Reportage

Accountant worden? Niet veel jongeren die daaraan denken

Accountants gezocht De accountancy kampt met tekorten en vooroordelen. Een nieuwe schoolcampagne moet jongeren voor het vak interesseren.

Gastles op het Pallas Athene College in Ede moet leerlingen warm maken voor het vak van accountant.
Gastles op het Pallas Athene College in Ede moet leerlingen warm maken voor het vak van accountant. Dieuwertje Bravenboer

„Zou iemand het leuk vinden om accountant te worden?” Het is donderdagochtend half tien en het blijft stil onder tien leerlingen van havo- en vwo-4 van het Edese Pallas Athene College. Begeleider Max Doomernik, die de vraag stelt namens NBA, de beroepsorganisatie voor accountants, kijkt de klas vragend aan. Totdat Joseph (16) wat vertwijfeld met z’n hand schudt. Misschien wel, misschien niet. „Ik wil engineer worden of iets economisch doen. Maar ik denk dat ik voor engineer ga. Ik hou van dingen maken.”

Doomernik maakt vaker mee dat een klas niet meteen enthousiast reageert op zijn vraag. Hij somt de eerste associaties op die jongeren hebben bij het beroep accountant: „Saai. De hele dag tabellen bekijken in Excel. Weinig persoonlijk contact. En weinig diversiteit: alleen maar mannen van vijftigplus in een pak.”

Allemaal heel begrijpelijk, zegt Doomernik, maar het beeld klopt niet helemaal. „Een accountant is gemiddeld 32 jaar oud, veel jonger dan je denkt. Ik wil jullie vandaag laten ervaren dat accountancy ook heel leuk kan zijn. ”

Lees ook deze column: Ben ik een saaie collega?

Doomernik lanceerde samen met de NBA een campagne, of Impact Challenge, om jongeren voor het beroep te interesseren. De beroepsorganisatie gaat dit najaar zestig middelbare scholen en hbo-instellingen langs met het doel drieduizend leerlingen te interesseren voor het vak. De reden: er dreigt de komende jaren een tekort aan accountants te ontstaan in Nederland.

Bij de campagne hoort ook een online game, waarin leerlingen in groepjes twee jonge vrouwen adviseren die een eigen koffiezaak willen beginnen. Ze komen voor allerlei dilemma’s te staan waarmee accountants ook te maken krijgen. Moet je een donatie van 50.000 euro aannemen? En tegen welke voorwaarden? De scholieren die de game het beste spelen, gaan door naar de finale in februari volgend jaar. Daar zullen de winnende teams per schoollaag (havo, vwo, hbo) het tegen elkaar opnemen.

De game levert soms levendige discussies op. Zoals over de vraag welke ondernemingsvorm de vrouwen uit het voorbeeld het beste kunnen kiezen voor hun koffiezaak. Scholieren Hidde (14) en Mylo (15) van het Pallas Athene College komen er niet uit. Ze noemen verschillende bedrijfsvormen, maar hoe die precies werken, is nog niet helemaal duidelijk. Mylo: „Een vof [vennootschap onder firma] start je toch in je eentje? Dat kan dan niet.” Hidde: „Als je een nv [naamloze vennootschap] hebt, ben je niet privé aansprakelijk. Dat is dan toch handig?”

Dreigend tekort

De NBA wil nadrukkelijk niet werven op de scholen, zegt NBA-voorzitter en oud-PvdA-Kamerlid Kris Douma. „Dat is aan de kantoren zelf. Maar als beroepsorganisatie willen we ons wel inspannen om meer leerlingen enthousiast te krijgen voor het vak.”

En dat is hard nodig, stelde de NBA afgelopen jaren vast. Accountant is een beschermd beroep, alleen wie geregistreerd is bij de vakorganisatie mag de titel voeren. Er zijn op dit moment 22.500 accountants in Nederland, maar zowel grote als kleinere kantoren kampen met tekorten, zegt Douma. „Er komt te weinig nieuwe aanwas bij, terwijl we zo’n 10 procent meer accountants kunnen gebruiken.”

Dat heeft volgens hem onder meer te maken met de almaar hogere eisen die worden gesteld aan accountants. „Er komen steeds meer onderwerpen bij waar de accountant iets van moet vinden. Neem de steunpakketten in de coronaperiode. Kreeg een bedrijf terecht NOW-loonsteun en hoeveel dan? Onder die controle is de handtekening van een accountant nodig, maar die controle moet wel bijna even intensief zijn als die van een jaarrekening.”

Of neem de oproep van Milieudefensie aan de vier grootste accountantskantoren om klimaatrisico’s op te nemen in de rapportages van de – volgens Milieudefensie – meest vervuilende bedrijven. Daarvoor bestaat geen wettelijk verplichte standaard, maar de milieuclub wil daar niet op wachten. Douma: „We doen het graag, maar het levert wel weer extra werk op.”

De belangrijkste reden dat het niet heel hard gaat met het werven van nieuwe accountants in Nederland: de duur en zwaarte van de opleiding. Wie accountant wil worden, legt in Nederland een bachelor-, master- en post-masteropleiding af. Van de elf studenten die eraan beginnen, wordt er volgens de NBA slechts een beëdigd. Douma: „Mensen zijn tussen de 28 en 32 als ze ermee klaar zijn. Dan zit je al in een andere levensfase dan een student van begin twintig. Iemand heeft andere prioriteiten dan een studie. Ook vallen mensen af omdat ze tussendoor ergens boekhouder of financieel directeur kunnen worden.”

Douma pleit er daarom voor de opleiding om te gooien. Hij wil toe naar een „geneeskunde-model”. Daarbij kan een student na de master aan het werk als basisarts. Wie verder wil, kan zich specialiseren tot bijvoorbeeld huisarts of cardioloog. „Er zou ook zoiets moeten zijn als een basisaccountant die de cijfers controleert. En voor specialisaties op het gebied van bijvoorbeeld duurzaamheid of fraude kun je dan doorleren.” Daarover gaat de NBA niet in haar eentje, maar Douma zegt erover in gesprek te willen gaan in Den Haag.

Lange adem

Op het Pallas Athene College zijn ze nog niet zover. Daar probeert accountant in opleiding Romee Boogaars (26) van EY de scholieren te overtuigen ook voor haar vak te kiezen. Als ze opmerkt dat je „natuurlijk ook weleens te maken hebt met fraude”, is hun aandacht getrokken. „Hoe vind je die dan?”, willen ze weten. Boogaars vertelt over nepfacturen, verborgen betalingen en het doen van onderzoek.

Lotte (15) wil nog altijd geen accountant worden, maar is wel enthousiaster geworden over het vak, zegt ze aan het eind van de sessie. „Toen ik vanochtend opstond dacht ik: saai, zo’n accountant, dat gaat alleen over werken met cijfers. Maar ik ben wel verrast. Adviseren blijkt toch ook wel een belangrijk onderdeel te zijn.” Rob (15) heeft nog „geen idee” wat hij gaat doen. „Ik zie het wel, al is de game vandaag wel leuk.”

„Ja, het wordt een kwestie van de lange adem”, stelt NBA-voorzitter Kris Douma. „Een eerste afgestudeerde accountant die zegt dat ‘ie door onze challenge voor het vak heeft gekozen, verwacht ik zeker niet voor 2030.”