alleen te voelen als je in de twintig bent’

Leesclub TikTok is ongekend populair bij jongeren. Lezers vinden elkaar op het platform bij ‘BoekTok’. In de bibliotheek van Tilburg ontmoetten lezers en influencers elkaar.

Booktokfest in de LocHal Bibliotheek in Tilburg op 12 november.
Booktokfest in de LocHal Bibliotheek in Tilburg op 12 november. Foto John van Hamond

In het industriële pand van de bibliotheek in Tilburg, de LocHal, liggen hoge stapels boeken klaar op de tafels, maar niet voor lang. Honderd jongeren die een kaartje hebben bemachtigd stormen afgelopen zaterdag af op de romans, die met korting over de toonbank gaan.

De bibliotheek Midden-Brabant organiseert, in samenwerking met lokale boekhandel Gianotten Mutsaers, een BoekTok-evenement voor jonge lezers.

Nederlandse jongeren lazen toch niet meer? Ze scoren veel slechter op leesvaardigheid dan hun Europese leeftijdsgenoten en bijna de helft van de 15-jarigen vindt lezen tijdverspilling, bleek uit onderzoek in 2018. Maar na dat onderzoek kwam de coronacrisis, die voor veel jongeren een aanzet bleek te zijn om een boek op te pakken. Tegelijkertijd ontstond de hashtag ‘BookTok’ op het snel groeiende media-platform van Chinese makelij TikTok; in het Nederlands ‘BoekTok’.

Op het platform verschijnen niet alleen video’s van dansende tieners, waarmee TikTok bekendheid verwierf. Wie filmpjes met de hashtag #Boektok op zijn tijdlijn krijgt, komt terecht in een online-gemeenschap van boekenwurmen die video’s plaatsen waarin ze hun liefde voor boeken en lezen uiten. De Nederlandse hashtag #BoekTok is inmiddels 110 miljoen keer bekeken; de Engelse variant heeft wereldwijd inmiddels al meer dan 77 miljard weergaven.

Veel boekhandels spelen in op de populariteit en hebben in hun winkels een aparte tafel met boeken die succes hebben op het platform. Vooral Young Adult-boeken (YA) zijn goed vertegenwoordigd; met name boeken die over romantische liefde of fantasie-werelden gaan.

De groepjes rondom de boekentafels in de Tilburgse bibliotheek bestaan overwegend uit meisjes en vrouwen, tussen de 15 en 25 jaar. Wat trekt ze aan in de boeken van BoekTok?

Puck van Gool (15) vertelt dat ze sinds kort weer leest. „Voorheen luisterde ik voornamelijk naar boeken, maar ik vind het toch leuker om een tastbaar boek in huis te hebben en te lezen.” Ze gaat af op aanbevelingen van vriendinnen, die ook veel op TikTok te vinden zijn. Haar moeder vult aan: „Ik kan haar ook wel boeken aanraden, maar dat werkt averechts. Daarom is BoekTok een geweldige uitkomst.”

De video’s zijn bottom-up van aard: jongeren motiveren elkaar om te gaan lezen, zonder dat de ouder of leraar zich daarmee bemoeit. Op BoekTok klagen jongeren over de houdgreep van de leeslijst. Vaak mogen ze de boeken die ze écht leuk vinden niet lezen voor school. BoekTok vormt een plek waar wèl ruimte is voor een eigen inbreng. Zo is een interactieve leesclub voor en door jongeren ontstaan.

Christel den Brasem (21): ‘Ik heb nu ongeveer 160 boeken, maar ik ga voor de
1000.’

Nederland, Tilburg, 12 november 2022. Booktokfest in de LocHal Bibliotheek in Tilburg. Portret van bezoeker Christel den Brasem (21). Foto: John van Hamond.
Puck van Gool: ‘Voorheen luisterde ik
voornamelijk naar boeken.’

Foto John van Hamond.
(L) Christel den Brasem (21): ‘Ik heb nu ongeveer 160 boeken, maar ik ga voor de 1000.’
(R) Puck van Gool: ‘Voorheen luisterde ik voornamelijk naar boeken.’

Foto’s John van Hamond

Aanbevelingen

Volgens onderzoek van de Koninklijke Vereniging voor het Boekenvak (KVB) is het aantal 15- tot 24-jarigen lezers tijdens corona met 16 procent gestegen. Dat zou best wel eens iets te maken kunnen hebben met de aanbevelingen van bekende Nederlandse BoekTokkers als Daniëlla Morcus (daansbooks) en Mirelle Penders (mirelleisreading).

Beiden zijn ook bij de BoekTok-middag in Tilburg aanwezig. Daniëlla Morcus is in het dagelijks leven onderwijzeres; Mirelle Penders is pedagoog in opleiding. Ze hebben beiden een aanstekelijke lach die ook vaak te horen is in hun video’s. Daarin benadrukken ze vooral dat lezen ontzettend plezierig is.

