Ooit was hij een ster: schlagerzanger Richie Bravo (Michael Thomas) in ‘Rimini’.

Foto Ulrich Seidl Filmproduktion

Interview

Ulrich Seidl: ‘Coach bij seksscènes? Dat heeft op mijn sets geen enkele zin’

Interview | Ulrich Seidl, regisseur Ulrich Seidl maakt controversiële, compromisloze én veelgeprezen films als ‘Rimini’ dankzij zijn ‘methode-Seidl’. Maar die ligt nu ook onder vuur.

De Oostenrijkse regisseur Ulrich Seidl (1952) is „geen trouwfotograaf”, zo zegt hij zelf. Bij Seidl geen opsmuk of gefilterd licht. In zijn films, die het midden houden tussen documentaire en speelfilm, documenteert hij verval van menselijke relaties, van het lichaam, en vooral van een futloos Europa.

In Paradies: Liebe (2012) volgt hij Oostenrijkse vrouwen op zoek naar liefde in Kenia. In Safari (2016) portretteert hij Oostenrijkers die op zebra’s en giraffen jagen op een steppe in Namibië, en die hun liefhebberij voor de camera uitvoerig goedpraten.

Seidls films zorgen vaak voor ophef, maar hij wordt door veel critici en op filmfestivals ook gezien als een van de belangrijkste Duitstalige regisseurs van zijn generatie. Zijn film Hundstage (2001) won de juryprijs voor beste film in Venetië.

Seidls nieuwe film Rimini (2022) is het eerste deel van een tweeluik. Het tweede deel, Sparta, is omgeven door controverse. Daarover later meer. In Rimini treedt een schlagerzanger die ooit succes moet hebben gehad – inmiddels moet hij corrigerend ondergoed aan om zijn glitterpakken dicht te krijgen – op voor Oostenrijkse senioren in de Italiaanse badplaats in de winter. De betonkolossen staan verlaten in een gure zeewind, zanger Richie Bravo treedt in halflege hotelzalen op voor zijn oude fans en gaat daarna bij hen langs op hun hotelkamers om seks met ze te hebben voor extra verdiensten.

Aan de telefoon uit Wenen vertelt Seidl over de ‘methode-Seidl’: „Er is een script, maar zonder uitgeschreven dialogen. Dat script is voor de productie en de financiering; de acteurs krijgen het niet. Iedere scène wordt geïmproviseerd.”

Frank Sinatra

Om te kunnen improviseren, legt Seidl uit, bereiden de acteurs zich heel goed voor. Michael Thomas, die in Rimini de schlagerzanger Richie Bravo speelt, oefende een jaar op zijn zang en zijn performance. De schlagers zijn speciaal voor de film geschreven.

Het idee voor de film kreeg Seidl toen hij met Thomas werkte aan de film Import/Export (2007). „We draaiden in Oekraïne, Michael had een kleine rol. ’s Avonds waren we in een restaurant, er was een band, en plotseling stond Michael op, nam de microfoon en zong Frank Sinatra. Het restaurant was in één klap stil. Michael kan mensen raken. De rol is voor hem geschreven.”

Seidl bracht een bus met Oostenrijkse schlagerfans op leeftijd naar Rimini – amateurs, geen professionele acteurs. Vanaf dat moment, zegt Seidl, „wordt alles geïmproviseerd”. Natuurlijk binnen bepaalde kaders: „Michael Thomas trekt zijn kostuum aan, hij weet dat hij moet optreden.”

De interactie met de fans ontstaat als vanzelf. En, benadrukt Seidl, „de vrouwen met wie hij seks heeft, zijn actrices”.

Maar een seksscène moet je van tevoren vermoedelijk van A tot Z doorspreken?

„Nee, helemaal niet. Dat wordt allemaal geïmproviseerd. De acteurs kunnen dat omdat ze me vertrouwen en weten wie ze moeten spelen. Ze geven zich over aan de improvisatie.”

Dat lijkt me wat oneigentijds, nu het juist veel gaat over het belang van intimiteitscoaches op de set.

„Dat zegt me niets. Dat dat tegenwoordig zo gaat, betekent niet dat het juist is. Bovendien zijn er verschillende manieren waarop je een film kunt maken. Bij sommige films is het misschien zo dat een actrice op de set komt die de regisseur maar twee keer heeft gezien en die dan een seksscène moet draaien. Ik heb een weken- en soms maandenlange band met de acteurs, zij vertrouwen dat wat er voor de camera gebeurt goed is. Dan heeft het geen enkele zin om nog iemand van buiten te halen voor de intimiteit.”

Wordt het vertrouwen tot hun tegenspeler ook zo voorbereid?

