Henk Nijboer kreeg ‘nog nooit zoveel kritiek’

Kwestie-Arib PvdA’er Henk Nijboer stapte dinsdag uit het presidium van de Tweede Kamer, dat besloot tot een onderzoek naar zijn partijgenoot Khadija Arib. Hij vindt niet dat hij daarin nu „effectief kan functioneren”.

Henk Nijboer geeft dinsdag een toelichting op het terugtreden uit het presidium.
Henk Nijboer geeft dinsdag een toelichting op het terugtreden uit het presidium. Foto Bart Maat/ANP

Het presidium, het dagelijkse bestuur van de Tweede Kamer, moet het de komende tijd zonder een PvdA’er doen. Het Kamerlid dat er namens die partij zitting in had, stapte er dinsdag per direct uit. Henk Nijboer vindt niet dat hij „effectief kan functioneren in het presidium”, omdat hij de afgelopen dagen veel vragen kreeg over zijn „partijlidmaatschap en hoe zich dat verhoudt tot mijn steun voor het instellen van een onafhankelijk onderzoek naar meldingen”.

In een verklaring op Twitter schrijft hij: „Ik wist vooraf dat het besluit van het presidium mij niet in dank zou worden afgenomen. En dat bleek inderdaad zo te zijn. Ik heb nog nooit zoveel kritiek gekregen als in de afgelopen dagen. Van mensen binnen en buiten mijn partij.”

De meldingen waar Nijboer op doelt gaan over zijn partijgenoot en tot voor kort fractiegenoot Khadija Arib. Ambtenaren hebben in de afgelopen jaren meermaals bij onder meer het presidium en vertrouwenspersonen aan de bel getrokken over het gedrag en de omgangsvormen van Arib in de periode waarin zij Kamervoorzitter was (2016-2021).

Nadat er eerder dit jaar twee anonieme brieven met klachten en voorbeelden waren binnengekomen bij het presidium, won het advies in van landsadvocaat Pels Rijcken. De juristen schrijven dat de Tweede Kamer „zonder meer een verplichting tot handelen” heeft en dat de anonieme klachten niet op zichzelf staan. De „concrete voorvallen passen bij eerdere (concrete en ernstige) signalen van een onveilige werkomgeving.” Bovendien worden de voorbeelden „bevestigd door de leiding van de ambtelijke organisatie van de Tweede Kamer.” Vorige week woensdag schreef NRC dat het presidium unaniem had besloten om een extern onafhankelijk onderzoek in te stellen. Eerder die dag hoorde Arib dat nieuws van de krant.

Op zaterdag publiceerde ze een verklaring op Twitter, waarin ze schrijft de Tweede Kamer na 24 jaar te verlaten. Arib was er toen al van op de hoogte dat NRC werkte aan een onderzoek over de manier waarop zij als Kamervoorzitter omging met ambtenaren.

Lees ook de reconstructie die NRC maakte: Onder bejubeld Kamervoorzitter Khadija Arib knakte de ene na de andere ambtenaar

Voorzitter coronacommissie

In een van de anonieme brieven, die mede aanleiding vormen voor het unanieme besluit van het presidium om een onderzoek in te stellen, wordt de benoeming van Arib als voorzitter van de tijdelijke commissie corona genoemd. Die commissie doet het voorbereidende werk voor een parlementaire enquête die later zal volgen, en wordt ondersteund door ambtelijk personeel van de Tweede Kamer. De schrijver van de brief maakt zich zorgen omdat ambtenaren weer moeten samenwerken met Arib.

Maandagavond, na de publicatie van NRC, schreef HP/De Tijd over een e-mail die vrijdag zou zijn verstuurd door de griffier van die commissie aan de commissieleden. In de mail, die hij naar eigen zeggen zou hebben geschreven namens de staf, staat dat de ambtenaren „op een professionele manier” samenwerken met de commissie, „óók met de voorzitter”, en dat ze „geen belemmeringen” zien om dat voort te zetten.

In de Tweede Kamer zijn er veel vragen over hoe het advies van de landsadvocaat en het besluit daarover van het presidium gelekt heeft kunnen worden. En ook over de manier waar Kamervoorzitter Vera Bergkamp, die als voorzitter van het presidium fungeert, heeft geopereerd.

In de regeling van werkzaamheden, waarin Kamerleden debatten kunnen aanvragen, probeerde Kamerlid Wybren van Haga van de Groep Van Haga dinsdag steun te vinden voor een plenair debat. Die vond hij alleen bij Forum voor Democratie. Andere partijen vonden dat de Tweede Kamer het niet wéér over zichzelf moest hebben. Vorige week was er ook al gedebatteerd over de omgangsvormen in de Tweede Kamer.

Werkwijze

Uiteindelijk schaarde een meerderheid zich achter een voorstel van Renske Leijten van de SP. Zij opperde dat de Commissie voor de Werkwijze, die gaat over onder meer de procedurele kant van de Tweede Kamer, over de kwestie zou kunnen vergaderen. Die commissie bestaat uit twaalf Kamerleden, die overigens voor een deel overlappen met het huidige presidium. De vergaderingen ervan zijn, in tegenstelling tot die van het presidium, openbaar. De eerstvolgende staat gepland voor over vier weken, op dinsdag 1 november.

Een van de leden van de Commissie voor de Werkwijze is Attje Kuiken, de fractievoorzitter van de PvdA. Zij zei dinsdag dat haar partij geen vervanging zal zoeken voor Henk Nijboer in het presidium, „zolang het onduidelijk is hoe dit allemaal zo heeft kunnen lopen, we niet weten wie het lek heeft veroorzaakt en er geen orde op zaken is gesteld”.

Dinsdagmiddag had Khadija Arib haar ontslagbrief nog niet verstuurd aan Kamervoorzitter Bergkamp. Dat betekent dat er nog geen afscheid van haar genomen kan worden en dat de PvdA nog niet met zekerheid kan zeggen wie Arib zal opvolgen. Pas nadat Arib formeel ontslag heeft genomen, kan de Kamervoorzitter melding maken bij de Kiesraad. Die belt dan met de eerstvolgende kandidaat op de PvdA-lijst.