Voor de Nederlandstalige literatuur lijkt BoekTok vooralsnog niet zoveel te doen. Boeken als Alles wat er was (2013) van Hanna Bervoets of Ik ben er niet (2020) van Lize Spit halen soms de aanbevelingsvideo’s van BoekTokkers. Maar Engelstalige boeken domineren het platform.

Ook de vangst van Puck bestaat enkel uit Engelstalige boeken. „Ik kijk series in het Engels, de filmpjes die ik op social media zie, zijn in het Engels en de boeken die ik lees zijn dus ook in het Engels”, vertelt ze. Vertalingen komen op haar vaak kunstmatig over en origineel Nederlandstalige werken trekken haar minder. ,,Dat aanbod is veel beperkter.”

Student Floor van der List (19) vindt het aanbod Nederlandse romans ook veel te beperkt in LHBTIQ-boeken. Ze staat bij een kraampje waar regenboogvlaggetjes prominent uithangen. Ze onderstreept het belang van representatie: „In klassieke genres is de LHBTIQ-gemeenschap niet goed vertegenwoordigd. De boeken die er wel zijn, zijn meestal vrij zwaar en gaan over een heftige coming-out. De YA-boeken doen dat veel beter.”

Het is belangrijk om ook boeken te kunnen lezen waarin gay zijn niet problematisch is, vindt ze. Dat soort boeken kun je volgens haar via BoekTok vinden, maar soms moet je ook wat gerichter zoeken en een tijdje dwalen onder hashtags als #LHBTIQBookTok. Kritiek heeft ze wel op de BoekTokkers: slechts een paar boektitels keren elke keer weer terug.

Ze verwijst naar Colleen Hoover: de officieuze koningin van BoekTok. Haar boek It Ends With Us (2016) – over een romantische heterorelatie – was al zo’n vier jaar uit voordat ze als schrijver doorbrak via BoekTok. De knalroze roman is sindsdien een bestseller. Floor vindt al die aandacht eenzijdig: „De BookTok-community zou zich ook wel eens wat meer mogen focussen op andere boeken.”

Booktokfest in de LocHal Bibliotheek in Tilburg op 12 november. Foto John van Hamond.

Grote emoties

Voorwaarden voor succes op met een roman op BoekTok lijken te zijn: een sterk plot, grote emoties en personages waarin lezers zich kunnen herkennen. Romantische boeken als die van Colleen Hoover zijn enorm populair, maar ook fantasyverhalen als Six of Crows (2015) van Leigh Bardugo en historische fictie, zoals The Song of Achilles (2012) van Madeline Miller doen het goed.

Young Adult-romans bouwen een eigen wereld op, waarin lezers kunnen ronddwalen. De boeken hebben ook een sterke spanningsopbouw, vaak met aan het eind een plottwist. Voor de lezers die het YA-genre zijn ontgroeid, doen romans over opgroeien en de eerste grote liefde het goed, zoals A Little Life (2015) van Hanya Yanagihara, Norwegian Wood (1987) van Haruki Murakami en Normal People (2018) van Sally Rooney.

Veel video’s draaien om de gevoelens die de boeken weten op te roepen. „Dit boek leerde mij dat het oké is om je alleen te voelen als je in de twintig bent.” „Deze boeken maakten me aan het huilen” is een titel van veelbekeken video’s.

Boeken zijn ook gewilde verzamelobjecten. Christel van den Brasem (21) vertelt dat ze jaloers kan zijn op de boekenkasten van sommige BoekTokkers. „Ik heb nu ongeveer 160 boeken, maar ik ga voor de 1000. Dan heb ik een eigen bibliotheek.”

Salvio Slob (17) typeert zichzelf als een lezende veelvraat. „Ik lees echt alles. Momenteel lees ik Frankenstein van Mary Shelley, wat goed is voor mijn woordenschat. Een boek lezen is best een inspanning. Als ik een boek uit heb, kan ik met trots naar mijn boekenplank kijken en denken: dat heb ik helemaal uitgelezen. Super satisfying.”

Floor van der List (19): ‘In YA-boeken is LHBTIQ goed vertegenwoordigd.’

Nederland, Tilburg, 12 november 2022. Booktokfest in de LocHal Bibliotheek in Tilburg. Portret van bezoeker Floor van der List (19). Foto: John van Hamond.
Salvio Slob (17):
‘Momenteel lees ik
Frankenstein van Mary Shelley, wat goed is voor mijn woordenschat.’

Nederland, Tilburg, 12 november 2022. Booktokfest in de LocHal Bibliotheek in Tilburg. Portret van bezoeker Salvio Slob (17). Note: Zijn vader heeft toestemming gegeven voor het maken van de foto. Foto: John van Hamond.
(L) Floor van der List (19): ‘In YA-boeken is LHBTIQ goed vertegenwoordigd.’
(R) Salvio Slob (17): ‘Momenteel lees ik Frankenstein van Mary Shelley, wat goed is voor mijn woordenschat.’

Foto’s John van Hamond