„Ze kennen elkaar. In de voorbereidingstijd gaat het erom dat de acteurs precies weten wie ze vertolken, wie ze zijn, want anders kun je niet improviseren. Wat voor scènes we draaien weten ze dan nog niet.

„Ik geef aanwijzingen als: ‘U vertolkt een vrouwelijke fan van deze zanger, die u begeert en met wie u dan ook seks heeft’. Hoe dat precies gaat, wordt pas duidelijk bij het draaien. Maar als een actrice een seksscène niet wil spelen, zou ik haar helemaal niet casten. Dat heeft dan geen zin. Je merkt het als iemand iets moet overwinnen of niet wil, dan wordt het ook niet goed.

„Maar ons team is heel klein. Als we zo’n scène draaien, zijn alleen de acteurs, de cameraman, de geluidsman en ik in de ruimte. Verder is er niemand. Het is duidelijk dat de acteurs beschermd worden.”

Lees ook: Iemand die meekijkt bij het filmen van intieme scènes: nodig of niet?

Het tweeluik Rimini en Sparta draagt de titel Böse Spiele. De film Sparta gaat over de broer van de schlagerzanger Richie Bravo, die in Rimini ook een kleine rol heeft. Hun demente vader in een verpleeghuis zingt een oud nazi-lied, een traumatiserende jeugd wordt gesuggereerd. In Sparta gaat Bravo’s broer naar Roemenië om judoles te geven aan Roemeense puberjongens.

De film zou begin september in première gaan op het filmfestival van Toronto, maar dat werd afgezegd, nadat weekblad Der Spiegel had geschreven dat de jonge Roemeense acteurs van Sparta voor draaiende camera’s emotioneel gemanipuleerd waren voor maximaal effect. Een jongen met een alcoholistische vader zou aan het huilen gebracht zijn door een drinkende en agressieve tegenspeler. De ouders van de kinderen verwijten Seidl ook dat hun niet was verteld dat de film over pedofilie ging. De judo-docent in Sparta voelt zich immers tot de jongens aangetrokken.

Seidl, die met NRC niet over de beschuldigingen wil praten, verweert zich via zijn producent met het argument dat er geen „actieve pedofiliescènes” in de film zitten. Hij noemt de beschuldigingen „karaktermoord”. In een interview met de Süddeutsche Zeitung zegt hij het vertrouwen van de ouders en de jongens te hebben herwonnen door de film bij alle medewerkers persoonlijk te laten zien.

Inmiddels werd de film vertoond op festivals in Hamburg en San Sebastián. Critici prijzen Sparta om de compromisloze Seidl-rauwheid en zijn gebrek aan moralisme. Ook in gesprek over Rimini en de wijze waarop hij de schlagerfans in beeld brengt, presenteert Seidl zich als volstrekt neutrale beschouwer.

Wat zijn voor u de belangrijkste kenmerken van de schlager?

„Ze vervullen verlangens van sommige mensen. Het gaat om het verlangen naar liefde, om de enige en eeuwige liefde, en ook om de melancholie na een verbroken liefde.”

De schlager heeft een slechte naam. Het woordenboek definieert het als een ‘weinig veeleisend lied’.

„Dat vind ik een beetje arrogant. De schlager is misschien geen hoge kunst, maar ik zou toch niet zeggen dat je het zo kunt afdoen.” 

Het publiek in Rimini bestaat uit oude mensen in kille hotels. Is dat geen meewarige blik op het schlagerpubliek?

„Nee, dan heeft u niet goed gekeken, dan zou de film helemaal niet werken. Richie Bravo meent het oprecht. Hij is niet cynisch. En omdat hij het oprecht meent, raakt hij de mensen die luisteren. Dat kan Michael Thomas.”

Met betrekking tot uw werk spreken critici wel van ‘de esthetiek van het lelijke’. Wat vindt u van die categorisering?

„Ik herken me daar totaal niet in. Ik vind niet dat een intellectuele elite categorieën van mooi en lelijk kan vastleggen. Mensen in het ene milieu richten hun woningen misschien kitscherig in en anderen vinden het lelijk. Maar diegenen die er wonen vinden dat niet, want anders zouden ze hun huis niet zo inrichten.

„Mensen voldoen doorgaans sowieso niet aan het schoonheidsideaal dat de media ons ononderbroken voorhouden. Als ik mensen in seksscènes naakt laat zien, toon ik hoe doorsnee lichamen eruitzien. Als je als criticus of als kijker normaal gesproken alleen ‘mooie’ lichamen ziet, dan vind je dat blijkbaar lelijk.” 

Lees hier de recensie van ‘Rimini’