Nederlands vastgoed aantrekkelijk voor witwassers en belastingontwijkers

Offshore-constructies Met de toename van Nederlands vastgoed in bezit van buitenlandse partijen groeit bij autoriteiten de aandacht voor witwassen. Levert dit ook wat op?

Illustratie Anne van Wieren

Willie A. noemt zichzelf een onschuldige softwareleverancier. Toch valt de FIOD in april 2019 bij hem binnen. De fiscale opsporingsdienst doorzoekt twee vrijstaande villa’s aan de Wadwerderweg in Usquert, Noord-Groningen. De verdenking: Willie zou illegaal online gokken mogelijk maken met Simbat Entertainment Systems, zijn bedrijf op de Seychellen. De winst zou hij witwassen via aanschaf van vastgoed. Onzin, volgens Willie. Hij ontkent eigenaar te zijn van Simbat. Over wie dat dan wel is, wil hij weinig kwijt. „Het zijn geen Nederlanders en ze wonen buiten Europa”, zegt hij tegen RTV Noord.

Simbat is een van de 1.196 offshore-vennootschappen die vastgoed in Nederland bezitten of financieren. Willie A. leende via Simbat en een bedrijf uit Malta 825.000 euro uit voor de aankoop van Gronings vastgoed. Twee Maltese firma’s, bestuurd door een van zijn bv’s, hebben voor nog eens bijna 2 miljoen euro aan hypothecaire leningen verstrekt.

Bijna vijftienduizend Nederlandse panden of percelen zijn gekocht dan wel gefinancierd door een offshore-vennootschap. Dat blijkt uit data van het Kadaster, opgevraagd door NRC en De Groene Amsterdammer met hulp van het Offshore Kenniscentrum, een bedrijf dat trainingen geeft in opsporing van witwassen, corruptie, belastingontwijking en -ontduiking.

Een offshore-vennootschap is een bedrijf dat is opgericht op een plek waar de wetgeving mogelijkheden biedt de identiteit van de eigenaar te verhullen. Er zijn diverse redenen zo’n vennootschap op te tuigen, waaronder belastingontwijking en -ontduiking en witwassen van crimineel geld. Bijna altijd woont de eigenaar elders. Op zichzelf zijn offshore-constructies niet illegaal. Populaire offshore-locaties zijn Luxemburg, de Britse Maagdeneilanden en Jersey.

 


In Nederland is de laatste jaren veel vastgoed gekocht of gefinancierd via een offshore-constructie. Sinds 2013 is het aantal koopsommen en hypotheken op naam van bedrijven uit tientallen jurisdicties – landen en andere rechtsmachten – toegenomen van 3,8 miljard naar 21,9 miljard euro.

Via het Kadaster is te achterhalen welke offshore-bedrijven Nederlands vastgoed hebben gekocht en gefinancierd. Voor dit onderzoek vroegen NRC en De Groene Amsterdammer het Kadaster te kijken naar bedrijven uit tientallen rechtsgebieden. De selectie ervan kwam tot stand op basis van eerder onderzoek en recente strafzaken. De vergelijking tussen 2013 en 2022 is niet perfect, omdat de registratie de laatste tien jaar verbeterd is. Toch noemt een onderzoeker van het Kadaster de constatering van de toename ‘robuust’.

Van een paar honderd bedrijven lukte het te achterhalen wie de eigenaar is. Onder hen bevinden zich drugscriminelen en oplichters, bekenden uit de sportwereld, Quote 500-leden, rijke Amerikanen en Russen.

Waarschijnlijk doet het grootste deel van de vastgoedbezitters en -financiers niets illegaals. Neem Wim de Schryver, wethouder in Venray namens de VVD. Op advies van accountant BDO bracht hij in 2005 het bedrijfskapitaal van zijn verkochte apotheek onder in een bv op Curaçao. Bij dat bedrijf sloot De Schryver een hypotheek af voor zijn woonhuis in Venray. Het voordeel: de ex-apotheker kon gebruik maken van hypotheekrenteaftrek in Nederland, terwijl hij op Curaçao weinig belasting betaalde over diezelfde ontvangen rente. „Maar het voelde gekunsteld, dus besloten we na een aantal jaar daar weg te gaan”, licht hij toe. In 2012 is de bv geliquideerd.

