Verkeerd gekoppelde kinderen staan op tegen Spoorloos

TV-programma Spoorloos is in opspraak, nu blijkt dat twee adoptiekinderen aan verkeerde ouders zijn gekoppeld.

Programmamaker Kees van der Spek (l.) confronteert met enkele verkeerd gematchte adoptiekinderen de eigenares van het bureau waarvoor fixer Edwin Vela werkte.
Programmamaker Kees van der Spek (l.) confronteert met enkele verkeerd gematchte adoptiekinderen de eigenares van het bureau waarvoor fixer Edwin Vela werkte. Still uit het tv-programma

Bij het woord ‘fixer’ wordt meestal gedoeld op lokale bemiddelaars, die een correspondent op weg helpen. Maar in het Colombiaanse Medellin lijkt het woord ‘fixer’ iets anders te betekenen. Iemand die adoptiekinderen op zoek naar hun wortels koppelt aan familie die niet van hen is.

Dat is het beeld dat beklijft na de uitzending van Oplichters aangepakt, het programma van journalist Kees van der Spek dat dinsdagavond werd uitgezonden op RTL-5. Het KRO-NCRV-programma Spoorloos gaf maandag al toe zeker twee personen die deelnamen aan het programma op deze manier te hebben gekoppeld aan de verkeerde biologische familie.

Van der Spek onderzoekt in zijn uitzending de Colombiaanse fixer Edwin Vela. Al sinds de vroege dagen van het programma werkt hij voor Spoorloos, dat al sinds de eerste uitzending in 1990 in ruim 650 afleveringen Nederlandse adoptiekinderen probeert te koppelen aan hun biologische ouders. Tot 2010 was hij de fixer van correspondente Edith Nieman.

Knagende twijfel

De onthulling van Van der Spek kwam tot stand door het onderbuikgevoel van Fiona Teggatz uit Assen, zelf eveneens geadopteerd uit Colombia. Ze heeft een stichting die herenigingen tussen geadopteerde Colombianen en hun familie tot stand brengt. „In Noord-Nederland is een grote geadopteerde Colombiaanse gemeenschap. Als iemand van ons in Spoorloos kwam, keken we met zijn allen.”

Als haar vriendin Barbara Quee aan de beurt is, in 2005, en in het programma te horen krijgt dat haar moeder wel gevonden zou zijn, maar ondergedoken zou zitten en haar dus niet kan ontmoeten, knaagt bij Teggatz de twijfel. Hoe wist het programma dit allemaal zo zeker? Tot 2019 deed Spoorloos niet standaard een dna-test. Matches ontstonden op basis van documenten. „Ik heb toen niks gezegd. Je kunt immers moeilijk zoiets aan de orde stellen op basis van een gevoel.”

Niet kloppende details

Als Taggetz in 2017 in Colombia is keert haar twijfel terug. „Ik kwam daar de correspondente van Spoorloos tegen. Ik legde haar een aantal gevallen voor, maar in haar antwoorden zaten vreemde fouten en niet kloppende details. Ik kreeg steeds verschillende antwoorden, ook toen ik later zaken voorlegde via de mail.”

Eenmaal thuis keek Teggatz alle afleveringen terug die gingen over Colombiaanse kinderen die ze kende. „Ik denk dat je bedonderd bent”, zei Teggatz toen tegen Quee. Ook een ander adoptiekind uit Colombia bleek na dna-onderzoek aan de verkeerde ouder te zijn gekoppeld. In de uitzending van Van der Spek is te zien hoe hij na een dna-match nu wel met zekerheid zijn moeder heeft gevonden.

Als verzoeken om contact met het programma in 2018 niets opleveren, besluiten de twee naar Van der Spek te stappen. Bewust bij een commerciële zender. „We hebben erop aangedrongen dat we van Spoorloos meer informatie zouden krijgen, maar wat volgde was complete radiostilte.”

Pas afgelopen vrijdag, enkele weken nadat Spoorloos van de uitzending te weten kwam, nam het programma contact op met Quee. „Ik heb er een hele nacht wakker van gelegen”, vertelde eindredacteur Daphne Jonathans over de telefoon.

Teggatz: „Oh echt, dachten we toen we dat hoorden. Wat denk je dat dit met ons gedaan heeft, al die jaren?” Uit het telefoongesprek rijst volgens de twee het beeld op van een chaotische gang van zaken. Zo blijken er drie namen van Quee’s vermeende moeder te circuleren en horen de persoonsgegevens van de ‘moeder’ bij andere personen.

Dna-tests

Teggatz vreest dat deze casussen niet de enige zijn en noemt ook matches buiten Colombia onzeker. „Het enige dat zekerheid biedt is een dna-match. Ik roep iedereen die nu twijfelt op dat te doen.”

Presentator Derk Bolt wil niet reageren tegenover NRC. „Geheel tegen mijn gewoonte in hou ik nu eens mijn mond. Dat is beter voor iedereen.” KRO-NCRV laat weten onderzoek te zullen doen naar zestien zaken waar de Colombiaanse fixer bij betrokken was. In twee van deze gevallen zegt de omroep de match intussen te hebben bevestigd door een dna-test, in één ander geval vernam de omroep afgelopen juli dat een kind aan een verkeerde ouder gekoppeld is. „De overige twaalf zaken gaan we opnieuw tegen het licht houden. Indien gewenst en mogelijk bieden we de betrokkenen alsnog een dna-test aan.”