Inlichtingendiensten ronselen journalisten

De inlichtingendiensten AIVD en MIVD ronselen systematisch journalisten als bron, informant of zelfs spion. Dat gebeurt ook bij journalisten die daardoor in problemen kunnen komen in conflictgebieden als het Midden-Oosten.

Dat blijkt uit onderzoek van NRC. De krant sprak met 32 journalisten. Het gaat om redacteuren en correspondenten die over onderwerpen schrijven of in gebieden werken die de aandacht hebben van de diensten.

De helft zegt verzoeken te hebben gehad van de Algemene Inlichtingen- en Veiligheidsdienst (AIVD) of de Militaire Inlichtingen- en Veiligheidsdienst (MIVD). In enkele gevallen bleek de AIVD bereid te betalen.

Aanleiding voor de rondvraag was een intern AIVD-document, dat een bron vorige maand liet zien aan NRC. Het kwam al in 2016 binnen bij klokkenluiderswebsite PubLeaks, maar werd nooit gepubliceerd. Het document bevat een lijst met namen van 21 „bronnen en agenten”. Onder hen zijn acht journalisten.

De AIVD zegt in een reactie onderzoek te gaan doen naar het lekken van het document. Directeur-generaal Erik Akerboom: „Als het authentiek is, is het ernstig.”

Een voormalig AIVD’er bevestigt tegenover de krant het werven van journalisten. „Het gebeurt structureel. AIVD’ers in het buitenland moeten een netwerk opbouwen. Journalisten horen daarbij.”

Lees ook

De AIVD beschermt de staatsveiligheid

Een deel van de journalisten met wie AIVD en MIVD contact zoeken, werkt in het Midden-Oosten. Dat gebied heeft de speciale aandacht van beide diensten onder meer vanwege jihadistisch terrorisme.

Het is ook een gebied waar buitenlandse journalisten grote risico’s lopen als ze ervan verdacht worden voor een westerse geheime dienst te werken.

Programmamakers Thomas Erdbrink en Sinan Can waarschuwen in NRC voor de gevaren die journalisten lopen als ze in zee gaan met de diensten.

Sinan Can reist voor BNNVARA al jaren door landen als Syrië, Irak en Afghanistan. Hij werd in 2018 gebeld door de inlichtingendienst, maar weigerde een gesprek.

Can begrijpt dat de AIVD voor de veiligheid van de staat moet zorgen. „Toch blijft het kwalijk, want wij lopen een enorm risico in die landen”, aldus Can.

Thomas Bruning, algemeen secretaris van de Nederlandse Vereniging van Journalisten (NVJ) wil een verbod voor inlichtingendiensten om journalisten te werven voor inlichtingenwerk. „Het moet in de instructies aan de AIVD en MIVD worden opgenomen, net zoals dat nu al geldt voor het bespioneren van journalisten.”

Lees ook

AIVD hield onderzoeksjournalist 35 jaar in de gaten

Het inzetten van bijzondere middelen tegen journalisten – zoals het afluisteren – is sinds 2017 aan strengere regels gebonden en er is extern toezicht op. Bruning wil zulke regels ook voor het ronselen van journalisten.