Meer aandacht witwassen

Uit rechtszaken blijkt dat offshore-constructies ook voor ontduiken van belasting en witwassen van crimineel geld dienen. De omvang ervan is onduidelijk. De Nederlandse aanpak van witwassen verbetert wel, zien experts. „Vergeleken met tien jaar geleden pakt Nederland veel meer witwassers”, zegt Joras Ferwerda, witwasexpert en universitair docent te Utrecht.

Waar dat aan ligt, is hem onbekend. Hoe opsporingsinstanties aan bewijs komen, houden ze niet structureel bij. Jan van Koningsveld, oprichter van het Offshore Kenniscentrum, sluit niet uit dat de toename van het aantal aangebrachte witwaszaken samenhangt met de manier van registratie: opsporingsdiensten gebruiken volgens hem simpelweg vaker het label ‘witwassen’. „Neem de zaak tegen Sywert van Lienden over de mondkapjes. Die heeft nu ook het stickertje witwassen gekregen, terwijl het in de eerste plaats draait om oplichting en verduistering.”

Liever kijkt Van Koningsveld daarom naar de opbrengst uit ontnemingszaken. Bij zo’n zaak vordert het Openbaar Ministerie vermogen of bezittingen van een verdachte of veroordeelde, omdat die financieel voordeel zou hebben behaald uit een strafbaar feit. Vorig jaar ging dat om 83 miljoen euro, ongeveer hetzelfde als in elk van de twee voorgaande jaren. En dat terwijl naar schatting miljarden worden witgewassen, zegt Van Koningsveld. „Als je kijkt naar wat er echt wordt afgepakt, kun je niet zeggen dat witwasbestrijding effectief is.”

Speuren naar woningen die in bezit zijn van buitenlandse vennootschappen, waaronder bedrijven van witwassers, is niet makkelijk. De samenwerking met verre landen is vaak het probleem. „We constateren steeds vaker dat we tegen bewijstlastproblemen aanlopen als we te maken hebben met landen waar we geen goede rechtshulpverhouding mee hebben”, schrijft het Functioneel Parket, onderdeel van het Openbaar Ministerie, in zijn Jaaroverzicht Criminele Geldstromen 2021.

 


Grote steden populair bij offshore-investeerders

De snelle stijging van de huizenprijzen heeft de vastgoedmarkt extra aantrekkelijk gemaakt voor witwassers. Ferwerda: „Enorme winsten zijn nu minder verdacht dan tien jaar geleden. En voor criminelen is vastgoed een logische combinatie: je kunt financier, eigenaar en gebruiker makkelijk van elkaar lostrekken.”

Het Verenigd Koninkrijk knoopte eigenaar en vastgoed recent weer aan elkaar. Sinds augustus moeten vastgoedkopers er melden welke persoon de eigenlijke koper van grond en stenen is, ook al zit er een bv tussen. Een idee voor Nederland? „Voor de opsporingsdiensten zou het fijn zijn”, oordeelt Ferwerda.

Aan de Wadwerderweg in Usquert is de rust teruggekeerd. De witwaszaak is om onbekende redenen geseponeerd. A. reageert niet op een brief, zijn advocaat wil geen commentaar leveren. Wel heeft de FIOD onomstotelijk bewijs dat Willie de centrale figuur is in de bedrijfsvoering bij Simbat. Genoeg reden om hem en zijn bedrijf wegens aanbieden van illegaal gokken voor 270.000 euro te beboeten.

Sportwereld

Geld via Luxemburg

Wie naar de investeringen van Todd Boehly kijkt, krijgt de indruk dat de Amerikaan naast voetbal ook van auto’s houdt. De zakenman en mede-eigenaar van de Engelse voetbalclub Chelsea is meerderheidsaandeelhouder van een Luxemburgs bedrijf dat vorig jaar voor 22,7 miljoen euro een perceel kocht in Waalwijk, bedoeld voor een distributiecentrum en hoofdkantoor van Van Mossel Automotive.

Basketballegende Earvin ‘Magic’ Johnson is vertegenwoordigd in de gemeenten Oegstgeest, Dronten en Zwijndrecht. De oud-speler van de Los Angeles Lakers bezit 36 procent van de aandelen van een Luxemburgs bedrijf dat belegt in bedrijfspanden, onder meer van een etikettenbedrijf en een voedselverwerker.

