Minister Yesilgöz (Justitie) weigert Tweede Kamer onderzoeksarchief in zaak Julio Poch

Transavia-piloot Verstrekking van het archief „in volle omvang” is te riskant, schrijft minister Yesilgöz. D66 en SP zeggen het niet te begrijpen.

Na een gevangenschap van acht jaar werd voormalig Transavia-piloot Julio Poch in 2017 unaniem door een rechtbank in Buenos Aires vrijgesproken.
Na een gevangenschap van acht jaar werd voormalig Transavia-piloot Julio Poch in 2017 unaniem door een rechtbank in Buenos Aires vrijgesproken. Foto Robin Utrecht/ANP/Hollandse Hoogte

Minister Dilan Yesilgöz (Justitie en Veiligheid, VVD) weigert alsnog het archief van de commissie-Machielse, die onderzoek deed naar de behandeling van voormalig Transavia-piloot Julio Poch, naar de Tweede Kamer te sturen.

De opstelling van de minister is in strijd met een belofte die haar voorganger, Ferd Grapperhaus (CDA), anderhalf jaar geleden deed. Hij zegde het parlement toe dat de Kamerleden de beschikking zouden krijgen over de documenten en onderzoeksstukken waar de commissie-Machielse over heeft kunnen beschikken.

In een brief aan de Tweede Kamer schrijft Yesilgöz woensdag dat het verstrekken van het archief na bestudering van de stukken „in volle omvang” te riskant is. „Nu ik kennis van het volledige archief heb kunnen nemen, blijkt dat verstrekking van het archief verstrekkende gevolgen kan hebben voor meerdere betrokkenen, waardoor zij onevenredig benadeeld zouden worden”, schrijft Yesilgöz. „Daarnaast zou het verstrekken van delen van een strafdossier mijns inziens een onwenselijk precedent scheppen”.

‘Principieel verkeerd’

Tweede Kamerleden die eerder nadrukkelijk om verstrekking van het archief in deze zaak hebben gevraagd, zeggen het standpunt van de minister in deze niet te begrijpen. Sjoerd Sjoerdsma (D66) snapt naar eigen zeggen niet op wie de minister doelt. „De toezegging van Grapperhaus was duidelijk. Over wie gaat dit nu? Wie kan er onevenredig benadeeld worden door het informeren van de Kamer?” Ook Michiel van Nispen (SP) is verbaasd. „Je kunt als minister niet bij nader inzien terugkomen op een belofte van je voorganger. Of is dit dan de nieuwe bestuurscultuur?” Van Nispen noemt het besluit „principieel verkeerd”.

Begin 2021 concludeerde de commissie-Machielse dat oud-minister van Justitie Ernst Hirsch Ballin en het Openbaar Ministerie „zorgvuldig” en „correct” zouden hebben gehandeld bij de vervolging van Transavia-piloot Julio Poch. Volgens de voormalige advocaat-generaal bij de Hoge Raad, Ad Machielse, was het onderzoek van politie en justitie naar Poch wegens verdenking van misdrijven tegen de menselijkheid „naar Nederlands en internationaal recht in alle fasen rechtmatig geweest”.

Het onderzoek dat Machielse, samen met Egbert Myjer, oud-rechter bij het Europees Hof voor de Rechten van de Mens, deed, werd in 2019 door toenmalig minister Grapperhaus afgekondigd nadat VPRO-radioprogramma Argos eind 2018 meldde dat Hirsch Ballin zich persoonlijk met het onderzoek naar Poch zou hebben bemoeid. De voormalige Argentijnse marine-piloot kon in september 2009 door Spanje worden aangehouden omdat het Nederlandse OM de vluchtgegevens aan Argentijnse collega’s verstrekte over de laatste vlucht van Poch vóór zijn pensionering naar Valencia.

Na zijn arrestatie werd hij door Spanje uitgeleverd aan Argentinië dat hem wilde berechten omdat hij als militair piloot tijdens de ‘Vuile Oorlog’ in Argentinië (1976–’83) zogeheten dodenvluchten zou hebben uitgevoerd waarbij mensen in zee werden geworpen. Nederland kon Poch niet zelf uitleveren omdat hij sinds 1995 Nederlander is. Na een gevangenschap van acht jaar werd Poch in 2017 unaniem door een rechtbank in Buenos Aires vrijgesproken.

Lees ook: Nederland wil piloot Julio Poch toch schadevergoeding betalen

‘Zeer merkwaardige beslissing’

Zijn advocaat Geert-Jan Knoops zegt de brief van Yesilgöz ook niet te begrijpen. Knoops spreekt van „een zeer merkwaardige beslissing” die haaks staat op de toezegging van minister Grapperhaus. „Overigens doet deze brief vermoeden dat er kennelijk voor een aantal personen binnen justitie belastende informatie in het archief besloten ligt.”

Minister Yesilgöz is wel eventueel bereid de Kamer „ambtelijk e-mailwisselingen ten behoeve van beantwoording van Kamervragen, nieuwsberichten en gerechtelijke uitspraken” te verstrekken.

In juni van dit jaar concludeerde voormalig senator Alexander Rinnooy Kan na een onderzoek dat uit niets blijkt dat „uit de directe omgeving van het Koninklijk Huis” geprobeerd is in 2007 invloed uit te oefenen op het strafrechtelijk onderzoek naar piloot Julio Poch. De voormalige senator deed onderzoek op verzoek van Grapperhaus.