Recensie

Recensie Film

Grimmig sprookje over kindermartelaars van het asielbeleid

Sociaal drama Doorgaans staan de marginale helden in Dardenne-films voor een morele keuze. In ‘Tori en Lokita’ hebben twee minderjarige Afrikaanse immigranten nooit een keus.

Foto Christine Plenus

Twee minderjarige immigranten, de één uit Kameroen, de ander uit Benin, kwamen elkaar ergens op de gevaarlijke overtocht naar Europa tegen. Lokita, een grote, kordate tienermeid, nam het jochie Tori onder haar hoede. Sindsdien proberen ze als broer en zus door het leven te gaan.

Met wisselend succes: Tori wordt geloofd, in Lokita’s verhaal schieten ambtenaren telkens weer gaten. Zo blijft zij illegaal en scharrelt ze met Tori haar kostje bijeen in de onderwereld van Luik: haar mensensmokkelaar eist geld, haar moeder in Afrika eveneens. Ze dealen voor de louche kok Betim (Alban Lukaj) cocaïne tot Lokita een lucratievere klus krijgt: een wietplantage onderhouden in een afgelegen loods. Het blijkt een geforceerde scheiding van Tori, die dat niet pikt. Waarna alles uit de hand loopt.

Het is Jean-Pierre en Luc Dardenne met Tori en Lokita opnieuw niet gelukt een vervelende film te maken. Sinds de Waalse broers in 1999 in Cannes hun eerste Gouden Palm wonnen met Rosetta, en zes jaar later dat kunststuk herhaalden met L’Enfant, leveren ze films af over loodzware sociale kwesties die je boeien én raken. Begonnen als politieke agitators in het verpieterde industriegebied rond Luik, brachten ze na 2000 engagement en realisme terug in de film na een decennium van neoliberaal triomfalisme, digitale trucage en postmoderne onthechting.

Lees ook: het interview met de broers Dardenne

Bij de Dardennes lijkt alles echt: kleine krabbelaars grauw belicht, documentair in lange ‘volgshots’ op de rug gefilmd, altijd in beweging. Hun films zijn compacte sprookjes die hun suspense putten uit de existentiële keuzes waarvoor de helden staan: het is erop of eronder. Dat zijn ook altijd morele keuzes: liefde of haat, empathie of egoïsme. De vijandige wereld nodigt altijd uit tot innerlijke worstelingen.

Opvallend genoeg ontbreekt in Tori et Lokita zo’n innerlijk dilemma. Ze hebben nooit de luxe van de keus: eerlijk zijn is voor hen net zomin een optie als indertijd voor Ayaan Hirsi Ali en Sifan Hassan. De omstandigheden dwingen Tori en Lokita tot liegen. En daarna tot dealen.

Tori et Lokita is een film over twee grote kinderen die proberen te ontsnappen uit de onderwereld waarin het systeem ze opsluit. De intenties van de Dardennes zijn helder: asielzoekers een gezicht geven waar het nieuws ze reduceert ze tot een amorfe horde met suspecte bedoelingen. Die politieke stellingname wordt in de epiloog even te nadrukkelijk, maar door het fatalisme van de broers schemert toch ook een zeer katholiek sprankje hoop door. Over het belang van zelfopoffering, zeg maar gerust martelaarschap, in dit aardse tranendal.