Moeilijk te doorgronden is de vastgoedstructuur van René Pijnen, succesvol wielrenner in de jaren zestig, zeventig en tachtig. Volgens de Luxemburgse staatscourant nam hij in 2014 het bedrijf Renopij over van het op Jersey gevestigde MexiGold Trust. Tegelijkertijd doet de gekozen naam sterk vermoeden dat de wielrenner bij de oprichting van het bedrijf betrokken is geweest. De vennootschap heeft een hypotheeklening van 2,1 miljoen euro verstrekt voor een pand in Bergen op Zoom. „U moet dit met de accountant doornemen. Het is in handen van de fiscalist”, verklaart Pijnen zonder diens nummer te geven.

En wat te denken van Loredana Raiola, weduwe van ’s werelds bekendste voetbalmakelaar Mino? Al voor de dood van haar echtgenoot, in april van dit jaar, bestuurde zij Franken-View Investments, een Nederlandse vastgoed-bv met meer dan 3 miljoen euro op de balans. Enig aandeelhouder Sunset View Enterprises is gevestigd op de Britse Maagdeneilanden. Bezat de voetbalmakelaar een spaarpot op het tropische eiland?

Namens wijlen Mino Raiola laat zaakwaarnemer Rob Swaab weten dat Franken-View Investments geen onroerende zaken bezit noch hypotheken heeft verstrekt. „Het is een beleggingsmaatschappij, zij belegt middelen in liquiditeiten en aandelen.” Maar uit informatie van het Kadaster blijkt dat het bedrijf eerder betrokken was bij vastgoeddeals. „Wellicht een schrijf- of typefout van het Kadaster of anderszins uit een ver verleden”, laat Swaab weten. De laatste verkoop vond plaats in 2009.

Swaab claimt dat Sunset View Enterprises zijn dochterbedrijf inmiddels verkocht heeft, maar deelt geen bewijs of details. Volgens de Kamer van Koophandel is de Nederlandse vastgoed-bv nog altijd eigendom van het bedrijf op de Britse Maagdeneilanden.

Criminelen

Goed verhulde sluiproutes

Als één groep behoefte heeft aan anonimiteit, zijn het criminelen. Veroordeeld oplichter Dennis M. zocht zijn heil bijvoorbeeld op de Seychellen. Van zijn gestolen miljoenen kocht hij drie catamarans en een schip, blijkt uit een rechtszaak. Zijn BBW Limited schafte daarnaast een pandje aan op wandelafstand van de jachthaven van Den Helder, blijkt uit de Kadasterdata.

Bij een goed verhulde sluiproute kan het jaren duren voor het criminele geld weer boven tafel komt. Al in de jaren negentig lichtte Said el M. Duitse beleggers voor miljoenen op. Het geld verdween in een netwerk van buitenlandse bedrijven en bankrekeningen. Via Guernsey, Zwitserland en de Britse Maagdeneilanden vlogen de miljoenen de wereld over, om via Curaçao terug te keren naar Nederland. El M. kocht een abattoir in Breukelen en financierde huizen voor zichzelf en zijn familieleden in Almere, Alkmaar, Utrecht en Hoofddorp. Momenteel loopt het hoger beroep in de witwaszaak tegen hem.

Opvallend genoeg zetten meerdere drugscriminelen Bulgarije in om hun opbrengsten wit te wassen. De veroordeeld ‘Godfather van Oss’ Martien R. liet familieleden contant geld naar Bulgarije rijden om vanuit dat land een vrijstaand huis in Berghem – direct naast Oss – te kopen. Een Bulgaars echtpaar kocht via een bedrijf uit hun thuisland drie appartementen in Rotterdamse wijk Overschie voor samen 795.000 euro. Begin dit jaar kregen de twee een celstraf wegens drugshandel en witwassen. Een mogelijke verklaring van het gebruik van Bulgaarse vennootschappen is dat criminelen landen zoeken die opsporingsdiensten niet als risicoland aanmerken. Al valt ook niet uit te sluiten dat een Bulgaarse crimineel in zijn eigen land simpelweg een netwerk heeft.

