ADM-terrein, Amsterdam, 2018

Foto Sam Langendijk

Pleidooi voor ongeregeldheid

Fotografie Sem Langendijk fotografeerde oude havengebieden voor zijn fotoboek ‘Haven’. Hij neemt ermee afscheid van de stad zoals hij die zelf kende.

Van wie is de stad? Die vraag wilde Sem Langendijk (1990) stellen bij het fotograferen in de oude havengebieden van drie grote steden (Amsterdam, Londen, New York).

Van zijn inwoners, zou je zeggen – nogal wiedes. Maar wat gebeurt er als er alleen nog plaats is voor bewoners met geld?

De foto’s van Langendijk tonen fragmenten van oude haventerreinen, maar die zijn vaak onherkenbaar als zodanig. Hier pronkten ooit havenkranen, scheepswerven, metaalbedrijfjes. Hier was eens ruimte om te zwenken, ruimte voor het aanwaaien van reigers, voor grote klossen en kapotte hekken en wat er verder slingerde aan stukkies touw en oud ijzer.

Maar op het Amsterdamse ADM-terrein moesten de krakers plaatsmaken voor een ‘hub’ voor superjachten. Het Londense Canary Wharf werd een zakendistrict. In het New Yorkse Red Hook staat nu sociale woningbouw die alweer wordt verdrongen door villa’s.

De foto’s tonen ook de huidige bewoners, onzichtbaar in de grootstedelijke ontwikkelingsplannen, verdreven door hoge prijzen, volgens Langendijk „slachtoffers van uitsluiting binnen de stad”.

Spillers Mills, Royal Docks, London
Foto Sem Langendijk
Red Hook, New York, 2018
Foto Sem Langendijk
William, Amsterdam, 2015
Foto Sem Langendijk
Boven: Spillers Mills, Royal Docks, Londen. Links: Red Hook, New York, 2018. Rechts: William, Amsterdam, 2015.
Foto’s Sem Langendijk

Het zijn romantische plaatjes, de beelden refereren aan een tijd die niet meer bestaat. Maar het pas verschenen fotoboek Haven is ook een keiharde aanklacht tegen gentrificatie en het kapitalisme dat voorrang geeft aan expats, beleggers en toeristen. Het boek benadrukt het belang van een diverse stad, met plek voor iedereen, ook voor zonderlingen en buitenbeentjes. De titel verwijst naar het Nederlandse ‘haven’, en ook naar het Engelse woord voor schuilplaats.

Langendijk doorleefde zelf een onconventionele jeugd in een verlaten treinloods op het Amsterdamse Westerdokseiland. Het was een rauwe buurt, vertelt Langendijk, maar ook warm. „We moesten het met elkaar doen.” Zijn buurman droeg een jurk en een baard tot op zijn knieën. Zelf speelde hij nooit in een speeltuin, maar met wat voorhanden was. En daar bedacht hij dan wat bij. De resten industrie inspireerden.

Red Heart, Red Hook, New York, 2018
Foto Sem Langendijk
Red Hook, New York, 2019
Foto Sem Langendijk
Red Hook, New York City
Foto’s Sem Langendijk

De anarchisten van het Westerdokseiland moesten rond de millenniumwisseling wijken voor nieuwbouwwoningen. Nu staat het Westerdok vol massieve flats en elektrische fietsen. De nieuwe stadskinderen hebben alleen nog voorbedachte speeltoestellen.

Langendijk verhuisde met zijn ouders (kunstenaars) naar een boot in de Houthavens, waar ze opnieuw werden verdreven door nieuwbouw. Nu woont hij in een appartementje met uitzicht daarop. Met dit fotoboek neemt Langendijk afscheid van de stad zoals hij die kende. Hoewel hij zijn geboortestad nooit verliet, voelt hij zich „ontheemd”.

Hij gelooft niet dat zijn boek het tij kan keren, maar hij wil er nog een vraag mee beantwoorden: moet bij elke keuze voor stedelijke vernieuwing de economische waarde doorslaggevend zijn? Nee, zegt Langendijk natuurlijk. Hij pleit voor waardeloze rafelrandjes, ongeregeldheid, voor ongeplande ruimte. Want, zegt hij, „mensen kunnen prima zelf hun omgeving vormgeven.”

Houthavens, Amsterdam, 2015 Foto Sem Langendijk

Blossom, Red Hook, New York, 2019 Foto Sem Langendijk

Red Hook, New York, 2016 Foto Sem Langendijk

Royal Docks, Londen, 2019 Foto Sem Langendijk

ADM-terrein, Amsterdam, 2018 Foto Sem Langendijk

Red Hook, New York, 2019 Foto Sem Langendijk

Witte kat, ADM-terrein, Amsterdam, 2019 Foto Sem Langendijk

Georges Diner, Royal Docks, Londen, 2019 Foto Sem Langendijk

Summer, ADM-terrein, Amsterdam Foto Sem Langendijk

Grain Terminal, Red Hook, New York, 2018 Foto Sem Langendijk