Opinie

Hoe Joe Biden terrein verloor – en toch won

Joe Biden bewees dat autocratie niet als een stoomwals over de wereld rolt, zag Maar Biden verloor wel.

Als je een beetje je best doet, vind je altijd wel een lichtpuntje in de door de onderdrukking en oorlog getekende wereld. Je kunt, zoals de psycholoog Steven Pinker in NRC uitlegde, het langetermijnperspectief kiezen en dan zie je beslist vooruitgang. Eunuchen zijn anno 2022 niet meer en vogue. Je kunt ook, zoals oud-minister van buitenlandse zaken van Australië, Gareth Evans, in een Haagse lezing suggereerde, hoop zoeken bij Martin Luther King. De boog van het morele universum buigt uiteindelijk naar rechtvaardigheid, zei King – al is het een lange boog.

De politiek van alledag was de afgelopen jaren géén plek om optimisme te tanken. Oekraïne, Myanmar, Tigray, Jemen en niet te vergeten de bestorming van het Capitool.

Maar opeens waren daar Congresverkiezingen. De Republikeinse kandidaten die ‘aangesteld’ waren door Donald Trump stelden teleur. Vrouwen kwamen in het geweer tegen de inperking van abortus. De opkomst was hoog, ook onder jongere kiezers. In een door inflatie geteisterd land raakte de waarschuwing van Joe Biden dat de democratie in het geding was een snaar.

Europa haalde opgelucht adem. Het Trumpisme heeft de Amerikaanse democratie beschadigd, maar niet uitgehold. De VS blijven voorlopig eminent lid van de democratische familie; Europa staat niet alleen.

Joe Biden, de man van de gecultiveerde oudereherenbranie, met zijn kekke pilotenbril, mag dan weleens van een vliegtuigtrap kukelen, hij hield het fort. Hij ontsnapte aan de historische trend dat Congresverkiezingen eindigen in een drama voor de partij van de president. Hij denkt nu na over een tweede termijn.

Maar de Democraten moesten wél terrein prijsgeven, lijkt het. De verhoudingen in de Senaat blijven mogelijk ongewis tot Sinterklaas, maar in het Huis van Afgevaardigden tekent zich een Republikeinse meerderheid af. Bidens verlies had de schijn van een overwinning omdat hem een daverende nederlaag was voorspeld, Europa was opgelucht omdat analisten een Trumpiaanse toekomst hadden geschetst.

De Republikeinen hebben beloofd alles te doen om Biden het leven zuur te maken. Kan hij dat erbij hebben? Hij moet het westerse bondgenootschap tegen Poetin bij elkaar houden en heeft ook zijn handen vol aan de confrontatie met China. Het is ook denkbaar, opperde Michael Hirsch in Foreign Policy, dat de Republikeinen onderling zo veel ruzie maken dat het niet tot effectieve obstructie komt.

Voor Europa is het goed nieuws dat de kans op een comeback van Trump – die de EU ziet als economische vijand en niet als traditionele vriend – is afgenomen. Maar het is niet zeker of zijn magie is uitgewerkt. En dan nog. De Republikeinen zouden in 2024 dan weleens met de winnaar van deze week in Florida, gouverneur Ron DeSantis, kunnen aantreden. DeSantis staat bekend als Trumpist, een slimme Trumpist.

Hij is de man die immigranten uit Texas liet afleveren in het rijke Martha’s Vineyard om het immigratiebeleid aan de kaak te stellen. Hij veroordeelde Poetins oorlog, maar koos onlangs de kant van Elon Musk toen deze Kiev opriep tot onderhandelingen, schreef The Washington Post in een ‘buitenlandprofiel’ van DeSantis. Als man uit Florida zal hij veel oog hebben voor Midden-Amerika. Hij is geen klimaatontkenner, maar bestreed het stijgende water met bouwprojecten, niet met vermindering van uitstoot. Je ziet het gekrakeel op de lijn Washington-Brussel al helemaal voor je.

Europa deinde deze week noodgedwongen weer mee op de golven van een Amerikaanse verkiezing. De Amerikaanse politiek is nu eenmaal van grote invloed op Europa en Poetins oorlog heeft iedereen ervan doordrongen dat Europa is veroordeeld tot samenwerking met Washington. Het tweeledige beeld van deze week – de democratie leeft, maar het Trumpisme is niet dood – zou voor Europa een aansporing moeten zijn om de weg naar meer zelfstandigheid te zoeken. Zonder overgave aan wilde dromen over autonomie, maar ook zonder blind vertrouwen in de VS. Je mag wel hopen dat Joe nog een tijdje blijft, je mag er niet op gokken.

Redacteur geopolitiek Michel Kerres schrijft hier om de week over de kantelende wereldorde.