Rijken

Curaçao is favoriet

De favoriete vastgoedstructuur van veel bekende miljonairs is een klassieker: een investeringsvehikel op Curaçao. De familie Van den Broek (supermarkt Dirk, slijterij Dirck III) bestiert bijvoorbeeld een deel van hun vastgoed op deze manier. Maar er is variatie onder de rijken. Liechtenstein huisvest bijvoorbeeld de brievenbusmaatschappij van wijlen wapenhandelaar Henk Visser. Quote riep zijn woning in Wassenaar een paar jaar geleden uit tot duurste huurhuis van Nederland.

Luxemburg is een andere favoriete bestemming van de rijken. Zo bezit Ronald de Waal van modeketen WE Fashion via dat land onder meer een pand van 800.000 euro aan de Amsterdamse Prinsengracht. Ook een bedrijf van Frank Vogel, onder meer rijk geworden met zeer omstreden zogeheten dividendarbitrage, verstrekte via dat land een hypotheek van 15 miljoen euro. „Er lag nog een potje met winst daar”, zegt de financieel directeur van Vogels bedrijf Waterline Capital. Het geld komt volgens hem uit de verhuur van een vliegtuig van het bedrijf in Luxemburg. „Het is niet opgezet vanwege belastingvoordelen.”

Willem Engel, oprichter van actiegroep Viruswaarheid, komt uit een rijke familie, met langlopende juridische conflicten over met name camping Fort Oranje. De hypotheek van 6 miljoen euro is verstrekt door offshore-entiteit Divine Investments om het familievermogen te beschermen, zegt jurist Jeroen Pols. „Het werkt tot op zekere hoogte. Als we Divine niet hadden gehad, was Fort Oranje al afgepakt.” Een tweede hypotheek is verstrekt voor de dansschool van Engel zelf.

Ook rijke buitenlanders investeren in de Nederlandse vastgoedmarkt. Zo kocht Mark Scheinberg in 2018 voor 25 miljoen euro kantoorpanden in Amersfoort, Heerlen en Zwolle. Later kocht hij ook nog kantoren in Capelle aan den IJssel. Of neem de steenrijke Hongaar Gábor Várszegi, deels dan wel geheel eigenaar van een modernistische patiowoning in Amsterdam Zuid. De eveneens Hongaarse Zsuzsanna Tarnai, die het pand lijkt te gaan bewonen, heeft geen zin in vragen over de aankoop via de Britse Maagdeneilanden. Várszegi reageert ook niet op een verzoek om commentaar.

Russen

Panden in Amsterdam, Helmond en Den Haag

De Russisch inval in Oekraïne is anderhalve maand bezig als Ronald Fontijn zijn iPhone pakt. „Weet jij misschien wie de eigenaar van dit pand aan de Vossiusstraat is?”, stuurt hij naar een straatgenoot die de eigenaar persoonlijk kent. Fontijn vermoedt dat zijn buurman weleens op een sanctielijst kan staan. Dat vermoeden klopt, zo blijkt uit onderzoek NRC en De Groene Amsterdammer. Het pand is van Arkadi Volozj, de oprichter van Russische zoekmachine Yandex die sinds juni dit jaar op de sanctielijst staat.

De ondernemer is niet de enige Rus met vastgoed in Nederland. Achter het Cypriotische bedrijf Zarton Investment Limited zit waarschijnlijk een landgenoot van Volozj. Het bedrijf kocht voor 1,1 miljoen euro een pand in Helmond. Zarton is grotendeels in handen van een anonieme trust. De twee Russische bestuurders zijn afkomstig uit het netwerk van vastgoedmiljardair Alexander Svetakov. Zij reageerden niet op verzoeken tot contact.

Ook in Den Haag staat een Russisch pand. In 2009 kocht een bedrijf uit de Britse Maagdeneilanden daar een rijtjeshuis met uitzicht op de Scheveningse haven. Uit rechtbankstukken blijkt dat Valery R. de uiteindelijke eigenaar is. R., verkoopdirecteur van het Russische kunstmestbedrijf EuroChem, werd rijk door tot 2009 tientallen miljoenen aan steekpenningen aan te nemen. In Den Haag is hij nooit gesignaleerd, vertelt de voorzitter van zijn VvE. „Als jullie hem vinden hoor ik het graag, want de VvE krijgt nog geld van hem.”

Deze publicatie is tot stand gekomen met steun van het Fonds Bijzondere Journalistieke Projecten.
Illustratie Anne van Wieren.